«Բալկանյան դաշինք»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 59 բայտ ,  7 ամիս առաջ
չ
Colon֊ը (:, U+003A) փոխարինում եմ հայերեն վերջակետով (։, U+0589)
չ (Colon֊ը (:, U+003A) փոխարինում եմ հայերեն վերջակետով (։, U+0589))
[[Պատկեր:Balkans at 1913.jpg|thumb|right|250px|Բալկանյան երկրների սահմանները երկու Բալկանյան պատերազմներից առաջ:]]
'''Բալկանյան լիգա,''' մի քանի համաձայնագրերի արդյունքում 1912 թվականին ստեղծված դաշինք [[Հունաստան]]ի, [[Բուլղարիա]]յի, [[Սերբիա]]յի և [[Չեռնոգորիա]]յի միջև ուղղակի ընդդեմ [[Օսմանյան կայսրություն|Օսմանյան կայսրության]]<ref name="OnWar-first">{{cite web|url=http://www.onwar.com/aced/data/bravo/balkan1912.htm|title=Wars of the World; First Balkan War 1912-1913|date=December 16, 2000|publisher=OnWar.com|accessdate=2009-08-14}}</ref>, որն այդ ժամանակ դեռ վերահսկում էր Բալկանյան թերակղզու որոշ մասին:մասին։ Բալկանները 1900-ականների սկզբից գտնվում էին իրարանցման մեջ, երբ տեղի ունեցավ [[Պայքար Մակեդոնիայի համար|Մակեդոնիայի պարտիզանական պայքարը]] [[Երիտթուրքական հեղափոխություն]]ից հետո, այնուհետև սկսվեց [[Բոսնիական ճգնաժամ]]ը:ը։ 1911 թվականին սկսվեց [[Իտալո-թուրքական պատերազմ]]ը, ինչը ավելի թուլացրեց Օսմանյան կայսրությունը:կայսրությունը։ [[Ռուսական կայսրություն|Ռուսների]] ազդեցության տակ գտնվող [[Սերբիայի թագավորություն|Սերբիան]] և [[Բուլղարիայի թագավորություն|Բուլղարիան]] դաշնություն կնքեցին 1912 թվականի մարտի 13-ին, որը սկզբնական շրջանում ուղղված էր [[Ավստրո-Հունգարիա]]յի դեմ<ref name="Crampton62">Crampton (1987) {{cite book | last =Crampton | first =Richard | title =A short history of modern Bulgaria | url =https://archive.org/details/shorthistoryofmo00cram | publisher = Cambridge University Press | year =1987 | isbn = 978-0-521-27323-7 | page =[https://archive.org/details/shorthistoryofmo00cram/page/62 62] }}</ref>, սակայն ավելացրեցին գաղտնի կետ, որով դաշինքը ուղղեցին Օսմանյան կայսրության դեմ<ref name="Balkan Crises">{{cite web|url=http://cnparm.home.texas.net/Wars/BalkanCrises/BalkanCrises02.htm|title=Balkan Crises|date=August 14, 2009|publisher=cnparm.home.texas.net/Wars/BalkanCrises|accessdate=2009-08-14}}</ref>:։ Այնուհետև նմանատիպ դաշնություն Սերբիան կնքեց նաև [[Չեռնոգորիայի թագավորություն|Չեռնոգորիայի]] հետ, իսկ Բուլղարիան` [[Հունաստանի թագավորություն|Հունաստանի]] հետ:հետ։ Լիգան հաղթեց [[Առաջին Բալկանյան պատերազմ]]ում, որը սկսվել էր 1912 թվականի հոկտեմբերին, և վերահսկողություն տարածել Օսմանյան կայսրության գրեթե ամբողջ եվրոպական տարածքի վրա:վրա։ Սակայն այս հաղթանակից հետո դաշնակից երկրները համաձայնության չեկան որոշ տարածների բաժանման հարցում, հատկապես [[Մակեդոնիա]]յի հարցում, ինչի արդյունքում Լիգան կազմալուծվեց և քիչ ժամանակ անց 1913 թվալանի հունիսի 16-ին Բուլղարիան հարձակվեց իր նախկին դաշնակիցների վրա` սկսելով [[Երկրորդ Բալկանյան պատերազմ]]ը:ը։
 
