«Մասնակից:ArmSirius/Սևագրություն 5»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
Պիտակ: Reverted
«'''АрийцыԱրիացիներ'''» илиկամ «'''арийскаяարիական ра́саռասա'''» (от «''арии''» — [[Древнеиндийский язык|др.-инд.]] ''ā́rya-'', [[Авестийский язык|авест.]] ''airya-'', [[Древнеперсидский язык|др.-перс.]] ''ariya-''; на [[санскрит]]е ''ārya'' — «достойный, уважаемый, благородный»),կեղծ գիտական տերմին, ռասա, ռասայական խումբ, որը ենթադրաբար ներառում է հնդեվրոպական ազգերին և նրանց նախնիներին և ֆիզիկապես և մտավոր գերազանցող այլ ցեղերի։ Գաղափարն առաջ է քաշվել 19-րդ դարի կեսերին ռասայական տեսությունների հեղինակների կողմից և լայն տարածում է ստացել 20-21-րդ դարերում՝ նացիոնալ-սոցիալիզմի, նեոնացիզմի  շրջանակներում<ref>"The Great Aryan Myth," Knight Dunlap, <i>The Scientific Monthly</i>. Vol. 59, No. 4 (Oct., 1944), pp. 296—300.</ref>։ Ժամանակակից կողմնակիցների շրջանում գաղափարներն ավելի հաճախ անվանվում են արիաներ, ինչը կարող է շփոթություն առաջացնել պատմական արիյաների հետ<ref name="Шнирельман">{{книга |автор=[[Шнирельман, Виктор Александрович|Шнирельман В. А.]]|заглавие=Арийский миф в современном мире |оригинал= |ссылка=https://books.google.ru/books?id=Aa8qCwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |викитека= |ответственный= |издание= |место=М. |издательство=[[Новое литературное обозрение (издательство)|Новое литературное обозрение]] |год=2015 |том= |страницы= |столбцы= |страниц= |серия=Библиотека журнала «Неприкосновенный запас» |isbn= |тираж= |ref=Шнирельман}}</ref>։
 
Գաղափարը հիմնված է այն գաղափարի վրա, որ հնդեվրոպական լեզուների նախնական կրիչները (նախահնդեվրոպացիներ) և նրանց ժառանգները մինչև օրս կազմում են եվրոպական ռասայի հատուկ ռասա կամ ենթառասա<ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/devdutt-pattanaik-leveraging-the-aryans/17076154|title=Devdutt Pattanaik: Leveraging the Aryans}}</ref><ref>Mish, Frederic C., Editor in Chief ''Webster's Tenth New Collegiate Dictionary'' Springfield, Massachusetts, U.S.A.: 1994. — Merriam-Webster See original definition (definition #1) of "Aryan" in English. P. 66.</ref>։ Սկզբնական արիացիներ են համարվում հին ժողովուրդները, որոնք պատկանում են նորդիկական ռասային, իսկ առավել ռասայական մաքուր ժամանակակից արիացիները, համապատասխանաբար, նրանց առավել մաքուր սերունդները կամ ժողովուրդները, որոնք մյուսներից ավելի լավ են պահպանել արիական ոգին: Արիացիները դիտարկվում են որպես մշակութագործներ, բարձր մշակույթի տարածողներ և հնության ու արդիականության մեծ քաղաքակրթությունների հիմնադիրներ։ Այս ներկայացումը կապված է հոգևոր (մշակութային) ֆիզիկական սերտ կապի մասին տարածված կեղծ գիտական գաղափարի հետ, որը ծառայում է որպես ռասայական տեսությունների և ռասիզմի կարևորագույն բաղադրիչներից մեկը: Մինչև 20-րդ դարի կեսերը արիացիներ տերմինը լայնորեն օգտագործվում էր որպես հնդեվրոպական հասկացության հոմանիշ։
== Տերմին ==
{{Main|Арии}}
[[Պատկեր:Aria Waldseemuller 1507.png|267px|thumb|Մարտին Վալձեմյուլլերի 1507 թվականի Արիայի տարածաշրջանը քարտեզի վրա]]
[[Պատկեր:Darius I the Great's inscription.jpg|thumb|267px|Самое раннее [[Эпиграфика|эпиграфически]] подтверждённое упоминание слова «арийский»: [[Бехистунская надпись]] VI века до н. э., в которой сказано, что она составлена «на арийском («arya») [языке или [[алфавит]]е]» (§ 70). «Арийский» в данном контексте означает «[[Иранские языки|иранский]]»<ref>''cf.'' {{книга |часть=Old Iranian Literature |заглавие=Handbuch der Orientalistik, Literatur I |год=1968 |место=Leiden |издательство=Brill |страницы=1—31 |ref=Gershevitch |язык=und |автор=Gershevitch, Ilya}}, p. 2.</ref>.]]
[[Պատկեր:Aria Waldseemuller 1507.png|200px|thumb|267px|Регион Ария на карте [[Вальдземюллер, Мартин|Мартина Вальдземюллера]] 1507 года]]
 
