«Գդալ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 33 բայտ ,  3 ամիս առաջ
չ
Colon֊ը (:, U+003A) փոխարինում եմ հայերեն վերջակետով (։, U+0589)
(Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.8)
չ (Colon֊ը (:, U+003A) փոխարինում եմ հայերեն վերջակետով (։, U+0589))
 
[[Պատկեր:Esslöffel und Teelöffel.JPG|250px|մինի|Ճաշի և [[թեյ]]ի գդալներ]]
 
'''Գդալ''', սեղանի սպասքի առարկա՝ կոթով ու ձվաձև գոգավոր մասով՝ ջրիկ կամ սորուն ուտելիքներ վերցնելու և [[բերան]]ը տանելու համար:համար։
 
Գոգավոր մասի չափսը համապատասխանեցված է մարդու բերանի չափին:չափին։ Կիրառվում է որպես ճաշասեղանի [[սպասք]]ի առարկա, լաբորատոր գործիք և այլն:այլն։
 
[[Պատկեր:CucuteniNeoliticBirdSpoon.JPG|250px|մինի|Կուկուտենի մշակույթի գդալ, ուշ նեոլիթ]]
 
== Պատմություն ==
Դեռևս հնագույն ժամանակներում գդալներն օգտագործվում էին որպես սեղանի սպասքի պարագա՝ ի տարբերություն ավելի ուշ հայտնագործված [[Պատառաքաղ (սպասք)|պատառաքաղ]]ների:ների։ Աֆրիկյան կալենինին էթնիկ խմբում տարածված է մի ճաշատեսակ, որն ուտում են գդալով:գդալով։
 
Հնագույն գդալները պատրաստվում էին [[փայտ]]ից, [[ոսկոր]]ներից, եղջյուրից, [[հույն]]երն օգտվում էին իրենց չափսերով հարմարավետ ծովային խեցիներով, որոնք որպես գդալ էին ընդունում դեռևս նախնադարյան մարդիկ:մարդիկ։ [[Եգիպտոս]]ում գդալները պատրաստում էին փղի ոսկորներից, քարից, ծառից:ծառից։ Հաճախ դրանք ծածկում էին կրոնական պատկերներով:պատկերներով։ Հռոմեական և հունական [[քաղաքակրթություն]]ների ծագման ժամանակ առաջացավ բրոնզե և արծաթյա սպասքը:սպասքը։ Պահպանվել են այդ ժամանակաշրջանի [[բրոնզ]]ե և [[արծաթ]]յա գդալների բազմաթիվ նմուշօրինակներ, որոնք պահվում են ողջ աշխարհի պատմության [[թանգարան]]ներում:ներում։
 
[[Պատկեր:Dene spoon (UBC-2010)a.jpg|250px|մինի|Հնդկական [[դենե]] ցեղերի գդալ, [[Կանադա]]]]
 
[[Միջին դարեր]]ում գդալները հիմնականում փայտյա և եղջյուրյա էին:էին։ Բացի այդ, դրանց արտադրության համար երբեմն օգտագործվում էին [[արույր]], [[պղինձ]] և [[արճիճ]]. այդպիսի գդալները հայտնի դարձան [[15-րդ դար]]ում:ում։ Արիստոկրատները և [[արքա]]ներն օգտվում էին արծաթյա և ոսկյա գդալներից:գդալներից։ Այդպիսի գդալների մասին համեմատաբար վաղ հիշատակումը վերաբերում է [[1259 թվական]]ին:ին։ Անգլիացի արքա [[Էդուարդ I]]-ի անձնական իրերի թվում [[1300 թվական]]ին նշվում էին ոսկյա և արծաթյա գդալները՝ ''fleur-de-lis'' դրոշմադրմամբ (փարիզյան արհեստանոցի անվանում):։ Մեծ հետաքրքրություն ունեն թագադրության գդալները, որոնք կիրառվում էին [[անգլիա]]ցի արքաներին օծելու համար:համար։
 