== Նախապատմություն ==
[[Ղրիմի պատերազմ]]ից (1853–1856) հետո, Ռուսաստանը հասկացավ, որ այլ [[Մեծ տերություններ]]ը ջանք չեն խնայի կանխելու նրա մուտքը Միջերկրական ծով:ծով։ Որպես այլընտրանք, Ռուսաստանը սկսեց բարեկամական հարաբերություններ հաստատել Բալկանյան թերակղզու ժողովուրդների հետ:հետ։ Այս քաղաքականության շարժիչ ուժը դարձավ [[Պանսլավիզմ|Պանսլավիկ]] շարժումը, ինչը դարձավ Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության բաղադրիչներից մեկը մինչև 1917 թվականը<ref name="Tuminez1">{{cite book | last = Tuminez | first = Astrid S. | title =Russian nationalism since 1856: ideology and the making of foreign policy | url = https://archive.org/details/russiannationali0000tumi | publisher = Rowman & Littlefield Publishers, Inc. | year =2000 | isbn =978-0-8476-8884-5 | page =[https://archive.org/details/russiannationali0000tumi/page/89 89] }}</ref>:։ Աշխատելով այս ուղղությամբ, հաղթական [[Ռուս-թուրքական պատերազմ (1877-1878)|1877-1878 թվականների Ռուս-թուրքական պատերազմից]] հետո ռուսները հիմնեցին ինքնավար Բուլղարիայի տարածաշրջանը:տարածաշրջանը։ Նույն կերպ փրկելով սերբերին թուրքերի լծից 1876 թվականին, ռուսները ստիպեցին երկու տարի անց ճանաչել Սերբիայի անկախությունը<ref name="Frucht1">{{cite book | last = Frucht | first = Richard C. | title =Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture | url = https://archive.org/details/easterneuropeint00fruc | publisher = ABC-CLIO | year =2005 | isbn =978-1-57607-801-3 | pages =[https://archive.org/details/easterneuropeint00fruc/page/n603 538]–9 }}</ref> Այնուամենայնիվ չնայած ռուսների պաշտպանությանը, այս երկու երկրները ժամանակի ընթացքում անհանդուրժողականության ֆոնի վրա ունեցան [[Սերբ-բուլղարական պատերազմ|կարճատև պատերազմ]] միմյանց միջև:միջև։ Եվրոպական տերություններին հակընդեմ, հատկապես Ավստրո-Հունգարիայի կողմից հրահրված [[Բոսնիական ճգնաժամ]]ից հետո, ռուսները ձեռնամուխ եղան բալկաններում ստեղծելու սլավոնական դաշինք ուղղված Ավստրո-Հունգարիայի և Օսմանյան կայսրության դեմ:դեմ։ Ռուսները դիվանագիտական լծակների շնորհիվ ստիպեցին երկու երկրներին (Բուլղարիա և Սերբիա) հասնել համաձայնության և կնքել դաշինք:դաշինք։
 
