«Մասնակից:ArmSirius/Սևագրություն 5»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
[[Պատկեր:Bundesarchiv Bild 146-1982-174-27, Nürnberg, Ausweisung polnischer Juden.jpg|thumb|300px|ДепортацияՆյուրնբերգի евреевհրեաների [[Нюрнберг]]аտեղահանությունը 281938 октябряթվականի 1938հոկտեմբերի года28-ին]]
'''Զբոնշինի վտարում''' ({{lang-de|Polenaktion}}), 1938 թվականի հոկտեմբերին լեհ հրեաներին Գերմանիայից բռնի արտաքսելու զանգվածային ակցիա։ Ակցիայի անցկացման առիթ է դարձել Լեհաստանում քաղաքացիությունից զրկելու մասին օրենքի ընդունումը (1938 թվականի մարտի 31)<ref name="ISAP">{{cite web
{{также|Еврейские беженцы от нацизма}}
|url=http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19380220191|title=Ustawa z dnia 31 marca 1938 r. o pozbawianiu obywatelstwa.|work=Internetowy System Aktów Prawnych|publisher=Kancelaria Sejmu RP|accessdate=2015-10-03|lang=pl}}</ref>։ Գերմանիայի իշխանությունները ձերբակալել են երկրում բնակվող 17 հազար լեհ հրեաների, որոնց այնուհետև արտաքսել են գերմանա-լեհական սահմանով։ Բողոքի ակցիայի հետևւանքն են Փարիզում տեղի ունեցած սպանությունը՝ ի նշան գերմանացի դիվանագետ ֆոմ Ռաթի բողոքի և զանգվածային հրեական ջարդերը Գերմանիայում։
'''Збоншинское выдворение''' ({{lang-de|Polenaktion}}) — массовая акция насильственного выдворения из [[Третий рейх|Германии]] польских евреев в октябре [[1938 год]]а. Поводом к проведению акции стало принятие в Польше закона «О лишении гражданства» (31 марта 1938 года)<ref name="ISAP">{{cite web
|url=http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19380220191|title=Ustawa z dnia 31 marca 1938 r. o pozbawianiu obywatelstwa.|work=Internetowy System Aktów Prawnych|publisher=Kancelaria Sejmu RP|accessdate=2015-10-03|lang=pl}}</ref>. Властями Германии было арестовано 17 тысяч проживавших в стране польских евреев, которых затем депортировали через германо-польскую границу. Следствием акции стали убийство в [[Париж]]е в знак протеста немецкого дипломата [[Рат, Эрнст фом|фом Рата]] и [[Хрустальная ночь|массовые еврейские погромы]] в Германии.
 
== Նախապատմություն ==
ПрофессорՊրոֆեսոր ДанԴան МихманՄիխմանը пишетգրում է, чтоոր с1938 мартаթվականի 1938մարտից годаհակասեմական [[Антисемитизм|антисемитски]]տրամադրված настроенноеգերմանական германскоеկառավարությունը правительствоճնշում оказывалоէ давлениеգործադրել наԼեհաստանի евреев-гражданքաղաքացի [[Польша|Польши]],հրեաների стараясьվրա՝ принудитьփորձելով ихնրանց кստիպել эмиграции.արտագաղթել։ ВԱյդ этотընթացքում периодԳերմանիայի наտարածքում территорииապրել Германии проживалоէ 50 тысячհազար евреевհրեա сլեհական польскими паспортамиանձնագրերով, и ещёևւս 10 тысячհազարն жилиապրել вէ Австрии.Ավստրիայում։ Լեհաստանի Польскоеկառավարությունը правительствоմտավախություն опасалосьուներ, чтоոր вԵրրորդ результатеռեյխի давленияիշխանությունների иկողմից принужденияճնշումների кև эмиграцииարտագաղթի соհարկադրանքի стороныարդյունքում властейայդ [[Третийհրեաները рейх|Третьегоկժամանեն рейха]]Լեհաստան։ этиՆույն евреиտեսակետը приедутներկայացված вէ Польшу.պրոֆեսոր АналогичнаяԵժի точка зрения изложена профессором [[Томашевский, Ежи|ЕжиՏոմաշևսկու Томашевским]]կողմից<ref name="yivo">{{cite web|url= http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/Zbaszyn#author |title=Zbąszyń |work=Encyclopedia of Jews in Eastern Europe|publisher= YIVO Institute for Jewish Research|accessdate=2015-10-03|lang=en}}</ref>.:
 