ТерминՏերմին Հիմնական հոդված՝ Арии Մ.թ. ա. 6-րդ դարի «арийскийԲեհիսթունի արձանագրությունը», происходитորում отասվում է, որ այն կազմված է արիական («arya») [[Арии|протоиндоиранскогоլեզվով կամ այբուբենով] (§ 70)։ «Արիականը» այս համատեքստում նշանակում է իրանական]։ Արիայի տարածաշրջանը 1507 թվականի Մարտին Վալդզեմյուլլեր քարտեզի վրա։ Արիական տերմինը բխում է корняպրոտոհնդիրանական ''*arya'' արմատից, означавшегоորը [[этноним]]նշանակում է էթնոնիմ, которымորով [[индоиранцы]]հնդիրացիները называлиկոչում своихէին предковիրենց [[Арии|ариев]].նախնիներին Родственнымարիև: словомՍանսկրիտում наազգակցական [[санскрит]]еբառ являетсяէ словоհամարվում ''ārya'' ([[деванагари]]:դեվանագարի՝ आर्य) բառը, поորը происхождениюծագում [[Эндоэтноним|этническоеէ самоназвание]]էթնիկ ինքնանպատակ, вդասական классическомսանսկրիտում санскритеնշանակում означающееէ «благородныйազնվական, почтенный, знатный»պատվական<ref>[[Монье-Вильямс, Монье|Monier-Williams]] (1899).</ref><ref>Monier Williams. {{cite web|url=http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/monier/|title=Sanskrit-English Dictionary (2008 revision)|publisher=UNIVERSITÄT ZU KÖLN |url=http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/monier/|accessdate=2010-07-25}}</ref>։ ОтՀին родственногоիրանական словаլեզվում вariya-ից [[Древнеперсидский(հին язык|древнеперсидскомիրանական языке]]սեպագիր՝ ''ariya-''𐎠 ([[древнеперсидская𐎼 клинопись]]:𐎡 𐎠𐎼𐎡𐎹𐎹) происходятծագում современныеեն названияժամանակակից «[[Иран]]»Իրան иև «[[Иранские народы|иранцы]]»իրանցիներ անվանումները<ref>{{cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/arya-an-ethnic-epithet |title=Arya |last=Bailey |first=H.W. |website=Encyclopædia Iranica |access-date=2018-04-21 |accessdate=2019-07-19 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6TUjWBqIj?url=http://www.iranicaonline.org/articles/arya-an-ethnic-epithet |archivedate=2014-10-21 |accessdate=2019-07-19|access-date=2018-04-21|deadlink=yes }}</ref>.։
 
18-րդ դարում հայտնի հնդեվրոպական լեզուներից ամենահինը հին հնդիրանացիների լեզուներն էին։ Հետևաբար, արիական բառը ընդունվել է ոչ միայն հնդիրանական ժողովուրդների (հնդեվրոպական ժողովուրդների մասեր), այլև հնդեվրոպական լեզուների բոլոր կրողների, ներառյալ հռոմեացիները, հույները և գերմանացիները: Շուտով ճանաչվեց, որ բալտերը, կելտերը և սլավոնները նույնպես պատկանում են այս խմբին: Պնդվում Էր, որ բոլոր այդ ժողովուրդների լեզուները ծագել են ընդհանուր արմատից, այժմ հայտնի է որպես նախահնդեվրոպական, որտեղ խոսում էին եվրոպական, իրանական և հնդարիացի ժողովուրդների նախնիները համարվող մարդիկ։ Այս բառակապակցությունը տարածված էր 19 և 20-րդ դարի սկզբի կրթված հեղինակների շրջանում:
В XVIII веке наиболее древними из известных [[индоевропейские языки|индоевропейских языков]] были языки древних индоиранцев. Поэтому слово «арийский» было принято для обозначения не только индоиранских народов (части индоевропейских народов), но и всех носителей индоевропейских языков, включая [[Римляне|римлян]], [[Греки|греков]] и [[Германцы (племена)|германцев]]. Вскоре было признано, что [[балты]], [[кельты]] и [[славяне]] также принадлежат к этой группе. Утверждалось, что языки всех этих народов произошли от общего корня, — теперь известного как [[Праиндоевропейский язык|праиндоевропейский]], — на котором говорили люди, считавшиеся предками европейских, иранских и [[Индоарийские народы|индоарийских народов]].
 
