«Շնասահնակ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 38 բայտ ,  1 տարի առաջ
չ
Colon֊ը (:, U+003A) փոխարինում եմ հայերեն վերջակետով (։, U+0589)
չ (Colon֊ը (:, U+003A) փոխարինում եմ հայերեն վերջակետով (։, U+0589))
[[Պատկեր:People with dogs and dogsled near bridge, Bering Island, Russia, circa 1880-1900 (AL+CA 3271).jpg|մինի|Շնասահնակով մարդիկ Բերինգի կղզում, 19-րդ դարավերջ]]
[[Պատկեր:Trond Hansen (8436514576).jpg|մինի|Ձնասահնակավազք [[Նորվեգիա]]յում]]
'''Շնասահնակ''', սահակառքի տեսակ, որը քարշում են մեկ կամ մի քանի [[Լծկան շուն|լծկան շներ]]։ Այն օգտագործվում է սառցի վրայով կամ ձյան միջով տեղաշարժվելու համար։ Կան շնասահնակների բազմաթիվ տեսակներ, կախված դրանց նշանակությունից<ref>[https://www.trails.com/list_9381_types-dog-sleds.html Types of Dog Sleds]</ref>։ Շնասահնակները կարող են օգտագործվել նաև շնասահնակավազքի ժամանակ։ [[Գրենլանդիա]]յում շներին շնասահնակին լծում են հովհարաձև, իսկ այլ տարածաշրջաններում, օրինակ, [[Կանադա]]յում, [[Ալյասկա]]յում, [[Սիբիր]]ում` զույգերով կողքեկողք:կողքեկողք։
 
Շնասահնակը հնագույն տրանսպորտային միջոցներից մեկն է<ref>[https://www.hurtigruten.com/destinations/norway/inspiration/attractions/history-of-dog-sledding/ History of Dog Sledding]</ref>:։ [[Ձնամեքենա|մոտորասահնակի]] հայտնագործումից առաջ շնասահնակը միակ տրանսպորտային միջոցն էր, որ կարող էր ապահովել մարդկանց և բեռների տեղափոխումը ցածր ջերմաստիճանի և առատ ձյան պայմաններում:պայմաններում։ Ձնասահնակներին լծելու համար հիմնականում օգտագործում են [[սիբիրյան հասկի]]ների, [[ալյասկյան հասկի]]ների, [[ալյասկյան մալամուտ]]ների, որոնց խիտ մորթին, դիմացկունությունը և շարժունակությունն անփոխարինելի են նման պայմաններում:պայմաններում։
 
Անգլերենում և եվրոպական շատ լեզուներում ձնասահնակավարին անվանում են մաշեր ({{lang-en|musher}}), իսկ ռուսերենում` կայուր ([[Նեգիդալերեն|նգդլ.]]` каjур):
[[Պատկեր:Nansen's Greenland sledge.jpg|մինի|[[Ֆրիտյոֆ Նանսեն]]ի գրենլանդական շնասահնակը]]
[[Պատկեր:ADK Museum - Dog Sled.jpg|մինի|Հնադարյան շնասահնակ [[Ադիրոնդակ լեռնաշղթա|Ադիրոնդակների]] պատմության թանգարանում]]
Մարդն սկսել է օգտագործել շնասահնակը Ք.ա 10-րդ դարից:դարից։ Հնագույն շնասահնակները եղել են [[Հյուսիսային Ամերիկա]]յում և [[Գրենլանդիա]]յում:յում։ 19-րդ դարում` Ալյասկայի, Սիբիրի և Գրենլանդիայի տարածքներում իրականացվող գիտարշավների ընթացքում շնասահնակները լայնորեն սկսել են օգտագործել նաև եվրոպացի ուսումնասիրողները։ Ալյասկայում և Կանադայում ոսկու տենդի ժամանակ շնասահնակները ևս լայն կիրառում ունեին։
 