Մարտի 31-ին Լեհաստանի նախագահը օրենք է ստորագրել երկրի սահմաններից դուրս ավելի քան 5 տարի բնակվող լեհ քաղաքացիներին, օտարերկրյա բանակում և ռազմականացված կազմակերպություններում զինվորական ծառայության ընդունվածներին, կեղծ ամուսնությունների մեջ գտնվող, ամուսնության հիման վրա քաղաքացիություն ստացած Լեհաստանի քաղաքացիների ընտանիքների անդամներին քաղաքացիությունից զրկելու մասին: Այնուհետև նորմ է մտցվել, ըստ որի՝ հոկտեմբերի 15-ից 30-ը Լեհաստանի բոլոր քաղաքացիները երկրի սահմաններից դուրս պետք է իրենց անձնագրերը ներկայացնեին տեղական հյուպատոսություններ<ref name="Wal">{{cite web|url=http://www.rozbrat.org/historia/33-walki-spoleczne-w-polsce/3675-walizka-historia-zbaszynskich-zydow|title=Walizka. Historia zbąszyńskich Żydów|author=Sławomir Kmiotek|publisher=rozbrat|accessdate=2015-10-03|lang=pl}}</ref>։ 1938 թվականի սեպտեմբերին Լեհաստանի կառավարությունը հրամանագիր է ստորագրել լեհական անձնագրի փոխանակման անհրաժեշտության մասին, որոնք մշտապես բնակվում են արտասահմանում՝ լեհական քաղաքացիությունը պահպանելու համար։
31 марта президент Польши подписал закон о лишении гражданства польских граждан, проживавших за пределами страны более 5 лет, тех, кто поступил на военную службу в иностранные армии и военизированные организации, членов семей граждан Польши, состоящих в фиктивных браках, получивших гражданство на основе заключения брака. Затем была введена норма, согласно которой с 15 по 30 октября все граждане Польши за пределами страны должны были предъявить свои паспорта в местные консульства. В сентябре 1938 года польское правительство издало декрет о необходимости обмена польского паспорта гражданам, постоянно проживающим за границей, для сохранения польского гражданства. В противном случае, с 1 ноября 1938 года эти люди лишались гражданства Польши. Большинство польских евреев, проживавших в Германии, эти указы проигнорировали<ref name="Wal">{{cite web|url=http://www.rozbrat.org/historia/33-walki-spoleczne-w-polsce/3675-walizka-historia-zbaszynskich-zydow|title=Walizka. Historia zbąszyńskich Żydów|author=Sławomir Kmiotek|publisher=rozbrat|accessdate=2015-10-03|lang=pl}}</ref>. Итогом этого могло стать появление большой группы [[Апатрид|лиц без гражданства]]{{sfn|Михман|2001}}.
 
Հակառակ դեպքում, 1938 թվականի նոյեմբերի 1-ից այդ մարդիկ կզրկվեն Լեհաստանի քաղաքացիությունից։ Գերմանիայում բնակվող լեհ հրեաների մեծ մասը այդ հրամանագրերն անտեսել են։ Դրա արդյունքը կարող էր լինել քաղաքացիություն չունեցող անձանց մեծ խմբի հայտնվելը{{sfn|Михман|2001}}։
Историк [[Гилберт, Мартин|Мартин Гилберт]] полагает, что указ от 31 марта был направлен не против евреев, а против польских коммунистов, воевавших в [[Гражданская война в Испании|гражданской войне в Испании]] на стороне республиканцев. Однако он также считает, что польские власти не желали приезда в страну дополнительного количества евреев{{sfn|Gilbert|2010|p=8-10}}.
 