Բառի նման կիրառման օրինակ կա 1920 թվականի Հերբերտ Ուելսի կողմից գրված «Պատմության պոնսպեկտում» բեսթսելերում<ref>Wells, H.G. ''[[:en:The Outline of History]]'', 3rd ed. (New York: Macmillan, 1921), Ch. 20 ("The Aryan-Speaking Peoples in Prehistoric Times"), pp. 236—51.</ref>։ «Արիական ժողովուրդներ» (the Aryan peoples) տերմինը, սակայն, միևնույն ժամանակ, ռասիստական և քաղաքականապես հիմնավորված միակ տերմինի օգտագործման հակառակորդն էր՝ «արիական ժողովուրդ» (the Aryan people), ավելի վաղ հեղինակներ, ինչպիսիք են Հյուսթոն Չեմբերլենը, ջանում էր նաև խուսափել ընդհանուր եզակի թվի օգտագործումից, թեև եզակի թվով նա ժամանակ առ ժամանակ հիշատակում էր կոնկրետ արիական ժողովրդին (օրինակ՝ սկիֆներին)։ 1922 թվականին Ուելսը «Աշխարհի կարճ պատմության մեջ» նկարագրել է քաղաքակրթության մեթոդները ճանաչող արիական ժողովուրդների բավական բազմազան խումբ, իսկ հետո նվաճող ըստ ձևի, բայց ոչ գաղափարներով և մեթոդներով՝ ամբողջ հին աշխարհը, սեմական, Էգեյան և եգիպտացի։ Նրանք դա իրականացրել են տարբեր չհամաձայնեցված գործողությունների միջոցով, որոնք, ինչպես կարծում էր Ուելսը, եղել են նստակյաց քաղաքակրթությունների և քոչվոր զավթիչների միջև հակամարտության ավելի լայնածավալ բարբառային ռիթմի մի մասը<ref name="bartleby">{{cite web|url=http://www.bartleby.com/86/19.html|title=H.G. Wells in 1922 on the early history of "the Aryan peoples" (Proto-Indo Europeans)|publisher=bartleby.com|accessdate=2015-08-16}}</ref>։
Такое словоупотребление было распространено среди образованных авторов конца XIX и начала XX века. Пример такого применения слова имеется в «[[:en:The Outline of History|Конспекте истории]]», [[бестселлер]]е 1920 года [[Уэллс, Герберт Джордж|Герберта Уэллса]]<ref>Wells, H.G. ''[[:en:The Outline of History]]'', 3rd ed. (New York: Macmillan, 1921), Ch. 20 ("The Aryan-Speaking Peoples in Prehistoric Times"), pp. 236—51.</ref>. В этой оказавшей большое влияние книге Уэллс использовал термин во множественном числе — «арийские народы» («the Aryan peoples»), но при этом он был убеждённым противником расистского и политически мотивированного использования термина в единственном числе — «арийский народ» («the Aryan people»), более ранними авторами, такими как [[Чемберлен, Хьюстон Стюарт|Хьюстон Чемберлен]], и старался также избегать использования общего единственного числа, хотя в единственном числе он время от времени упоминал конкретный «арийский народ» (например, [[Скифы|скифов]]). В 1922 году в «[[:en:A Short History of the World (H. G. Wells)|Краткой истории мира]]» Уэллс описал весьма разнообразную группу «арийских народов», познающих «методы цивилизации», а затем покоряющих — «по форме», но не по «идеям и методам» — «весь [[древний мир]], семитский, [[Эгейская цивилизация|эгейский]] и [[Древний Египет|египетский]]». Осуществили они это посредством различных несогласованных действий, которые, как полагал Уэллс, были частью более масштабного [[Диалектика|диалектического]] ритма конфликта между осе́длыми цивилизациями и [[Кочевники|кочевыми]] захватчиками<ref name="bartleby">{{cite web|url=http://www.bartleby.com/86/19.html |title= H.G. Wells in 1922 on the early history of "the Aryan peoples" (Proto-Indo Europeans) |publisher=bartleby.com|accessdate=2015-08-16}}</ref>.
 
