«1989 թվականի հեղափոխություններ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
[[Պատկեր:Proclamation_of_the_Republic_of_Hungary.jpg|մինի|Հունգարիայի Հանրապետության հռչակումը, 1989 թվականի հոկտեմբերի 23]]
1989 թվականի հունգարական «հեղափոխությունը» արմատապես տարբերվում էր Չեխոսլովակիայի, ԳԴՀ-ի և Ռումինիայի իրադարձություններից, որտեղ անցյալի հետ անջրպետը անսպասելի և դրամատիկ էր:Հունգարիայում նոր քաղաքական համակարգին անցնելը խաղաղ բանակցային գործընթացի արդյունք էր, որը երկրում ծավալվեց 1989 թվականի ամռանը, անցման մեխանիկան որոշվում էր իշխող կուսակցության ներսում տեղի ունեցած արմատական փոփոխություններով։ Այսպիսով, վարչապետ Միկլոշ Նեմետի գլխավորությամբ տեխնոկրատների առանցքային դիրքեր զբաղեցնող պրագմատիկները հրաժարվել են կոմունիստական դոգմերից և բացեիբաց գնացել են ժողովրդավարացման<ref>{{книга|автор=Ласло Контлер|заглавие=История Венгрии. Тысячелетие в центре Европы|место=М.|издательство=Весь мир|год=2002|страницы=612}}</ref><ref>{{книга|автор=[[Травин, Дмитрий Яковлевич|Дмитрий Травин]], Отар Маргания|часть=Глава 6. Венгрия: Малые шаги больших перемен|заглавие=Европейская модернизация|издательство=АСТ|год=2004}}</ref>։
 
=== ԳԴՀ ===
Երբ 1989 թվականի մայիսին Խորհրդային Միությունում վերակառուցման ազդեցության տակ Վարշավայի պայմանագրով  ԳԴՀ-ի գործընկեր Հունգարիան ոչնչացրեց իր արևմտյան հարևանի՝ Ավստրիայի հետ սահմանին ամրությունները, ԳԴՀ-ի ղեկավարությունը չէր պատրաստվում հետևել նրա օրինակին։ Սակայն շուտով այն կորցրեց վերահսկողությունը սրընթաց ծավալվող իրադարձությունների նկատմամբ։ ԳԴՀ-ի հազարավոր քաղաքացիներ մեկնել են այլ արևելաեվրոպական երկրներ՝ հույս ունենալով այնտեղից հասնել Արևմտյան Գերմանիա։ Արդեն 1989 թվականի օգոստոսին Բեռլինում, Բուդապեշտում և Պրահայում Գերմանիայի դիվանագիտական ներկայացուցչությունները ստիպված էին դադարեցնել այցելուների ընդունումը ԳԴՀ-ի բնակիչների հոսքի պատճառով, որոնք ձգտում էին մուտք գործել Արևմտյան Գերմանիայի պետություն:
 
1989 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Լայպցիգում Լյութերական Սուրբ Նիկոլայ Եկեղեցու հովիվներ Քրիստիան Ֆյուրերի և Քրիստոֆ Վոնեբերգի քարոզից հետո 1200 մարդ, որոնց մեծ մասը չէր տեղավորվում եկեղեցու շենքում, երթ անցկացրեցին «Մենք ժողովուրդ ենք» կարգախոսով՝ քաղաքացիական ազատությունների և ԳԴՀ սահմանների բացման պահանջներով<ref>[http://www.jugendopposition.de/index.php?id=638 Friedensgebete und Montagsdemonstrationen] auf ''jugendopposition.de'' (Bundeszentrale für politische Bildung / Robert-Havemann-Gesellschaft e.V.). 10 августа 2010</ref>։ Մեկ շաբաթ անց անցկացված ցույցն առաջացրել է իշխանությունների արձագանքը, ձերբակալության է ենթարկվել ավելի քան 50 մարդ։ Մեկ ամիս անց Լայպցիգի կենտրոնական հրապարակ է դուրս եկել 70 000 մարդ։ Հոկտեմբերի 16-ին ցույցը հավաքել է 120 000 մարդ, իսկ մեկ շաբաթ անց, ըստ որոշ տվյալների, մոտ 320 000 մարդ, ինչը կազմում էր քաղաքի բնակչության մեծ մասը: Արյունահեղությունից խուսափելու նպատակով քաղաք մտցված զորքերը մնացել են զորանոցներում<ref>Vgl. Bahrmann, Hannes; Links, Christoph: ''Chronik der Wende. Die DDR zwischen 7. Oktober und 18. Dezember 1989.'' Ch. Links Verlag, Berlin 1994, S. 32 und 47, dort wird die Anzahl der Besucher bei der zweiten Demonstration auf «über 300000» geschätzt.</ref>։ Ցույցին զուգահեռ ԳԴՀ-ի այլ քաղաքներում փողոց էր դուրս գալիս 300-ից մինչև մի քանի տասնյակ հազար մարդ:
 
Այդ ցույցերը մեծ ազդեցություն ունեցան ԳԴՀ-ում ընթացող քաղաքական գործընթացների վրա, դրանց վրա ձևավորվեցին սկզբում որպես ժողովրդավարական միավորումներ, իսկ հետո՝ կուսակցություններ այնպիսի կազմակերպություններ, ինչպիսիք են «Նոր ֆորումը», «Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը» և «Միություն 90»-ը:
 
Երբ 1989 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Հունգարիայի կառավարությունը հայտարարեց սահմանների բացման մասին, Բեռլինի պատը կորցրեց իր իմաստը. երեք օրվա ընթացքում ԳԴՀ-ից Հունգարիայի տարածքով երկիրը լքեց 15 հազար քաղաքացի:
 
Նոյեմբերի 4-ին Բեռլինում զանգվածային հանրահավաք է տեղի ունեցել՝ խոսքի ազատության և հավաքների ազատության պահպանման պահանջով, որը համաձայնեցվել է իշխանությունների հետ:
[[Պատկեր:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|մինի|250x250փքս|Բեռլինի պատը՝ Բրանդենբուրգյան դարպասների ֆոնին]]
1989 թվականի նոյեմբերի 9-ին ժամը 19:34-ին ելույթ ունենալով հեռուստատեսությամբ հեռարձակվող մամուլի ասուլիսում, ԳԴՀ կառավարության ներկայացուցիչ Գյունտեր Շաբովսկին հրապարակել է երկրից դուրս գալու և մուտք գործելու նոր կանոնները: Ընդունված որոշումների համաձայն՝ հաջորդ օրվանից ԳԴՀ-ի քաղաքացիները կարող էին վիզա ստանալ Արևմտյան Բեռլին և Գերմանիա անհապաղ այցելելու համար: Հարյուր հազարավոր Արևելյան գերմանացիներ, չսպասելով նշանակված ժամկետին, նոյեմբերի 9-ի երեկոյան շարժվել են դեպի սահման:
 
== Ծանոթագրություններ ==
18 945

edits