«Ինքնաճանաչում»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 61 բայտ ,  1 տարի առաջ
չ
Colon֊ը (:, U+003A) փոխարինում եմ հայերեն վերջակետով (։, U+0589)
Պիտակ: Խմբագրում բջջային սարքով Խմբագրում կայքի բջջային տարբերակից
չ (Colon֊ը (:, U+003A) փոխարինում եմ հայերեն վերջակետով (։, U+0589))
 
'''Ինքնաճանաչում''', [[անձ]]ի կողմից սեփական [[հոգեկան]] և ֆիզիկական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունն է, ինքն իրեն իմաստավորելը:իմաստավորելը։ Այն սկիզբ է առնում [[Մանկություն|մանկության]] տարիներին և շարունակվում ողջ կյանքի ընթացքում:ընթացքում։ Սեփական անձի մասին գիտելիքները ձևավորվում են աստիճանաբար, արտաքին աշխարհի և սեփական ես-ի ճանաչման ընթացքում<ref name="iph.ras.ru">{{Источник/НФЭ|Семь мудрецов|Лебедев А. В.|url=http://iph.ras.ru/elib/2689.html}}</ref>:։
 
== Նախապատմություն ==
Ըստ [[Պլատոն]]ի «Պրոտագոր» երկխոսության մեջ պատմած «յոթ իմաստուններ» լեգենդի, [[Հին Հունաստան]]ում՝ Ֆալես, Պիտտակ, Բիանտ, [[Սոլոն]], Կլեոբուլ, Միսոն և Խիլոն ([[մ.թ.ա.]] [[6-րդ դար]])՝ «Միավորվելով միասին, Ապոլլոն Դելփին են նվիրել, որպես իրենց իմաստության առաջին պտուղներ» իրենց [[ասույթ]]ները, այդ թվում՝«Ճանաչիր ինքդ քեզ» ({{lang-el|}} γνῶθι σεαυτόν, gnōthi seauton): Ասույթները փորագրված էին [[Դելֆի]] տաճարի սյանը<ref name="iph.ras.ru"/>:։
 
== Ինքնաճանաչման նշանակությունը մարդու կյանքում ==
Շատ [[կրոն]]ական, [[Փիլիսոփայություն|փիլիսոփայական]], [[Հոգեբանություն|հոգեբանա]]-[[Մանկավարժություն|մանկավարժական]] դպրոցներ և մոտեցումներ մեծ մասամբ կառուցված են ինքնաճանաչման և ինքնազարգացման կարևորության, արժեքավորության և նշանակալիության վրա:վրա։ Այսպես՝ ըստ [[Հին Արևելք]]ի կրոնական տեսակետի ինքնաճանաչման և ինքնազարգացման միջոցով է հնարավոր ըմբռնել անձի ճշմարիտ էությունը, բացարձակ մտքի, [[Տիեզերք]]ի հետ միասնությունը:միասնությունը։ «[[Քրիստոնեության]] մեջ ինքնաճանաչումը իր մեջ աստվածային սկզբի բացահայտումն է, իսկ ինքնազարգացումը՝ հավատքի միջոցով Աստծուն հասկանալու ճանապարհ է»{{sfn|Маралов|2004|loc=с. 3}}:։ Հոգեբանության և մանկավարժության հումանիստական ուղղություները հաստատում են, որ միայն ինքնադրսևորման միջոցով անձը կարող է հասկանալ իրեն, գտնել իր գոյության իմաստը, դառնալ այն, ինչ նա կարող է դառնալ, այլ ոչ թե այն, ինչ նրան պարտադրում է շրջապատը:շրջապատը։
 
[[Հումանիստական հոգեբանություն|Հումանիստական հոգեբանության]] ներկայացուցիչ [[Կարլ Ռոջերս]]ի հայեցակարգով ինքնաճանաչումը մարդուն անձնային աճի, ինքնակատարելագործման, ինքնադրսևորման հնարավորություն է տալիս, ինչը անհրաժեշտ պայման է հանդիսանում կյանքի ուրախությունը զգալու և կյանքի իմաստն հասկանալու համար:համար։
 