ОднакоՍակայն вռասիստական условияхտրամադրությունների ростаաճի расистскихպայմաններում настроенийտերմինի значениеնշանակությունը терминаէական претерпелоփոփոխությունների существенныеէ изменения.ենթարկվել։ ДажеՆույնիսկ [[Лингвистика|лингвист]]լեզվաբան [[Мюллер,Մաքս Фридрих Макс|Макс Мюллер]]Մյուլլերը, который вով 1888 годуթվականին писал,գրել что «[[Этнология|этнолог]]է, говорящийոր обարիական арийской расеցեղի, арийскойարիական кровиարյան, арийскихարիական глазахաչքերի иև волосах,մազերի являетсяմասին такимխոսող жеէթնոլոգը великимնույնքան грешникомմեծ մեղսագործ է, какորքան лингвистլեզվաբանը, говорящийորը оխոսում [[Долихокефалия|долихоцефальном]]է словареդոլիխոցեֆալ илиբառարանի [[Брахикефалия|брахицефальной]]կամ բրահիցեֆալ грамматике»քերականության մասին<ref>F. Max Müller, ''Biographies of Words and the Home of the Aryas'' (1888), Kessinger Publishing reprint, 2004, p. 120; Dorothy Matilda Figueira, ''Aryans, Jews, Brahmins: Theorizing Authority Through Myths of Identity'' (SUNY Press, 2002), p. 45.</ref>, иногдаերբեմն употреблялօգտագործում терминէր «арийскаяարիական раса»ռասա տերմինը<ref>[[:en:Romila Thapar]], "The Theory of Aryan Race and India: History and Politics," ''Social Scientist'' 24.1/3 (Jan.–Mar. 1996), 6. Тапар цитирует лекцию 1883 года, в которой Мюллер говорил о ком-то, кто «принадлежит к юго-восточной ветви арийской расы».</ref>.:
 
1944 թվականին Ռենդա Մաքնելիի «Համաշխարհային ատլասում» «արիական մրցավազքը» նկարագրվում է որպես տասը հիմնական ռասայական խմբերից մեկը և սահմանվում է որպես հնդեվրոպականների հոմանիշ<ref name=":0">[[:en:Rand McNally]] (1944). "Races of Mankind" (map). ''Rand McNally's World Atlas International Edition''. Chicago: Rand McNally. pp. 278—79.</ref>։ Ամերիկացի ֆանտաստ գրող Փոլ Անդերսոնը՝ հակառասիստ ու լիբերտարիացի, իր բազմաթիվ ստեղծագործություններում հետևողականորեն օգտագործել է արիական տերմինը՝ որպես հնդեվրոպական տերմինի հոմանիշ<ref name=":0" />։
В 1944 году в «Мировом атласе» [[:en:Rand McNally|Ренда МакНелли]] «арийская раса» описана как одна из десяти основных расовых групп и определяется как синоним «индоевропейцев»<ref>[[:en:Rand McNally]] (1944). "Races of Mankind" (map). ''Rand McNally's World Atlas International Edition''. Chicago: Rand McNally. pp. 278—79.</ref>. [[США|Американский]] писатель-[[Фантастика|фантаст]] [[Андерсон, Пол Уильям|Пол Андерсон]], [[Антирасизм|антирасист]] и [[Либертарианство|либертарианец]], во многих своих произведениях последовательно использовал термин «арийский» как синоним термина «индоевропейский»<ref>См., например, рассказы в сборнике 1964 года «[[:en:Time and Stars|Время и звезды]]» и рассказы «Полесотехническая лига» с участием [[:en:Nicholas van Rijn|Николаса ван Рейна]].</ref>.
 
ИспользованиеԱրիական терминаտերմինի «арийский»օգտագործումը дляհնդեվրոպական обозначенияնշելու индоевропейцевհամար иногдаերբեմն встречаетсяհանդիպում иէ вնաև позднихուշ историческихպատմական исследованиях.հետազոտություններում: ТакԱյսպես, в статье 1989 года в журналеթվականի «[[Scientific American]]» [[Ренфрю,ամսագրի Колин|Колинհոդվածում Ренфрю]]Քոլին используетՌենֆրյուն терминօգտագործում «арийский»է вարիական качествеտերմինը синонимаորպես словаհնդեվրոպական «индоевропейский»բառի հոմանիշ է<ref>Renfrew, Colin. (1989). The Origins of Indo-European Languages. /Scientific American/, 261(4), 82—90.</ref>.։
 
ТерминՀնդարիական «индоарийский»տերմինը доդեռ сихլայնորեն порօգտագործվում широкоէ используетсяնկարագրելու дляհնդիրանական описанияլեզուների «индийскойհնդկական половины»կեսը, индоиранскихլեզվական языковխումբը, языковой группы,որը котораяներառում включаетէ санскритսանսկրիտ иև современныеժամանակակից языкиլեզուներ, такиеինչպիսիք какեն [[хинди]]հինդի-[[урду]]ուրդու, [[Бенгальский язык|бенгали]]բենգալի, [[пенджаби]]փենջաբի, [[гуджарати]]գուջարաթի, [[Цыганский язык|романи]]ռոմանի, [[Кашмирский язык|кашмири]]քաշմիր, [[Сингальскийսինհալերեն язык|сингальский]]և иմարաթի [[Маратхи (язык)|маратхи]]լեզուները<ref name=":1">Fortson, Benjamin W. ''Indo-European Language and Culture: An Introduction''. 2nd ed., Wiley-Blackwell, 2010, paras. 10.28 and 10.58.</ref>.։
 