Պատմաբան Մարտին Գիլբերտը կարծում է, որ մարտի 31-ի հրամանագիրն ուղղված է եղել ոչ թե հրեաների, այլ լեհ կոմունիստների դեմ, որոնք Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմում կռվել են Հանրապետականների կողմից{{sfn|Gilbert|2010|p=8-10}}: Սակայն նա նաև կարծում է, որ լեհական իշխանությունները չեն ցանկացել հրեաների լրացուցիչ քանակություն այցելի երկիր։
Постановление Сейма было аннулировано 19 января 1951 года<ref name="ISAP" />, после чего всем [[XIII интербригада имени Ярослава Домбровского|польским участникам]] [[Интернациональные бригады|интербригад]] было восстановлено гражданство Польши<ref>{{cite web|author=Ciszewski Piotr|url=http://anarchizm.net.pl/historia/no-pasaran-dabrowszczacy|title=No pasaran!|work=|publisher=|accessdate=2015-10-09|lang=pl|description=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304091813/http://anarchizm.net.pl/historia/no-pasaran-dabrowszczacy|archivedate=2016-03-04|deadlink=yes}}</ref><ref>{{cite web|author=dr Rafał Chwedoruk|url=http://www.krytykapolityczna.pl/Trzy-pytania-do/Chwedoruk-Dabrowszczacy-obroncy-Republiki-i-demokracji/menu-id-77.html|title=DĄBROWSZCZACY - OBROŃCY REPUBLIKI I DEMOKRACJI|work=|publisher=KRYTYKA POLITYCZNA|accessdate=2015-10-09|lang=pl|description=}}</ref>.
 
ПостановлениеՍեյմի Сеймаորոշումը былоչեղյալ аннулированоէ 19հայտարարվել января1951 1951թվականի годаհունվարի 19-ին<ref name="ISAP" />, послеորից чегоհետո всемինտերբրիգադի [[XIIIբոլոր интербригадаլեհ имени Ярослава Домбровского|польским участникам]] [[Интернациональные бригады|интербригад]]մասնակիցների былоԼեհաստանի восстановленоքաղաքացիությունը гражданствоվերականգնվել Польшиէ<ref>{{cite web|author=Ciszewski Piotr|url=http://anarchizm.net.pl/historia/no-pasaran-dabrowszczacy|title=No pasaran!|work=|publisher=|accessdate=2015-10-09|lang=pl|description=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304091813/http://anarchizm.net.pl/historia/no-pasaran-dabrowszczacy|archivedate=2016-03-04|deadlink=yes}}</ref><ref>{{cite web|author=dr Rafał Chwedoruk|url=http://www.krytykapolityczna.pl/Trzy-pytania-do/Chwedoruk-Dabrowszczacy-obroncy-Republiki-i-demokracji/menu-id-77.html|title=DĄBROWSZCZACY - OBROŃCY REPUBLIKI I DEMOKRACJI|work=|publisher=KRYTYKA POLITYCZNA|accessdate=2015-10-09|lang=pl|description=}}</ref>.։
== Действия германского правительства ==
 
== Գերմանական կառավարության գործողություններ ==
Не желая появления в Германии большого числа евреев без гражданства, германское правительство арестовало 28 и 29 октября около 20 тысяч немецких евреев с польскими паспортами либо евреев из Польши, лишённых немецкого гражданства, доставило их поездами на германско-польскую границу и начало насильственную депортацию. Депортируемым было позволено взять с собой только самые необходимые вещи (1 чемодан на человека) и 10 немецких марок. После того как евреи были вывезены, их оставшееся имущество было конфисковано местными нацистскими властями. Евреи были депортированы из 46 населённых пунктов Германии<ref>{{cite web
 
Չցանկանալով Գերմանիայում քաղաքացիություն չունեցող մեծ թվով հրեաների հայտնվելը՝ Գերմանիայի կառավարությունը հոկտեմբերի 28-ին և 29-ին ձերբակալել է լեհական անձնագրերով կամ Լեհաստանից զրկված հրեաների, որոնք զրկվել են գերմանական քաղաքացիությունից, նրանց գնացքներով հասցրել է Գերմանա-լեհական սահման և բռնի տեղահանում սկսել: Տեղահանվածներին թույլատրվում էր իրենց հետ վերցնել միայն ամենաանհրաժեշտ իրերը (1 ճամպրուկ մեկ անձի համար) և 10 գերմանական նամականիշեր։ Այն բանից հետո, հրեաները դուրս են բերվել, նրանց մնացած ունեցվածքը բռնագրավվել է տեղի նացիստական իշխանությունների կողմից: Հրեաները արտաքսվել են Գերմանիայի 46 բնակավայրերից<ref>{{cite web
|author=
|authorlink=
|archivedate=2016-03-04
|deadlink=yes
}}</ref>.։ РешениеԱրտաքսման оմասին депортацииորոշումը былоկայացվել принятоէ немецкимиգերմանական властямиիշխանությունների вկողմից тайнеլեհական отիշխանություններից польскихգաղտնի властейկերպով<ref name="Wal" />.։ Հրեաների Частиմի евреевմասը, однакоսակայն, удалосьկարողացել избежатьէ депортацииխուսափել изԳերմանիայից Германии, укрывшисьարտաքսումից՝ вթաքնվելով польскихլեհական дипломатическихդիվանագիտական представительствахներկայացուցչություններում<ref name="opwZ">{{cite web |url= http://www.jhi.pl/psj/oboz_przejsciowy_w_Zbaszyniu |title=obóz przejściowy w Zbąszyniu |publisher=[[Еврейский исторический институт|Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma]]|accessdate=2015-10-04|lang=pl}}</ref>.։
 