== Ինքնաճանաչման ոլորտներ ==
Ինքնաճանաչման ոլորտները ներառում են հոգեբանների կողմից հատկացված անձի ձևավորման երեք մակարդակներ՝ ստորին օրգանիզմ (կենսաբանական անհատ), սոցիալական անհատ (բնութագրվում է գիտելիքներ ձեռք բերելու կարողությամբ, հմտությամբ, վարքի կանոնների իմացությամբ) և անհատականություն (բնութագրվում է ընտրություն կատարելու, շրջապատի մարդկանց հետ իր պահվածքը համակարգելու կարողությամբ):։ Ինքնաճանաչման ոլորտները ներառում են [[գիտակցություն]]ը և [[ենթագիտակցություն]]ը:ը։
 
== «Ես» կոնցեպցիա ==
[[«Ես» կոնցեպցիա]]ն (կամ Ես պատկեր) ներկայանում է որպես համեմատաբար կայուն, քիչ թե շատ չափով գիտակցված և բանավոր ձևով արձանագրված անձի պատկերացումը իր մասին:մասին։ Այդ կոնցեպցիան ամենատարբեր՝ «իրական և երևակայական իրավիճակներում, ինչպես նաև այլ մարդկանց կարծիքների և ուրիշների հետ համեմատվելու արդյունքում, սեփական տարբեր կերպարների միջոցով ինքնաճանաչման և ինքնագնահատման արդյունք է»»:։
 
«Ես» կոնցեպցիան բնութագրվում է նաև նույնականությամբ և անհամազորությամբ:անհամազորությամբ։ Անձը կարող է այնպիսի կերպար ստեղծել իր համար (և հավատալ նրան), որը չի համապատասխանում իրականությանը և ընդհարման է հանգեցնում, իսկ նույնական «Ես» կոնցեպցիան նպաստում է շրջակա աշխարհի և այլ մարդկանց հետ ավելի հաջող հարմարմանը:հարմարմանը։
[[Պատկեր:Schematic memory.JPG|մինի|262x262փքս|Հիշողության գծագիր, ցույց է տալիս իմաստային և կարճատև հիշողության գտնվելու վայրերը]]
 
== Ինքնաճանաչման ուղիներ և միջոցներ ==
Ինքնաչնաճումը, որպես գործընթաց կարող է ներկայացվել հետևյալ գործողությունների հաջորդականությամբ՝ իր մեջ որևէ անհատական գծի կամ վարքագծային հատկանիշի հայտնաբերմամբ, նրա ամրագրումը գիտակցության մեջ, վերլուծությունը, գնահատականը և ընդունումը:ընդունումը։ Նպատակահարմար է հաշվի առնել, որ հուզականության բարձր մակարդակի և ինքնորոշման մերժման դեպքում կարող է առաջանալ «Մանրազնին վերլուծություն», որն առաջացնում է իր ես-ի ոչ օբյելտիվ իմացություն, այլ տարբեր տեսակի բարդույթներ, այդ իսկ պատճառով ինքնաճանաչման մեջ, ինչպես ցանկացած այլ գործում կարևոր է չափի զգացումը:զգացումը։ Համաձայն հոգեբան Յ. Մ. Օռլովի՝ ինքնաճանաչման և ինքնազարգացման գործընթացում ինքնադիտումը հնարավոր չէ, առանց անձի հոգեբանության և զգացմունքների հոգեբանության իմացության. «Հասկանալու համար թե ինչպես են կազմված իմ վիրավորանքը, իմ սնափառությունը, իմ ամոթխածությունը և իմ [[վախ]]ը, ամենից առաջ պետք է իմանլ, թե ինչպես են «կառուցված»» այդ հոգեբանական իրականությունը:իրականությունը։ Այդ իսկ պատճառով ինտրոսպեկցիայի (ինքնավերլուծության) ուսուցումը նախատեսում է հոգեբանական մեխանիզմների, օբյեկտների մտորումները:մտորումները։ Նա ով գիտի, թե ինչից է կազմված իր վիրավորանքը, կարող է այն դարձնել ինքնավերլուծության օբյեկտ:օբյեկտ։ Նա ով դա չգիտի, անհաջողության կմատնվի, քանի որ նա իր երևակայության մեջ կվերարտադրի այն պատկերները, որոնք նորից առաջացնում են նույն վիրավորանքը<ref>См.: ''Орлов Ю. М.'' Самопознание и самовоспитание характера. — М.: Просвещение, 1987. — 224 с. — Глава ''Развитие способностей и психических процессов''.</ref>:։
 