Ռուսների կողմից Սերբիայի և Բուլղարիայի վրա ճնշման ֆոնին տեղի ունեցավ Ալբանիայի ապստամբությունը 1911 թվականին, որը նպաստեց լիգայի ձևավորմանը:ձևավորմանը։ 1912 թվականի մայիսին Ալբանիան հաջողությամբ նվաճեց [[Սկոպյե]]ն և շարժվեց [[Մոնաստիր]]ի ուղղությամբ` ստիպելով թուրքերին ճանաչել [[Ալբանիա]]յի ինքնավարությունը 1912 թվականի հունիսին:հունիսին։ Սերբիայի համար դա աղետալի էր, քանի որ նրանք հույս ունեին արշավել դեպի հյուսիս Ավստրո-Հունգարիայի կողմից Բոսնիայի և Հերցեգովինայի անեքսավորումից հետո:հետո։ Այժմ Սերբիան միակ արշավանքի ուղղությունը տեսնում էր դեպի հարավ, վերջ տալով Ալբանական վիլայեթի ստեղծման հուսերին:հուսերին։ Այժմ սերբերը ստիպված էին պայքարել անկախ ալբանական պետության ստեղծման դեմ:դեմ։ Մյուս կողմից Բուլղարիան օգտագործեց սերբերի այս խառնաշփոթը, որպեսզի իր համար նպաստավոր համաձայնության գա [[Վարդար Մակեդոնիա]]յի հարցում:հարցում։ Այսպիսով երկու երկրների միջև կնքվեց վերջնական դաշնություն ուղղված Օսմանյան Թուրքիայի դեմ, հաղթանակի դեպքում Բուլղարիային կմնար ամբողջ Մակեդոնիան [[Կրիվա Պալանկա]]-[[Օհրիդ]] գծից հարավ:հարավ։ Սերբերին պետք է բաժին հասներ հարավային գիծը, ներառյալ Կոսովոն և արևմուտքը [[Ադրիատիկ ծով]]ի ափով:ափով։ Այս տարածքը ներառում էր ներկայիս Ալբանիայի հյուսային մասը` սերբերին տալով ելք դեպի ծով:ծով։ Մյուս կողմից Սերբիան պատրաստ էր փոխանակել Մակեդոնիան Ալբանիայի հետ, մտահղացում, որը կարևոր նշանակություն ունեցավ Լիգայի փլուզման հարցում 1913 թվականին, երբ Մեծ տերությունները բացի Ալբանական պետության ստեղծումից մերժեցին սերբերին նրա այլ տարածքային պահանջները այս ուղղությամբ:ուղղությամբ։
 
[[Պատկեր:Balkans at 1905.jpg|thumb|250px|left|Բալկանները Բալկանյան լիգայի ստեղծման ժամանակ, Բալկանյան պատերազմներից առաջ:]]
Բուլղարիան իր անկախությունը ձեռք բերելուց հետո երկար ժամանակ օսմանյան տարածքների հաշվին ընդարձակման քաղաքականություն էր մշակել:մշակել։ [[Արևելյան Ռումելիա]]յում տեղիունեցած հաջող հեղաշրջումից հետո, Բուլղարիան գրագետ սցենար մշակեց Մակեդոնիայի հաշվին ընդարձակվելու ուղղությամբ:ուղղությամբ։ Իրականում Բուլղարիան Մակեդոնիայի տարածքում ստեղծեց ազատագրական շարժում, որը պետք է հասներ Մակեդոնիայի ինքնավարությանը, որից հետո նախագծվում էր Մակեդոնիայի կցումը Բուլղարիային:Բուլղարիային։ Հասկանալով Բուլղարիայի մտադրությունների մասին Սերբիան և Հունաստանը հրահրեցին Մակեդոնիայում պարտիզանական պատերազմ ուղղված Բուլղարիայի շահերի դեմ:դեմ։ Հակամարտությունը ավարտվեց երբ [[Երիտթուրքեր]]ը եկան իշխանության և սկսեցին բարեփոխումներ իրականացնել օսմանյան բոլոր տարածքներում:տարածքներում։ Բուլղարիան դրանից հետո որոշեց ընդլայնվել պատերազմի միջոցով` կառուցելով մեծ բանակ և համարելով իրեն Բալկանների [[Պրուսիա]]<ref>[http://www.mirrorservice.org/sites/ftp.ibiblio.org/pub/docs/books/gutenberg/1/4/4/7/14477/14477-h/14477-h.htm Emile Joseph Dillon, "''The Inside Story of the Peace Conference''", Ch. XV]</ref>:։ Սակայն պարզ էր, որ Բուլղարիան միայնակ չէր կարող կռվել օսմանցիների դեմ և անհրաժեշտ էր դաշինք:դաշինք։ Դաշնություն կնքելով Բուլղարիան նախագծում էր սերբերին կենտրոնացնել Մակեդոնիայում, իսկ իր զորքերը ուղղել դեպի Թրակիա, իր խոշոր [[Ադրիանապոլիս]] և [[Կոստանդնուպոլիս]] քաղաքներով:քաղաքներով։
 