[[Եվրոպա]]յում [[Վերածնունդ|Վերածննդի]] դարաշրջանում տարածված էին, այսպես կոչված, առաքելական գդալները:գդալները։ Դրանք ի հայտ եկան դեռևս [[15-րդ դար]]ում, բայց տարածում ստացան [[16-րդ դար|16-րդ հարյուրամյակ]]ում՝ որպես քրիստոնեական տոների [[նվեր]]ներ:ներ։ Քրիստոնեական գդալների վրա պատկերված էին [[Քրիստոս]]ի [[աշակերտ]]ները:ները։ Հենց [[Հիսուս]]ին գդալների վրա հազվադեպ էին պատկերում:պատկերում։ Մոտավորապես հենց այդ նույն ժամանակ փոխվեց գդալի ձևը՝ բռնակը դարձավ հարթ, իսկ շերեփը լայն էլլիպսի ձև ստացավ:ստացավ։
 
[[18-րդ դար]]ում շերեփը փոքրացվեց, բռնակը մի քանի աստիճանով ավելի լայն էր դրա համեմատությամբ:համեմատությամբ։ [[1760 թվական]]ին գդալն ստացավ իր ներկայիս տեսքը, որում թասիկանման հատվածն արդեն վերջում է, ոչ թե հիմնական մասն է:է։
 
[[Ռուսիա]]յում առաջին արծաթյա գդալները ձուլվել են [[998 թվական]]ին՝ Վլադիմիր իշխանի հրամանով՝ իր զորագնդի համար:համար։
 
[[Պատկեր:Tibetan spoon 2005.jpg|250px|մինի|Տիբեթական գդալ]]
 
== Գդալի կիրառման այլ եղանակներ ==
* Թեյի, [[աղանդեր]]ի և ճաշի գդալները [[խոհարարության]] մեջ կիրառվում են որպես ծավալի չափման միավոր:միավոր։
 
[[Պատկեր:WoodSpoon.jpg|250px|մինի|Փայտյա գդալ]]
 
=== Գդալները՝ որպես երաժշտական գործիք ===
Սլավոնական ավանդույթի համաձայն՝ փայտե գդալներն օգտագործվում են որպես [[երաժշտական գործիք]]:։ Նվագելու հավաքածուն կազմվում է 3-5 գդալներով՝ երբեմն տարբեր չափսերի:չափսերի։ Ձայնն առաջանում է՝ մեկի շերեփի հետևի կողմը մյուսի հետևի կողմին հարվածելով:հարվածելով։ Ձայնի [[տեմբր]]ը կախված է ձայնառաջացման եղանակից<ref>{{Cite web |url=http://slavyane.nnov.ru/index.phtml?lng=ru&id=44 |title=Народный ансамбль ложкарей «Славяне»<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2018-07-08 |archive-date=2009-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090716014626/http://slavyane.nnov.ru/index.phtml?lng=ru&id=44 |dead-url=yes }}</ref>:։
 
Սովորաբար մեկ կատարողն օգտագործում է 3 գդալ, որոնցից երկուսը տեղավորվում են ձախ [[ձեռք]]ի մատների միջև, իսկ երրորդը բռնում են աջ ձեռքով:ձեռքով։ Հարվածները կատարվում են՝ երրորդ գդալը ձախ ձեռքի մյուս երկու գդալներին հարվածելով:հարվածելով։ Սովորաբար հարմարավետության համար հարվածները կատարվում են ձեռքի կամ ծնկան վրա:վրա։ Երբեմն գդալների տակից զանգուլակներ են կախում<ref>{{Cite web |url=http://slavyane.nnov.ru/index.phtml?lng=ru&id=95 |title=Народный ансамбль ложкарей «Славяне»<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2018-07-08 |archive-date=2009-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090716014630/http://slavyane.nnov.ru/index.phtml?lng=ru&id=95 |dead-url=yes }}</ref>:։
 
== Գդալների տեսակներ==