Հնում շնասահնակների տեսքը տարբերվել է ժամանակակից տեսքից։ Շնասահնակավարը նստում կամ կանգնում էր շնասահնակի առջևում և շներին վարում էր մտրակով։ Ժամանակակից ձևը, որտեղ շնասահնակավարը կանգնում է շնասահնակի հետնամասում և կարող է իր մարմնի քաշի փոփոխությամբ հավասարակշռել շնասահնակի դիրքը, 1920-ական թվականներին է տարածում ստացել։ Մտրակն այլևս չի օգտագործվում։
Սկանդինավիայում օգտագործվում է նաև [[պուլկա]]ն, որը հիմնականում պիտույքներ տեղափոխելու համար նախատեսված փոքր չափերի միալուծ սահնակ է։ Այն քարշում է շունը, եղջերուն կամ մարդը<ref>[http://www.laits.utexas.edu/sami/diehtu/siida/reindeer/Reindeer/reindeer_main.html The Sami and their Reindeer]</ref>։
 
Մինչև 1950-ական թվականները հատուկ տեսակի շնսահնակներ օգտագործվում էին [[Հյուսիսային ծով]]ի [[տղմափ]]ում` [[Վատտեն ծով]]ի երկայնքով:երկայնքով։ Տեղատվության ժամանակ շները լայնակող սահնակներով քարշում էին թարփավոր [[Ձկնորսություն|ձկնորսներին]]` ձկնաթակարդներից որսը հավաքելու համար<ref>[https://www.frisiacoasttrail.com/single-post/2018/05/23/Racing-the-Wadden-Sea-with-a-mud-sled Racing the Wadden Sea with a mud sled]</ref>։
 
[[Առաջին աշխարհամարտ]]ի տարիներին ֆրանսական բանակի լեռնահրաձիգներն օգտագործում էին Կանադայից բերված քարշաշների` [[Վոգեզներ|Վոժերում]] կռվող ստորաբաժանումներին պարեն և սպառազինություն մատակարարելու համար<ref>[http://www.pethealthnetwork.com/news-blogs/a-vets-life/how-sled-dogs-helped-win-world-war-i How Sled Dogs Helped Win World War I]</ref>։
Շնասահնակները սարքավորված են ձնախարիսխով, որը թույլ է տալիս ընթացքից կանգառել կամ կատարել արտակարգ արգելակում։ Նավախարսխի նման, դա էլ է մետաղական սրածայր կերտվածք, որը սահնակին միացված է լարով։ Խարիսխը կարող է դրվել ձյան մեջ, ապա` ձգաբեռի տակ խրվել հողի մեջ և չթողնել, որ լծվածքը շարժվի առաջ։
 
Շնասահնակները սարքավորվում են նաև վթարային լարով, որն օգտագործվում է երկար կանգառի ընթացքում շնասահնակն ամուր առարկային, ինչպիսին է ծառը, կապելու համար:համար։ Ծայր Արկտիկայում (օրինակ` Շպիցբերգենում) չեն օգտագործվում վթարային լարեր, քանի որ այդտեղ չկան ծառեր:ծառեր։ Փոխարենն օգտագործվում են հավելյալ ձնախարիսխներ:ձնախարիսխներ։
 
Շնասահնակների կառուցվածքային մաս է նաև սահնակապարկը, որն ամրացվում է շնասահնակի բեռնամասին:բեռնամասին։ Այն օգտագործվում է երկարատև ճանապարհորդությունների համար անհրաժեշտ սարքավորումների, ինչպես նաև` վնասված շների տեղափոխման համար:համար։
 
Շնասահնակները զուրկ են երասաններից և (Եվրոպայում) մտրակներից:մտրակներից։
 
== Լծատեսակներ ==
Շնասահնակներին շներ լծելու հիմնական երեք տարբերակ կա:կա։ Շների լծումն ըստ դասավորության կատարվում է ձիակառքերի լծման նման:նման։ Կախված տարբեր հանգամանքներից կարող են կիրառվել նաև լծման խառը տեսակներ:տեսակներ։ Բևեռային ձմռանը երկհերթ լծման դեպքում լծկանների խմբում չեն ներառում 10 շնից ավելի, որպեսզի շնասահնակավարը կարողանա տեսնել առաջավար շներին:շներին։ Հովհարաձև լծումը կարող է կիրառվել ընդարձակ ծառազուրկ տարածքներում` թիմի ձգվածքությունը նվազեցնելու նպատակով:նպատակով։
 
