«Երվանդ Շահազիզ»–ի խմբագրումների տարբերություն

→‎Ստեղծագործություններ: Վերադասավորվել է ցուցակը ժամանակագրական կարգով։
չ (Ֆայլը տեղափոխվել է)
(→‎Ստեղծագործություններ: Վերադասավորվել է ցուցակը ժամանակագրական կարգով։)
 
{{Անձ
|պատկեր = Երվանդ Շահազիզ.jpg}}
'''Երվանդ Հովակիմի Շահազիզ''' ({{ԱԾ}}), հայ խորհրդային գրականագետ, պատմաբան, ազգագրագետ, մանկավարժ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր ([[1944]] թվական), [[ՀԽՍՀ]] գիտությունների վաստակավոր գործիչ ([[1946]] թվական
 
Բանաստեղծ [[Սմբատ Շահազիզ]]ի եղբորորդին։
 
== Կենսագրություն ==
[[1870]] թվականին ավարտել է [[Երևան]]ի գավառական [[դպրոց]]ը, [[1879]] թվականին՝թ.՝ [[Մոսկվա]]յի [[Լազարյան ճեմարան]]ը, [[1879]]-[[1882]] թվականներին՝թթ.՝ սովորել ճեմարանի լիցեյում։ 1882-[[1917]] թվականներին՝թթ.՝ ուսուցիչ, տեսչի օգնական, տեսուչ է եղել [[Նոր Նախիջևան]]ի [[թեմական դպրոց]]ում, [[1918]]-[[1921]] թվականներին՝թթ.՝ ուսուցիչ [[Դոնի Ռոստով]]ի աշխատավորական դպրոցում և տեղի հայկական [[թանգարան]]ի վարիչ։ 1918-[[1919]] թվականներինթթ. խմբագրել է (Ռ․ Բերբերյանի հետ) Նոր Նախիջևանի և Դոնի Ռոստովի հայերի «Հայ համայնք» շաբաթաթերթը։ 1922 թվականինթ. հրավիրվել է Երևան, մասնակցել Խորհրդային Հայաստանի կենտրոնական պատմամշակութային թանգարանի ստեղծման աշխատանքներին, նորաստեղծ թանգարանը համալրել Նոր Նախիջևանից բերած արխիվային հարուստ նյութով, թանգարանում աշխատել որպես պատմագրական բաժնի վարիչ<ref>{{Cite web|url=http://echmiadzin.asj-oa.am/235/1/1946-1(35).pdf|website=echmiadzin.asj-oa.am|accessdate=2019-01-13}}</ref>։ [[1938]] թվականից՝ գիտաշխատող գրականության ինստիտուտում ([[1944]] թվականից՝ [[Մանուկ Աբեղյան]]ի անվան)<ref>«Ով ով է: Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, Երևան, 2007թ.:</ref>։
 
Պատմաբանասիրական բազմաթիվ աշխատությունների հեղինակ է։ Պատմական գործերից արժեքավոր են հայ մեծ հեղափոխական-դեմոկրատ [[Միքայել Նալբանդյան]]ի կյանքին ու գործունեությանը նվիրված «Միքայել Ղազարյան Նալբանդյանց» (1897 թվական), Նոր Նախիջևանի հայկական գաղթավայրի պատմությանը, ազգային սովորություններին և ավանդույթներին վերաբերող «Նոր-Նախիջևանը և նոր-նախիջեվանցիք» ([[1903]] թվական), «Պատմական պատկերներ» (1903 թվական) ուսումնասիրությունները։ Պատմահնագիտական բնույթ ունի «Հին Երևանը» ([[1931]] թվական) աշխատությունը<ref>[https://hraparak.am/post/591fbf30e3d84d0d37fdd5d5 Երվանդ Շահազիզ. «Հին Երևանը»]</ref>։ Բանասիրական ուսումնասիրությունները վերաբերում են [[Խաչատուր Աբովյան]]ին («Դիվան խաչատուրԽաչատուր Աբովյանի», 1940-1948 թվականներ), Միքայել Նալբանդյանին («Դիվան Միքայել Նալբանդյանի», 1932 թվական), [[Ռաֆայել Պատկանյան]]ին, Սմբատ Շահազիզին, [[Գաբրիել Սունդուկյան]]ին (հրատարակել է նրանց գրական գործունեությանն առնչվող բազմաթիվ փաստաթղթեր, ճշգրտել և վերլուծել դրանք)։ Անտիպ է Շահազիզի «Չերքեզիա կամ Չերքեզիստան և չերքեզահայք» աշխատությունը<ref>{{Cite web|url=http://haygirk.nla.am/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=au:%22%D5%87%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%A6%D5%AB%D5%A6,%20%D4%B5%D6%80%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D5%A4%22|title=Կոհա առցանց քարտարան › Որոնման արդյունքներ համար 'au:"Շահազիզ, Երվանդ"'|website=haygirk.nla.am|language=hy-Armn|accessdate=2019-01-13}}</ref>։
 