Ձերբակալություններ ու հարձակումներ տեղի են ունեցել գերմանական գրեթե բոլոր խոշոր քաղաքներում։ 600 մարդ է ձերբակալվել Դորտմունդում, 420-ը՝ Էսսենում, 70-ը՝ Գելզենկիրխենում, 55-ը՝ Բոտրոպայում, 361-ը՝ Դյուսելդորֆում, ավելի քան 2 հազարը՝ Բեռլինում, 2 հազարը՝ Մայնի Ֆրանկֆուրտում, ավելի քան 1600-ը՝ Լայպցիգում, մոտավորապես 3 հազարը՝ Բրեսլաուում և այլն<ref name="HZ">{{cite web |url=http://www.zbaszyn.com/historia/zydzi_deportacja.htm|title=Wstęp do zniszczenia|publisher=Historia Zbąszynia|accessdate=2015-10-04|lang=pl}}</ref>: 17 հազար հրեաներ արտաքսվել են գերմանա-լեհական սահմանով Զբոնշին, Հոյնիցե և Բիտոմ քաղաքների շրջանում։ Տեղահանվածների թվում էին Ռաբինի փիլիսոփա և աստվածաբան Աբրահամ Ջոշուա Գեշելը և ապագա գրական քննադատ Մարսել Ռայխ-Ռանիցկին։ Զբոնշինի շրջանում մոտ 9300 մարդ է հայտնվել<ref name="przewodnik">{{cite web
Облавы и аресты прошли практически во всех крупных немецких городах. Задержаны были: 600 человек в [[Дортмунд]]е, 420 в [[Эссен]]е, 70 в [[Гельзенкирхен]]е, 55 в [[Ботроп]]е, 361 в [[Дюссельдорф]]е, более 2 тысяч в [[Берлин]]е, 2 тысячи во [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурте-на-Майне]], более 1600 в [[Лейпциг]]е, примерно 3 тысячи в [[Бреслау]] и т. д.<ref name="HZ">{{cite web |url=http://www.zbaszyn.com/historia/zydzi_deportacja.htm|title=Wstęp do zniszczenia|publisher=Historia Zbąszynia|accessdate=2015-10-04|lang=pl}}</ref>.
 
17 тысяч евреев были депортированы через немецко-польскую границу в районе городов [[Збоншинь|Збоншин]], [[Хойнице]] и [[Бытом]]. Среди депортированных были философ и теолог раввин [[Хешель, Абрам Иешуа|Авраам Джошуа Гешель]] и будущий литературный критик [[Райх-Раницкий, Марсель|Марсель Райх-Раницкий]]. В районе Збоншина оказались примерно 9300 человек<ref name="przewodnik">{{cite web
|author = Adam Suwart.
|datepublished = 2012
|archiveurl = https://www.webcitation.org/6EPv9XQGD?url=http://www.przewodnik-katolicki.pl/nr/historia/polenaktion_zbaszyn.html
|archivedate = 2013-02-14
}}</ref>.։
 