Терминологическое различие «арии»Արիաներ (индоиранцыհնդիրաններ, лингвистическаяլեզվաբանական группаխումբ) иև «арийцы»արիացիներ (вымышленнаяմտացածին расаռասա) существуетտերմինաբանական толькоտարբերությունը вգոյություն русскомունի языкеմիայն илиռուսերենով вկամ русскомռուսերեն переводе.թարգմանությամբ։ ВԱյլ другихլեզուներով, языкахայդ этиհասկացությունները понятиеնշված обозначаютсяեն однимմեկ словомբառով ({{lang-de|գերմ.՝ Arier}}, {{lang-en|անգլ.՝ Aryans}}, {{lang-fr|ֆր.՝ Aryens}} иև др.այլ), хотяթեև дваայս разныхբառի значенияերկու этогоտարբեր словаիմաստներ такжеնույնպես присутствуютկան<ref name=":1" />։ 1897 թվականի սկզբում արիական ռասայի տակ հասկացվում էր եվրոպեոիդ ռասայի ենթատիպը, որը հայտնի է որպես Հյուսիսային (նորդիկական) ռասա (նորդիդներ)<ref name="Клейн">''[[Клейн, Лев Самуилович|Клейн Л. С.]]'' [https://antropogenez.ru/article/776/ Арии и арийцы]. [[Антропогенез.ру]].</ref>.։
 
Տերմինը ներկայացվել է ֆրանսիացի գրող և սոցիոլոգ Արտուր դե Գոբինոյի կողմից իր «Մարդկային ցեղերի անհավասարության մասին էսսեում» (1853, 1855)<ref>[[Лапуж, Жорж Ваше де]]. [https://web.archive.org/web/20080919200215/http://luxaur.narod.ru/biblio/2/tr/lapuz01.htm Определение арийского].</ref>: Գոբինոն և ֆրանսիացի սոցիոլոգ Ժորժ դե Լապուժն ստեղծել են կեղծ գիտական տեսություն, որը ստացել է նորդիցիզմի անվանումը, ըստ որի «Նորդիկ» ռասան գերազանցում է մարդկության մյուս բոլոր ռասաներին։ 19-20-րդ դարերի շրջանում տարածված տեսություններում, որոնք հետագայում հիմք են կազմել նացիստական գաղափարախոսությանը, հին արիացիները (հնդեվրոպական) նույնացվում էին նորդիդների հետ, և նրանց նախահայրենիքը համարվում Էր Հյուսիսային Եվրոպան: Պնդվում Էր, որ հենց այնտեղ է պահպանվել առավել մաքուր արիական ռասայական տեսակը, մինչդեռ այլ երկրների բնակիչները արիացիների՝ աբորիգենների հետ խառնվելու արգասիք են։ Արիացիները հռչակվել են մշակութագործներ, բարձր մշակույթի տարածողներ և հնության ու արդիականության մեծ քաղաքակրթությունների հիմնադիրներ։ Արիական ոգուն վերագրվում էին եվրոպական մշակույթի բոլոր ձեռքբերումները։ Այստեղից հետևեց Հյուսիսային Եվրոպայի և Գերմանիայի բնակիչների ռասայական գերազանցության մասին եզրահանգումը, որոնք իբր արիական ոգու առավել մաքուր և կատարյալ կրողներն են։ Այնպես որ, Ադոլֆ Հիտլերը գրել է․ Արիական միֆը կարող էր օգտագործվել գաղութատիրությունը որպես բարբարոսների լուսավորմանն ուղղված «քաղաքակրթական առաքելություն» արդարացնելու համար, մինչդեռ գաղութատիրության տեղական հակառակորդները և ազգային-ազատագրական շարժման ակտիվիստները կարող էին դիմել նրա օգնությանը այլ կերպ: Վաղ շրջանում նրանք կարող էին կիսել միգրացիոն վարկածը, բայց միևնույն ժամանակ իրենց նախնիներին կապում էին գաղութարարների հետ՝ ցույց տալու համար, որ, նախ, իրենց մշակույթով և քաղաքակրթական ունակություններով իրենց նախնիները չէին զիջում ներկայիս գաղութարարներին կամ նույնիսկ մոտ ազգակցությամբ էին գտնվում նրանց հետ, երկրորդ՝ տեղի բնակչությունը չպետք է դիտվի որպես «բարբարոսներ» և ինքնուրույն զարգացման լիարժեք իրավունք ունի։ Գաղութի անկախացումից հետո նման հայեցակարգն անխուսափելիորեն վերաիմաստավորում էր պահանջում, քանի որ իր լեգիտիմացման համար ազգային պետությունը շահագրգռված էր ավտոխտոնության սկզբունքի վրա հենվելով։ Պնդվում Էր, որ հիմնական բնակչությունը արմատական է, ինչը կապված է բնակության տարածքի նկատմամբ պատմական իրավունքի գաղափարի հետ։ Նման գաղափարների հիմնավորման տարբերակների թվում արիական միֆը ստեղծել է հզոր նախնիների գրավիչ կերպարը։ Ընդ որում, իրենց արիական նախնիների հետ կապելու համար վերջիններս ավտոխթոններ են հայտարարել։ Բուն կենտրոնը հայտարարվում էր տվյալ տարածաշրջանը կամ պետությունը։ Այսպես, ժամանակակից մի շարք հնդիկների ֆունդամենտալիստների համար նման նախնին Հյուսիսային Հնդկաստանն Է, ուկրաինացի ազգայնականները նույնացնում են այն Ուկրաինայի հետ («Արատտա պետություն»), հայերը տեղակայում են Հայկական լեռնաշխարհում, քրդերը՝ Տավրայի և Զագրոսի լեռներում, տաջիկները՝ Միջին Ասիայում, ռուսները՝ Պրիպոլյարիում (Հիպերբորեա - Արկտիդա) կամ Հարավային Ուրալում (Արկաիմ, «Քաղաքների երկիր») ։ Եթե գաղութատիրության շրջանում արիական միֆի կերպարները տարբերվում էին միանշանակությամբ, ապա նորագույն ժամանակներում՝ էթնոազգայունության նոր ծաղկման ժամանակաշրջանում, դրանք դառնում են բազմազան և ուղղակի կախված են իրենց հեղինակների և մեկնաբանողների ինքնությունից։ Սա անընդհատ վիճաբանություններ է առաջացնում այն մասին, թե ում պետք է պատկանի արիական ժառանգությունը, որը սիմվոլիկ կապիտալի դեր է խաղում, որը կոչված է ուժեղացնել կողմերից յուրաքանչյուրի դիրքերը։
 