Հունաստանում բանակի սպաները 1909 թվականի օգոստոսին կազմակերպեցին հեղաշրջում և կառավարության ղեկավար դարձավ [[Էլեֆթերիոս Վենիզելոս]]ը, ով հույսեր ուներ վերադարձնել [[Կրետե կղզի|Կրետեն]] Հունաստանին, քանի որ 1897 թվականի [[Հույն-թուրքական պատերազմ (1897)|Հույն-թուրքական պատերազմի]] արդյունքում այն անցել էր օսմանցիներին:օսմանցիներին։ Հունաստանի լիգային միանալու քննարկումների ժամանակ Բուլղարիան հրաժարվեց հույների հետ կնքել լրացուցիչ պայմանագիր, որով հույներին կզիջեին այլ տարածքներ ինչպես սերբերի հետ պայմանագրի դեպքում էր:էր։ Ունենալով վատատեսական տրամադրվածություն հունական բանակի հզորության հանդեպ, Բուլղարիան վստահ չէր, որ հույները կկարողանան հաջող մարտնչել Մակեդոնիայում, և իրենք կկարողանան նվաճել [[Սալոնիկ]] քաղաքը հույներից առաջ:առաջ։ Այնուամենայնիվ Հունաստանի Լիգա մուտքը շատ արդյունավետ եղավ դաշնակիցների համար, քանի որ Բալկանյան երկրների մեջ միայն Հունաստանը ուներ հզոր նավատորմ և այն կարող էր խոչընդոտել օսմանցիների տեղաշարժը Ասիայից Եվրոպա ծովային ուղով:ուղով։ Հույների դեսպանը [[Սոֆիա]]յում Լիգա մտնելու քննարկումների ժամանակ պնդում էր, որ հույները կարող են պատերազմել 600.000 բանակով, որից ցամաքում 200.000 զինվոր և նավատորմը 400.000 զինվոր:զինվոր։
 
Չեռնոգորիան համեմատաբար փոքր երկիր էր, սակայն Սերբիայի հետ կապերի շնորհիվ դարձավ Լիգայի անդամ որպես երկրորդ դասի անդամ` ունենալով տարածքային պահանջ [[Սանյակ]]ի և հյուսիս ալբանական [[Շկոդրա]]յի նկատմամբ:նկատմամբ։
 
Եվս մեկ պատճառ, որը առիթ հանդիսացավ Լիգայի ձևավորման, Օսմանյան բանակի արդյունավետության անկումն էր:էր։ Օսմանյան կայսրությունը [[Իտալո-թուրքական պատերազմ|պատերազմում]] էր Իտալիայի դեմ 1911-ից 1912 թվականներին [[Լիբիա]]յում, երբ Իտալիան ներխուժեց [[Տրիպոլիտանիա]]:։ Արդյունքում իտալացիները նվաճեցին հույնաբնակ [[Դոդեկանես]] կղզիները, ինչը դրդեց Հունաստանին անմասն չմնալ Օսմանյան կայսրության դեմ ապագա պատերազմից:պատերազմից։
 
== Մեծ տերությունների արձագանք ==
[[Պատկեր:Balkan League and Hagia Sophia.jpg|thumb|Ռազմական դաշինքի գաղափարախոսություն, 1912 թվական:]]
Այս զարգացումները աննկատ չմնացին Մեծ տերությունների կողմից, սակայն պաշտոնական համաձայնություն կար Մեծ տերությունների միջև կապված Օսմանյան կայսրության տարածքային ամբողջականության հետ, ինչը պետք է զգուշացներ Բալկանյան երկրներին:երկրներին։ Ոչ պաշտոնապես ամեն երկիր հակամարտության մեջ փնտրում էր իր սեփական շահը:շահը։ Արդյունքում որևէ պաշտոնական զգուշացում Մեծ տերությունների կողմից Բալկանյան երկրներին չհնչեց, երբ սկսվեց Առաջին Բալկանյան պատերազմը:պատերազմը։
 