== Լեհաստանի իշխանությունների գործողությունները և տեղահանվածների վիճակը ==
 
ДепортацияԱրտաքսումը оказаласьլեհական дляիշխանությունների польскихհամար властейանսպասելի полной неожиданностьюէր<ref>{{cite web |url=http://www.bundesarchiv.de/gedenkbuch/zwangsausweisung.html.de?page=2 |title=Die Quellenlage bei der namentlichen Ermittlung der Betroffenen |publisher=[[Bundesarchiv]] |accessdate=2015-07-31 |lang=de}}</ref>.։ УтромՀոկտեմբերի 29 октябряառավոտյան немцыգերմանացիները сообщилиԶբոնշինի наմաքսակետին таможенныйհայտնել пунктեն вԳերմանիայից ЗбоншинеԼեհաստան оմեկնող следующемհատուկ изգնացքի Германииմասին։ вԻ Польшуզարմանս «специальномլեհ поезде».մաքսավորների Кև удивлению польских таможенников и пограничниковսահմանապահների, вգնացքում поездеհայտնվել оказалисьեն польскиеլեհ евреиհրեաներ, паспортаորոնց которыхանձնագրերը должныպետք былиէ утратить2 своюօրից силуկորցնեին черезիրենց 2ուժը։ дня.Մինչև За период доհոկտեմբերի 31 октябряընկած вժամանակահատվածում одинմիայն толькоԶբոնշին Збоншинէ прибылиժամանել 6074 еврея.հրեա։ ПокаԴեռևս ещёգործում действовалиէին ихնրանց паспорта,անձնագրերը՝ доմինչև вечераհոկտեմբերի 31 октябряերեկո, вглубьերկրի страныխորքը уехалиմեկնեց 2336նրանցից из них2336-ը<ref name="Wal" />.։ ЧастьՀրեաների евреевմի былаմասը отправленаսահմանին кոտքով границеև пешкомբեռնատարներով иէ наուղարկվել։ грузовиках.Նրանց Ихտեղափոխել доставилиեն наգերմանական немецкийմաքսակետ՝ таможенныйԳրոս постԴամերի возлеմոտ։ [[Домбрувка-Велькопольска|Грос-Даммер]].Գերմանացիները Немцыմարդկանց гналиքշում людейէին через границуսահմանով, вայդ томթվում՝ числеսվիններով։ иԼեհ штыками.սահմանապահները [[Корпус Охраны Границы (Польша)|Польские пограничники]] в [[Сулехув]]еՍուլեհուվայում, которыеորոնք должныպետք былиէ поարգելեին инструкцииսահմանը заблокироватьև границуոչ иմեկին никогоբաց не пропускатьչթողնեին, решилиորոշեցին принятьլեհական наկողմում польскойվերցնել сторонеբոլոր всехհալածյալներին: гонимых.Փոքրիկ Маленькийսահմանային пограничныйանցումը переходչի неկարողացել справлялсяհաղթահարել сմարդկանց такимնման потоком людейհոսքը, ноսակայն սահմանապահները пограничникиոչ никогоոքի неհետ отослалиչեն обратноուղարկել<ref name="Hielscher">{{cite web|url=http://www.sztetl.org.pl/pl/article/zbaszyn/16,relacje-wspomnienia/7533,k-hielscher-zydowska-tragedia-polscy-zydzi-jesienia-1938-roku-w-zbaszyniu-herne-1989-/ |title=K. HIELSCHER – ŻYDOWSKA TRAGEDIA. „POLSCY ŻYDZI” JESIENIĄ 1938 ROKU W ZBĄSZYNIU.|publisher=Wirtualny Sztetl|accessdate=2015-10-04 |lang=pl}}</ref>.։ ПозжеԱվելի Корпусուշ охраныսահմանի границыպահպանության получилկորպուսը разрешениеթույլտվություն отէ [[Министерствоստացել иностранныхարտաքին делգործերի Польши|министраնախարար иностранныхՅուզեֆ дел]]Բեկից։ [[Бек,Արևմտյան Юзеф|Юзефаև Бека]].հյուսիսային սահմանների Командующимհատվածում пограничнымиսահմանապահ войскамиզորքերի наհրամանատարը<ref участкеname="PSB" западной и северной границ был заместитель главнокомандующего польскими пограничными войсками/><ref>{{книга |автор=Marek Jabłonowski |часть=Korpus Ochrony Pogranicza 1924—1939 |ссылка часть= |заглавие=O Niepodległą i granice|оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=[[Пултуск|Pułtusk]] |издательство=Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku |год=2000 |volume=4 |pages= |columns= |allpages=808 |серия= |isbn=8388067052 |тираж= |ref= }}</ref><ref name="PSB" /><ref>{{книга |автор=Henryk Korczyk |часть=Rückemann |ссылка часть= |заглавие=[[Польский биографический словарь|Polski Słownik Biograficzny]]|оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный=Henryk Markiewicz |издание= |место=[[Kraków]] |издательство=[[Польская академия знаний|Polska Akademia Umiejętności]] |год=1992 |volume=33 |pages=273—275 |columns= |allpages=624 |серия= |isbn=8386301015 |тираж= |ref= }}</ref>, бригадныйեղել генералէ [[Вильгельмլեհական Орлик-Рюкеманн]],սահմանապահ самզորքերի изգլխավոր [[львов]]скихհրամանատարի տեղակալ<ref name="PSB">{{cite web|author=Henryk Korczyk|url=http://www.ipsb.nina.gov.pl/index.php/a/wilhelm-rckemann|title=Wilhelm Rückemann|publisher=Polski Słownik Biograficzny, [[Польская академия наук|Polska Akademia Nauk]], Honorowy Patronat [[Президент Польши|Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej]]|accessdate=2015-10-12 |lang=pl}}</ref>, բրիգադի գեներալ Վիլհելմ Օրլիկ-Ռյուկեմանը, Լվովի евреевհրեաներից<ref name="PP">{{cite web|author=Maciej Nowicki|url=http://historia.newsweek.pl/rocznica-powstania-w-getcie-kim-byli-przedwojenni-zydzi-,artykuly,361384,1.html|title=Pozwólcie mi być Polakiem. Żydzi przed Zagładą|publisher=[[Newsweek]]|accessdate=2015-10-12|lang=pl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150912235050/http://historia.newsweek.pl/rocznica-powstania-w-getcie-kim-byli-przedwojenni-zydzi-,artykuly,361384,1.html|archivedate=2015-09-12|deadlink=yes}}</ref>.։
== Действия польских властей и положение депортированных ==
 