Գիտական գրականության մեջ արիական Ռասա տերմինը գործածությունից դուրս է եկել դեռևւս 20-րդ դարի առաջին կեսին և այլևս չի օգտագործվում: Արիական ցեղի գաղափարը դասակարգվում է որպես կեղծ գիտական, մասնավորապես՝ կեղծ պատմական։ Տերմինը խառնվում է լեզվաբանական և մարդաբանական բնութագրերին․ ժամանակակից լեզվաբանության մեջ արիական կոչվում են հնդիրանական լեզուները, և տերմինի առաջացման ժամանակ հնդեվրոպական լեզուները կոչվում են ընդհանրապես. բայց կրողները, ինչպես նրանք, այնպես էլ մյուսները չունեն ընդհանուր ֆիզիկական հատկություններ և չեն առաջացնում որևէ ռասա: Այսպիսով, արիական (հնդիրանական) լեզուների կրողներն այնքան տարբեր են մարդաբանական առումով, ինչպիսիք են պարսիկները, հնդիկները, տաջիկները, գնչուները և այլ հնդիրանական ժողովուրդները: Մարդաբանական բազմազանությունը բոլոր հնդեվրոպական լեզուների կրողների շրջանում նույնիսկ ավելի բարձր է։ Հնդեվրոպական լեզուների նախնական կրիչների (նախահայրերի) իրական մարդաբանական կերպարը հայտնի չէ, քանի որ դրանց գոյության վայրի և ժամանակի վերաբերյալ ընդունված տեսակետ չկա: Ոչ մի ապացույց չկա նորդիկական ռասայի գերազանցության, բարձր զարգացած արիական քաղաքակրթության գոյության, արիական ցեղի մշակույթի և քաղաքակրթության տարածման և մշակույթի ու քաղաքակրթության զարգացման ընդհանուր կապի որոշակի ցեղի հետ: Ընդհակառակը՝ առկա գիտական տվյալները խոսում են միգրացիայի և քաղաքակրթության տարածման այլ ուղիների մասին։ Այսպես, հնագույն քաղաքակրթություններ ստեղծած ժողովուրդները մարդաբանորեն հեռու են եղել նորդիդներից, իսկ հնդեվրոպական ցեղերի (հաճախ նաև նորդիկական ռասայի ներկայացուցիչներից հեռու) տարածքում արտագաղթը վճռորոշ դեր չի խաղացել հետագա զարգացման գործում։ Պատմական արիաները, որոնք իսկապես զարգացած մշակույթ ունեն, միայն հնդիրանական ժողովուրդների նախնիներն են, այսինքն՝ նրանք ոչ թե գերմանացիների, սլավոնների, կելտերի և այլնի նախնիներն են, այլ ժողովուրդների, որոնք նրանց հետ ընդհանուր նախնիներ են ունեցել՝ ի դեմս հնագույն հնդեվրոպական ժողովուրդների<ref name=":2">''[[Бонгард-Левин, Григорий Максимович|Бонгард-Левин Г. М.]], [[Грантовский, Эдвин Арвидович|Грантовский Э. А.]]'' [http://www.admw.ru/books/_Ot-Skifii-do-Indii/ От Скифии до Индии.] — М. : [[Мысль (московское издательство)|Мысль]], 1983.</ref>։ Ի հեճուկս ավանդական նորդիստական գաղափարի այն մասին, որ Միջերկրածովյան ժողովուրդները այլասերվում են իրենց ռասայական վնասակարության պատճառով, արտահայտված, մասնավորապես, մաշկի ավելի մուգ գույնի, քան նորդիդները, մարդաբանության մեջ դարձել է ապիգմենտացիայի համընդհանուր ընդունված տեսությունը<ref name=":2" />, ըստ որի մաշկի բաց գույնը առաջացել է ավելի մուգ մաշկի ապիգմենտացիայի արդյունքում: Մեկ այլ մարդաբան Կառլտոն Կուն իր Եվրոպայի ռասաները (1939) աշխատությունում աջակցել է դեպիգմենտացիայի տեսությունը, որը պնդում է, որ նորդիկական ռասայի բաց մաշկը միջերկրածովյան ցեղի իրենց նախնիների մաշկի ապիգմենտացիայի արդյունքն է:
 