=== Հովհարաձև լծում ===
Հովհարաձև լծման դեպքում ամեն շունը սահնակին կապվում է առանձին:առանձին։ Լծման նման ձևն ավանդաբար օգտագործել են ծայր հյուսիսային քոչվոր ժողովուրդները:ժողովուրդները։ Այդտեղ շներն օգտագործվել են և՛ որպես լծկան, և՛ որպես որսկան:որսկան։ Որսին շնասահնակով հետապնդելու դեպքում շնասահնակավարը կարող էր առանձին շանն արձակել և օգտագործել դրան որպես որսկանի` առանց ժամանակ կորցնելու:կորցնելու։
 
Հովհարաձև լծումը հարմար չէ անտառաշատ տեղանքում, քանի որ թիմի ձգվածությունը թույլ չի տալիս արդյունավետ շարժվել ծառամիջյան նեղ արահետներով:արահետներով։ Սակայն սառցադաշտերում նման դասավորությունն ավելի գերադասելի է, քանի որ սառցաջրի մեջ խրվելուց` շունը մյուսներին չի քաշի իր հետևից:հետևից։
 
Հովհարաձև լծման դեպքում գերադասելի է լծել առավելագույնը վեց շան:շան։
 
=== Հաջորդական լծում (միաշարք լծում) ===
Միաշարք շծման դեպքում շները լծվում են շնասահնակին իրար հետևից և երասաններով կապվում են իրար ու շնասահնակին:շնասահնակին։ Թիմի սփռվածությունը մեկ շան լայնություն ունի, ինչը թույլ է տալիս հեշտությամբ անցնել անտառային նեղ արահետներով և սառած առուների վրայով:վրայով։ Նման լծումն օգտագործվում է նաև պուլկաների (փոքր անղեկ սահնակ) լծման դեպքում` աառավելագույնը երկու-երեք շնով:շնով։
 
=== Կրկնակի լծում (երկուական լծում) ===
Երկուական լծումը ծագել է ամերիկյան շնասահնակավազքից:շնասահնակավազքից։ Այն համատարած օգտագործվում է շնասահնակավազքերի ընթացքում:ընթացքում։ Կրկնալծման դեպքում ամեն տողանում լծվում է երկու շուն` կենտրոնական գծից աջ ու ձախ:ձախ։ Բոլոր շները վզաթոկով կապված են վզագծին և քարշաթոկով` քարշագծին:քարշագծին։ Վզաթոկն օգտագործվում է շներին ուղղություն տալու, իսկ քարշաթոկը` քարշող ուժը կենտրոնական գծով բաշխելու համար:համար։ Առաջավար շունը հիմնականում միայնակ է թողնվում, սակայն կան թիմեր երկու առաջավարներով:առաջավարներով։
 
Թիմը բաժանվում է հատվածների, որոնցում շները կողք կողքի են լծված:լծված։ Այդ հատվածներն են. առաջավար` մեկ կամ երկու շուն, քարշակ` հետևի հատվածը, որտեղ լծված են առավել ուժեղ շները և թափք` կենտրոնական հատվածը, որտեղ լծված են 4-6 շներ:շներ։
 
Շնասահնակին լծված շների թիվը կարող է տատանվել. 4 շունը բավական են Լապլանդիայի հարթավայրերում դանդաղ ուղևորության համար, վեցը` նվազագույնն արկտիկական ուղևորություններում, քանի որ այդտեղ շներն ավելի փոքր են, իսկ ճանապարհներն` ավելի վատ:վատ։ 18-20 շունն առավելագույն լծումն է` խոշոր մրցավազքերի կամ երկարատև բեռնատար ուղևորությունների դեպքում:դեպքում։
 
== Տես նաև ==