Ինքնաճնաչման ավելի տարածված եղանակներին պատկանում են՝
* [[Ինքնադիտում]]:։ Իրականացվում է սեփական վարքի, [[ներաշխարհ]]ի դիտարկման միջոցով:միջոցով։
* Ինքնավերլուծություն:Ինքնավերլուծություն։ Այն ինչ ի հայտ է գալիս ինքնադիտման միջոցով, ենթարկվում է վերլուծության, որի ընթացում անհատական որևէ գիծ կամ վարքային բնութագիր վերածվում է մասերի, սահմանվում է պատճառահետևանքային կապերը, անձը խորհում է իր մասին, տրված ստույգ հատկանիշի մասին:մասին։ Օրինակ, իր մեջ հայտնաբերելով ամոթխածության նշաններ, կարելի է փորձել պատասխանել հետևյալ հարցերին՝ արդյո՞ք միշտ է այն առաջանում:առաջանում։ Արդյո՞ք ամաչկոտ եմ մտերիմ մարդկանց հետ շփվելիս:շփվելիս։ Իսկ անծանոթ մարդկանց հետ շփվելի՞ս:շփվելի՞ս։ Արդյո՞ք բոլորի հետ:հետ։ Ինչո՞վ է դա պայմանավորված:պայմանավորված։ Օրինակ ամաչկոտության պատճառ կարող է լինել թաքնված վիրավորանքը, որը նա ապրել է մանկության տարիներին, որպես ծաղրանքի արդյունք:արդյունք։
* Համեմատվել որոշ «չափանիշների» հետ:հետ։ Մարդկանց բնորոշ է սեփական անձը համեմատել այլ մարդկանց, [[իդեալ]]ների կամ ընդունված չափորոշիչների հետ:հետ։ Այդպիսի համեմատությունը իրականացվում է սանդղակի միջոցով, որը ունի հակառակ բևեռներ, օրինակ՝ խելացի- անխելք, բարի- չար, արդար- անարդար, ուշադիր -անուշադիր, աշխատասեր - ծույլ:ծույլ։
* Սեփական անձի մոդելավորում:մոդելավորում։ Իրականացվում է սեփական անձի առանձին հատկությունների և բնութագրերի ցուցադրմամբ, նշանների և խորհրդանշանների միջոցով այլ մարդկանց հետ հարաբերություններում:հարաբերություններում։
* Այս կամ այն հատկության կամ վարքագծային բնութագրի հակադրության գիտակցում:գիտակցում։ Այս մեթոդը կիրառվում է ինքնաճանաչման ավելի ուշ փուլերում, երբ որոշակի անձնային բնութագիր արդեն առանձնացված և վերլուծված է:է։ Դրա էությունն այն է, որ մարդու [[Անհատականություն|անհատականությունը,]] նրա առանձին հատկանիշները միաժամանակ ունենում են դրական և բացասական կողմեր:կողմեր։ Հատկանիշի գտնված դրական կողմերը, որոնք ի սկզբանե ընդունվում են որպես բացասական, նվազեցնում է նրա ընդունման ցավը:ցավը։ Ինքնաճանաչման կարևոր պահ է ինքնաընդունումը, այն նաև հանդիսանում է ելակետ ինքնազարգացման և ինքնակատարելագործման համար:համար։
Ավելի լայն և հասանելի միջոցով ինքնաճանաչումը համարվում է այլ մարդկանց ճանաչում:ճանաչում։ Նրանց բնութագրելով, նրանց պահվացքի [[Դրդապատճառ (հոգեբանություն)|դրդապատճառները]] վերլուծելով, մենք համեմատում ենք մեզ ուրիշների հետ, իսկ դա հնարավորություն է տալիս հասկանալու մեր տարբերությունն ուրիշներից ինչում է:է։
 