Հոկտեմբերի 31-ին՝ ժամը 15:30-ին, Լեհաստանի իշխանությունները հայտարարել են Զբոնշինի շրջանից Լեհաստանի խորքերը դուրս գալու մասին: Ոստիկանությունը արգելափակել է քաղաքից դուրս եկող ելքերը և վերահսկողության տակ է վերցրել երկաթուղային կայարանը<ref name="Wal" />։ Այս մասին գրում է Lenta.ru-ն՝ վկայակոչելով Reuters-ին։ Տեղահանվածները ժամանակավորապես տեղավորվել են քաղաքի տարբեր շենքերում<ref name="bundesarchiv3">{{cite web |url= http://www.bundesarchiv.de/gedenkbuch/zwangsausweisung.html.de?page=3 |title=Das Schicksal der nach Bentschen Abgeschobenen |publisher=[[Bundesarchiv]]|accessdate=2015-07-31|lang=de}}</ref>։ Զբոնշինի բնակչությունը մի քանի անգամ ավելի քիչ էր, քան քաղաք ժամանած հրեաների թիվը<ref name="Hielscher" />։
Депортация оказалась для польских властей полной неожиданностью<ref>{{cite web |url=http://www.bundesarchiv.de/gedenkbuch/zwangsausweisung.html.de?page=2 |title=Die Quellenlage bei der namentlichen Ermittlung der Betroffenen |publisher=[[Bundesarchiv]] |accessdate=2015-07-31 |lang=de}}</ref>. Утром 29 октября немцы сообщили на таможенный пункт в Збоншине о следующем из Германии в Польшу «специальном поезде». К удивлению польских таможенников и пограничников, в поезде оказались польские евреи, паспорта которых должны были утратить свою силу через 2 дня. За период до 31 октября в один только Збоншин прибыли 6074 еврея. Пока ещё действовали их паспорта, до вечера 31 октября, вглубь страны уехали 2336 из них<ref name="Wal" />. Часть евреев была отправлена к границе пешком и на грузовиках. Их доставили на немецкий таможенный пост возле [[Домбрувка-Велькопольска|Грос-Даммер]]. Немцы гнали людей через границу, в том числе и штыками. [[Корпус Охраны Границы (Польша)|Польские пограничники]] в [[Сулехув]]е, которые должны были по инструкции заблокировать границу и никого не пропускать, решили принять на польской стороне всех гонимых. Маленький пограничный переход не справлялся с таким потоком людей, но пограничники никого не отослали обратно<ref name="Hielscher">{{cite web|url=http://www.sztetl.org.pl/pl/article/zbaszyn/16,relacje-wspomnienia/7533,k-hielscher-zydowska-tragedia-polscy-zydzi-jesienia-1938-roku-w-zbaszyniu-herne-1989-/ |title=K. HIELSCHER – ŻYDOWSKA TRAGEDIA. „POLSCY ŻYDZI” JESIENIĄ 1938 ROKU W ZBĄSZYNIU.|publisher=Wirtualny Sztetl|accessdate=2015-10-04 |lang=pl}}</ref>. Позже Корпус охраны границы получил разрешение от [[Министерство иностранных дел Польши|министра иностранных дел]] [[Бек, Юзеф|Юзефа Бека]]. Командующим пограничными войсками на участке западной и северной границ был заместитель главнокомандующего польскими пограничными войсками<ref>{{книга |автор=Marek Jabłonowski |часть=Korpus Ochrony Pogranicza 1924—1939 |ссылка часть= |заглавие=O Niepodległą i granice|оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=[[Пултуск|Pułtusk]] |издательство=Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku |год=2000 |volume=4 |pages= |columns= |allpages=808 |серия= |isbn=8388067052 |тираж= |ref= }}</ref><ref name="PSB" /><ref>{{книга |автор=Henryk Korczyk |часть=Rückemann |ссылка часть= |заглавие=[[Польский биографический словарь|Polski Słownik Biograficzny]]|оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный=Henryk Markiewicz |издание= |место=[[Kraków]] |издательство=[[Польская академия знаний|Polska Akademia Umiejętności]] |год=1992 |volume=33 |pages=273—275 |columns= |allpages=624 |серия= |isbn=8386301015 |тираж= |ref= }}</ref>, бригадный генерал [[Вильгельм Орлик-Рюкеманн]], сам из [[львов]]ских<ref name="PSB">{{cite web|author=Henryk Korczyk|url=http://www.ipsb.nina.gov.pl/index.php/a/wilhelm-rckemann|title=Wilhelm Rückemann|publisher=Polski Słownik Biograficzny, [[Польская академия наук|Polska Akademia Nauk]], Honorowy Patronat [[Президент Польши|Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej]]|accessdate=2015-10-12 |lang=pl}}</ref> евреев<ref name="PP">{{cite web|author=Maciej Nowicki|url=http://historia.newsweek.pl/rocznica-powstania-w-getcie-kim-byli-przedwojenni-zydzi-,artykuly,361384,1.html|title=Pozwólcie mi być Polakiem. Żydzi przed Zagładą|publisher=[[Newsweek]]|accessdate=2015-10-12|lang=pl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150912235050/http://historia.newsweek.pl/rocznica-powstania-w-getcie-kim-byli-przedwojenni-zydzi-,artykuly,361384,1.html|archivedate=2015-09-12|deadlink=yes}}</ref>.
 