== Общее понятие ==
[[Պատկեր:Il pleut sur le Temple.jpg|thumb|200px|«Ариец» разрывает цепи, которыми его сковали [[Теория жидомасонского заговора|еврей]] и [[Теория масонского заговора|масон]]. [[Париж]], 1897]]
Первоначально под «арийской расой» понимался подтип [[европеоидная раса|европеоидной расы]], известный как «[[Нордическая раса|северная (нордическая) раса]]» («нордиды»)<ref>[[Лапуж, Жорж Ваше де]]. [https://web.archive.org/web/20080919200215/http://luxaur.narod.ru/biblio/2/tr/lapuz01.htm Определение арийского].</ref>. Термин был введён французским писателем и социологом [[Гобино, Жозеф Артюр де|Артюром де Гобино]] в его «[[:fr:Essai sur l'inégalité des races humaines|Эссе о неравенстве человеческих рас]]» (1853, 1855)<ref name="Гобино">[http://www.hrono.info/biograf/bio_g/gobino.php Жозеф Артур де Гобино]. [[Хронос (сайт)|Хронос]].</ref>. Гобино и французским социологом [[Лапуж, Жорж Ваше де|Жорж де Лапужем]] была создана псевдонаучная теория, получившая название [[Нордизм|нордицизма]], согласно которой «нордическая раса» превосходит все другие расы человечества.
 
В популярных на рубеже XIX—XX веков теориях, впоследствии составивших основу [[Национал-социализм|нацистской идеологии]], древние «арийцы» (индоевропейцы) отождествлялись с «нордидами», и их [[Прародина|прародиной]] считалась [[Северная Европа]]. Утверждалось, что именно там сохранился наиболее чистый «арийский расовый тип», тогда как жители других стран являются плодом смешения «арийцев» с аборигенами. «Арийцы» объявлялись культуртрегерами, распространителями высокой культуры и основателями великих цивилизаций древности и современности. «Арийскому духу» приписывались все достижения европейской культуры. Отсюда следовал вывод о расовом превосходстве жителей [[Северная Европа|Северной Европы]] и [[Германия|Германии]], якобы являющихся наиболее чистыми и совершенными носителями «арийского духа». Так, [[Адольф Гитлер]] писал:
 
{{Цитата|Вся человеческая культура, все достижения искусства, науки и техники, свидетелями которых мы сегодня являемся, — плоды творчества арийцев… Он <nowiki>[ариец]</nowiki> — [[Прометей]] человечества, со светлого чела которого во все времена слетали искры гениальности, разжигающие огонь знаний, освещающий мглу мрачного невежества, что позволило человеку возвыситься над другими существами Земли<ref name="Гобино" />.}}
 
Арийский миф мог использоваться для оправдания [[колониализм]]а как «цивилизаторской миссии», направленной на просвещение «варваров», в то время как местные противники колониализма и активисты национально-освободительного движения могли прибегать к его помощи в ином ключе. В ранний период они могли разделять миграционную гипотезу, но при этом связывали своих предков с колонизаторами с целью показать, что, во-первых, по своей культуре и цивилизаторским способностям их предки не уступали нынешним колонизаторам или даже находились с ними в близком родстве, во-вторых, местное население не должно рассматриваться в качестве «варваров» и имеет полное
право на самостоятельное развитие. После получения колонией независимости такая концепция неизбежно требовала переосмысления, поскольку для своей легитимации национальное государство было заинтересовано в опоре на принцип [[Автохтонность|автохтонности]]. Утверждалось, что основное население является коренным, что связано с идеей исторического права на территорию проживания. В числе вариантов обоснования подобных идей арийский миф создавал привлекательный образ могущественных предков. При этом, чтобы связать себя с «арийскими» предками, последних объявляли автохтонами. Исконным центром объявлялся данный регион или государство. Так, для ряда современных индусских фундаменталистов такой прародиной служит Северная Индия, украинские националисты отождествляют её с Украиной («государство [[Аратта]]»), армянские размещают на Армянском нагорье, курдские — в горах Тавра и Загроса, таджикские — в Средней Азии, русские — в Приполярье («[[Гиперборея]]-[[Арктида]]») или на Южном Урале ([[Аркаим]], [[Страна городов (Южный Урал)|Страна городов]]).
 