== Ստեղծագործություններ ==
* Նոր ՆախիջեւանիՆախիջևանի ուսումնականուսումնարանական գործի անցեալը, Նոր Նախիջևան,: 1894թտպ. Ա. Զամինեանի եւ Վահան Քիրլեանի , 1894:
* Մկրտիչ Յովսէփեան էմին, Թիֆլիս, 1900թ.1900:
* Նոր Նախիջեւանի Ս. Խաչվանքը, Թիֆլիս, 1901թ.1901<ref>[http://greenstone.flib.sci.am/gsdl/collect/hajgirqn/book/surb_1901.pdf Նոր Նախիջեւանի Ս. Խաչվանքը]</ref>:
* Պատմական պատկերներ, Թիֆլիս: Տպարան Տ.Մ. Ռօտինեանցի, 1903<ref>{{Cite web|url=http://greenstone.flib.sci.am/gsdl/collect/hajgirqn/book/patmakan_1903.pdf|title=Պատմական պատկերներ|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=}}</ref>:
* Տէր-Գաբրիել Պատկանեանց, Թիֆլիս, 1910թ.:
* Պատմական պատկերներ, Թիֆլիս: Տպարան Տ.Մ. Ռօտինեանցի, 1903<ref>{{Cite web|url=http://greenstone.flib.sci.am/gsdl/collect/hajgirqn/book/patmakan_1903.pdf|title=Պատմական պատկերներ|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=}}</ref>:
* Խորէն արքեպ. Գալֆայեանը եւ Նալբանդեանի աղցմիքը, Թիֆլիս: տպ. Ա. Քութաթելաձեի, 1903:
* Հին Յերևանը, Երևան: Տպ. Պետհրատ, 1931<ref>{{Cite web|url=http://tert.nla.am/archive/HAY%20GIRQ/Ardy/1921-1950/hin_erevany_1931.pdf|title=Հին Յերևանը|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.am/books/about/%D5%80%D5%AB%D5%B6_%D4%B5%D6%80%D5%A5%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D5%A8.html?id=Oz4YAAAACAAJ&redir_esc=y|title=Հին Երեվանը|last=Շահազիզ|first=Երվանդ|date=2003|publisher=Մուղնի Հրատարակչություն|isbn=9789994133017|language=hy}}</ref>:
*Նոր-Նախիջեւանը եւ Նոր-Նախիջեւանցիք, Թիֆլիս: Տպարան Կ. Մարտիրոսեանցի, 1903<ref>[http://greenstone.flib.sci.am/gsdl/collect/hajgirqn/book/nornax_1903.pdf Նոր-Նախիջեւանը եւ Նոր-Նախիջեւանցիք]</ref>:
* Տէր-Գաբրիել Պատկանեանց, Թիֆլիս, 1910թ.1910:
*Աշտարակի պատմությունը : Հնագիտական-պատմական տեսություն, Երևան: Հայաստան, 1987:
* Հին Յերևանը, Երևան: Տպ., Պետհրատ, 1931<ref>{{Cite web|url=http://tert.nla.am/archive/HAY%20GIRQ/Ardy/1921-1950/hin_erevany_1931.pdf|title=Հին Յերևանը|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.am/books/about/%D5%80%D5%AB%D5%B6_%D4%B5%D6%80%D5%A5%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D5%A8.html?id=Oz4YAAAACAAJ&redir_esc=y|title=Հին Երեվանը|last=Շահազիզ|first=Երվանդ|date=2003|publisher=Մուղնի Հրատարակչություն|isbn=9789994133017|language=hy}}</ref>:
* Դիվան Խաչատուր Աբովյանի, Երևան: Արմֆան , 1940:
* Դիվան Միքայել Նալբանդյանի: [Կյանքն ու գործունեությունը], Երևան:, Մելքոնյան ֆոնդի հրատ., 1932:
* Դիվան Խաչատուր Աբովյանի, Երևան: Արմֆան , 1940:
* Շահազիզ Ե., Սմբատ Շահազիզի կենսագրությունը, Երևան: ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1944<ref>{{Cite book|url=https://books.google.am/books/about/%D5%8D%D5%B4%D5%A2%D5%A1%D5%BF_%D5%87%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%A6%D5%AB%D5%A6%D5%AB_%D5%AF%D5%A5%D5%B6%D5%BD%D5%A1%D5%A3.html?id=IP8hHAAACAAJ&redir_esc=y|title=Սմբատ Շահազիզի կենսագրությունը|last=Շահազիզ|first=Երվանդ|date=1944|publisher=ՀՍՍՌ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն|language=hy}}</ref>:
* Խաչատուր Աբովյանի կենսագրությունը, Երևան: ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1945:
* Դիվան Խաչատուր Աբովյանի, Երևան: ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1948:
* Հիշողություններ և դիմաստվերներ: [Հուշեր հայ ականավոր գրողների, արվեստագետների և մշակույթի գործիչների մասին], Շահազիզ, Երվանդ, Սիմոնյան, Պարգևուհի, Հակոբյան, Պիոն Հովսեփի, Մադոյան, Գևորգ Արշակի (ավագ), Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1980:
* Դիվան Միքայել Նալբանդյանի: [Կյանքն ու գործունեությունը], Երևան: Մելքոնյան ֆոնդի հրատ., 1932:
* Աշտարակի պատմությունը : Հնագիտական-պատմական տեսություն, Երևան: Հայաստան, 1987:
* Խաչատուր Աբովյանի կենսագրությունը, Երևան: ՀՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1945:
* Հին Երևանը, Երևան: Մուղնի, Գասպրինտ, 2003:
* Հիշողություններ և դիմաստվերներ: [Հուշեր հայ ականավոր գրողների, արվեստագետների և մշակույթի գործիչների մասին], Շահազիզ, Երվանդ, Սիմոնյան, Պարգևուհի, Հակոբյան, Պիոն Հովսեփի, Մադոյան, Գևորգ Արշակի (ավագ), Երևան: ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1980:
* Նոր Նախիջևանի ուսումնարանական գործի անցեալը, Նոր Նախիջևան: տպ. Ա. Զամինեանի եւ Վահան Քիրլեանի , 1894:
 
== Ծանոթագրություններ ==
1848

edits