* [[Ռուսական կայսրություն|Ռուսաստանը]] Լիգայի ձևավորման շարժիչ ուժն էր, և Լիգային համարում էր հետագայում հավանական Ավտրո-Հունգարիայի դեմ պատերազմելու գործիք<ref name="Stowell1">{{cite book | last = Stowell | first = Ellery Cory | title =The Diplomacy Of The War Of 1914: The Beginnings Of The War (1915) | publisher = Kessinger Publishing, LLC. | year =2009 | isbn =978-1-104-48758-4 | page =94 }}</ref>:։ Սակայն ռուսները տեղյակ չէին Բուլղարիայի մտահղացումներից կապված Թրակիայի և Կոստանդնուպոլսի հետ, տարածքներ, որոնց նկատմամբ ռուսները վաղուց ունեին հավակնություններ և գաղտնի պայմանավորվել էին դաշնակից Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի հետ:հետ։
* [[Ֆրանսիական երրորդ հանրապետություն|Ֆրանսիան]] 1912 թվականին դեռ պատրաստ չէր պատերազմել Գերմանիայի դեմ և ընդհանուր առմամբ դեմ էր Լիգայի ստեղծմանը, սակայն նրա դաշնությունը ռուսների հետ չէր կայանա և ռուսները դեմ չէին դուրս գա Ավստրո-Հունգարիային, եթե չլիներ Բալկանյան լիգան:լիգան։
* [[Բրիտանական կայսրություն]]ը չնայած պաշտոնապես սատարում էր Օսմանյան կայսրության տարածքային ամբողջականությունը, սակայն գաղտնի դիվանագիտական գործողությունների շնորհիվ դրդեց Հունաստանին միանալ Լիգային ի հակադրություն Ռուսաստանի ազդեցության:ազդեցության։ Միևնույն ժամանակ Բրիտանիան կողմ էր, որպեսզի Բուլղարիան տիրի Թրակիային` գերադասելով բուլղարական Թրակիան ռուսականից:ռուսականից։
* [[Ավստրո-Հունգարիա]]ն ճանապարհ էր որոնում դեպի [[Ադրիատիկ ծով]] Օսմանյան կայսրության տարածքների հաշվին և դեմ էր որևէ երկրի ընդարփակմանը այս տարածքում:տարածքում։ Միևնույն ժամանակ Հաբսբուրգյան կայսրությունը մեծ խնդիրներ ուներ սլավոն ժողովրդի հետ, որոնք դեմ էին գերմանո-հունգարական իշխանությանը:իշխանությանը։ Սերբիայի հավակնությունները Բոսնիայի նկատմամբ գաղտնիք չէին, և այն կարող էր Ավստրո-Հունգարիային թշնամանար, իսկ Սերբիան ռուսների դաշնակիցն էր, արդյունքում կստացվեր, որ Ավտրո-Հունգարիան դուրս կգար ռուսների դեմ:դեմ։
* [[Գերմանական կայսրություն|Գերմանիան]], որը լրջագույնս ներքաշված էր օսմանյան քաղաքականության մեջ, պաշտոնապես դեմ էր պատերազմին ընդդեմ օսմանցիների, սակայն գայթակղությունը, որ Բուլղարիան կարող է միանալ Կենտրոնական ուժերին, ավելի մեծ էր քան Օսմանյան կայսրության պաշտպանությունը:պաշտպանությունը։ Գերմանիան հույս ուներ Բալկաններում ունենար հզոր դաշնակից, որը կպայքարեր ռուսների դեմ ապագա պատերազմում:պատերազմում։
 
Բալկանյան Լիգայի համար որոշիչ էր, որ Օսմանյան կայսրությունը թույլ և քայքայված կայսրություն էր:էր։ Դաշնակից երկրների կառավարությունները համաձայնեցրեցին իրենց ռազմական մարտավարությունները:մարտավարությունները։ 1912 թվականի սեպտեմբերի վերջին օրերին օսմանցիները և Բալկանյան երկրները զորահավաք կազմակերպեցին:կազմակերպեցին։ Բալկանյան լիգայի երկրներից առաջինը Չեռնոգորիան պատերազմ հայտարարեց Օսմանյան կայսրությանը հոկտեմբերի 8-ին` սկսելով [[Առաջին Բալկանյան պատերազմ]]ը:ը։ Մյուս երկրները պատերազմ հայտարարեցին հոկտեմբերի 17-ին:ին։
 
== Ծանոթագրություններ ==