Ինքնաճանաչման միջոցները ներառում են՝
* Ինքնահաշվետվություն, այդ թվում օրագրի ձևով:ձևով։
* Ֆիլմերի, ներկայացումների դիտում, գեղարվեստական գրականության ընթերցում:ընթերցում։ [[Ուշադրություն]] դարձնելով հերոսների հոգեբանական կերպարի, նրանց արարքների, այլ մարդկանց հետ հարաբերությունների վրա, մարդ կամա թե ակամա համեմատում է իրեն այդ հերոսների հետ, իսկ գրողները (հատկապես դասական) համարվում են չգերազանցվող հոգեբաններ:հոգեբաններ։
* Հոգեբանության ուսումնասիրություն, հատկապես այնպիսի բաժինների, ինչպիսիք են՝ [[անձի հոգեբանություն]]ը, [[սոցիալական հոգեբանություն]]ը:ը։
* Հոգեբանական թեստերի օգտագործում:օգտագործում։ Այդ դեպքում նպատակահարմար է օգտագործել լուրջ, ապացուցված թեստեր, ուշադիր կարդալով հրահանգները և մեկնաբանության մեթոդները:մեթոդները։ Եթե հնարավոր է, մեկնաբանությունը իրականցնել մասնագետ-հոգեբանի հետ համատեղ:համատեղ։
Հոգեբանի աշխատանքը ներառում է ինքնաճանաչման ժամանակակից, հատուկ միջոցներ՝
* Անհատական խորհրդատվություն, որի ընթացքում հոգեբանը խնամառուի հետ աշխատանքը կազմակերպում է այնպես, որ նա առավելագույնս բացահայտվի, հասկանա իր խնդիրը, ներքին ռեսուրսներ գտնի դրանց լուծման համար:համար։
* Աշխատանք սոցիալ - հոգեբանական վերապատրաստման խմբում:խմբում։ Այստեղ հարաբերություները այնպես են կառուցվում, որ խումբը նպաստում է ճանաչման գործընթացի ակտիվացմանը:ակտիվացմանը։
 
==Ինքնաճանաչում և ինքնագնահատական==
Ինքնաճանաչումը կապված է անհատի [[ինքնագնահատական]]ի հետ:հետ։
# Ինքնահասկացում (իր մասին ճշգրիտ գիտելիքներ որոնել):։
# Սեփական նշանակության բարձրացում (իր մասին բարենպաստ գիտելիքների որոնում):։
# Ինքնաստուգում (իր մասին գիտելիքների և իր նշանակալիության մասին շրջապատի գնահատականների հարաբերակցություն):։
Ինքնագնահատականի մակարդակը կապված է իր անձի հանդեպ ինքնաբավ լինելու կամ չլինելու և իր գործունեության հետ:հետ։ Ընդ որում ադեկվատ ինքնագնահատականը համապատասխանում է անձի իրական հնարավորություններին, որոնց փոփոխությունը խեղաթյուրում է առաաջացնում:առաաջացնում։
 
Ինքնագնահատականը կարելի է առանձնացնել այսպիսի բանաձևով.
Ինքնագնահատական = [[հաջողություն]] / պահանջախնդրություն
 
Այսինքն ինքնագնահատականը կարելի է բարձրացնել, ինչ-որ բանի հասնելու միջոցով (հաջողություն ավելացնել) կամ նվազեցնել կատարյալին հասնելու պահանջները (պահանջախնդրություն):։ Այդ դեպքում ենթադրվում է, որ անձը չի կարող ամբողջությամբ հրաժարվել պահանջախնդրությունից:պահանջախնդրությունից։
 
== Տես նաև ==