Если в период колониализма образы арийского мифа отличались однозначностью, то в новейшее время, в эпоху нового расцвета [[этнонационализм]]а они становятся многообразны и находятся в прямой зависимости от идентичности своих авторов и интерпретаторов. Это вызывает непрекращающиеся споры о том, кому именно должно принадлежать «арийское наследие», играющее роль символического капитала, призванного усилить позиции каждой из сторон<ref name="Шнирельман" />.
 
В научной литературе термин «арийская раса» вышел из употребления ещё в первой половине XX века и более не используется. Идея «арийской расы» классифицируется как [[Псевдонаука|псевдонаучная]], в частности, [[Фальсификация истории|псевдоисторическая]].
 
Термин смешивает [[Лингвистика|лингвистическую]] и [[Физическая антропология|антропологическую]] характеристики: в современной [[Лингвистика|лингвистике]] арийскими называются [[индоиранские языки]], а во времена возникновения термина так именовались [[индоевропейские языки]] вообще; но носители как тех, так и других не обладают общими физическими свойствами и не образуют какой-либо расы. Так, носителями арийских (индоиранских) языков являются такие разные в антропологическом отношении народы, как [[персы]], [[индийцы]], [[таджики]], [[цыгане]] и другие [[Индоиранцы|индоиранские народы]]. Антропологическое разнообразие среди носителей всех индоевропейских языков ещё выше. Реальный антропологический облик первоначальных носителей индоевропейских языков (праиндоевропейцев) неизвестен, поскольку нет общепринятой точки зрения о [[Прародина#Прародина индоевропейской языковой семьи|месте и времени их существования]].
 
Нет доказательств превосходства «нордической расы», существования высокоразвитой «арийской цивилизации», распространения «арийской расой» культуры и цивилизации и вообще связи развития культуры и цивилизации с определённой расой. Напротив, имеющиеся научные данные говорят об иных путях [[Ранние миграции человека|миграций]] и [[Всемирная история|распространения цивилизации]]. Так, народы, создавшие древнейшие цивилизации, антропологически были далеки от «нордидов», а миграции на их территории индоевропейских племён (часто также далёких от представителей «нордической расы») не сыграли решающей роли в дальнейшем развитии<ref name="Шнирельман" />. [[Арии|Исторические арии]], действительно обладавшие развитой культурой, являются предками только [[Индоиранцы|индоиранских народов]], то есть они являются не предками или потомками [[Германоязычные народы|германцев]], [[Славяне|славян]], [[Кельты|кельтов]] и т. д., а народами, имевшими с ними общих предков в лице [[Праиндоевропейцы|древних индоевропейцев]]<ref>''[[Бонгард-Левин, Григорий Максимович|Бонгард-Левин Г. М.]], [[Грантовский, Эдвин Арвидович|Грантовский Э. А.]]'' [http://www.admw.ru/books/_Ot-Skifii-do-Indii/ От Скифии до Индии.] — М. : [[Мысль (московское издательство)|Мысль]], 1983.</ref>.
 
Вопреки традиционной нордицистской идее о том, что средиземноморские народы вырождаются по причине своей расовой ущербности, выраженной, в частности, в более тёмном цвете кожи, чем у «нордидов», в антропологии стала общепринятой теория депигментации, согласно которой светлый цвет кожи возник в результате [[Цвет кожи человека|депигментации]] более тёмной кожи<ref>Alan W. Ertl. Toward an Understanding of Europe:A Political Economic Précis of Continental Integration. Boca Raton, Florida, USA: Universal Publishers, 2008. P. 8.</ref>. Ещё антрополог [[Кун, Карлтон Стивенс|Карлтон Кун]] в своей работе «Расы Европы» (1939) поддержал теорию депигментации, утверждавшую, что светлая кожа «нордической расы» является результатом депигментации кожи их предков [[Средиземноморская раса|средиземноморской расы]]<ref>Melville Jacobs, Bernhard Joseph Stern. General anthropology. Barnes & Noble, 1963. P. 57.</ref>.
 
== Физическая антропология и научный расизм XIX века ==
19 251

edits