Արտաքսվածների մեծ մասը հայտնվել է լեհական տարածքում՝ առանց ապրուստի միջոցների<ref>{{cite web|datepublished=2013-10-27 |url= http://www.hagalil.com/archiv/2013/10/27/polenaktion/ |title=„Ich bin nach 23 Jahren zurückgekommen“
31 октября в 15:30 польские власти объявили о закрытии выезда из района Збоншина вглубь Польши. Полиция заблокировала выезды из города и взяла под контроль железнодорожный вокзал<ref name="Wal" />. Депортированные были временно размещены в различных зданиях в городе<ref name="bundesarchiv3">{{cite web |url= http://www.bundesarchiv.de/gedenkbuch/zwangsausweisung.html.de?page=3 |title=Das Schicksal der nach Bentschen Abgeschobenen |publisher=[[Bundesarchiv]]|accessdate=2015-07-31|lang=de}}</ref>. Население Збоншина было в несколько раз меньше, чем количество прибывших в город евреев<ref name="Hielscher" />.
|publisher=haGalil |accessdate=2015-10-01 |lang=de}}</ref>։ Մի քանի ամսվա ընթացքում հազարավոր մարդիկ ապրում էին չափազանց ծանր պայմաններում։ Նրանց օգնություն են ցուցաբերել Լեհական սիոնիստական հրեական համայնքը և Ջոյնթ բարեգործական կազմակերպությունը<ref name="przewodnik" />։ Զբոնշինի իշխանություններն ու քաղաքի բնակիչները նույնպես օգնել են տեղահանվածներին։ Քաղաքի իշխանությունները մարդկանց տեղավորման վայրեր են կահավորել կայարանի շենքում, Գժիբովսկու ջրաղացին, Ազատության հրապարակի գիմնազիայի շենքում, մարզադահլիճում, մատուռում: Բանակը տեղահանվածներին տեղավորելու համար հատկացրել է կայազորային զորանոցի շենքը։ Մոտ 700 մարդ իրենց տներում տեղավորել են տեղի բնակիչները։ Քաղաքային հյուրանոցում ստեղծվել է հոսպիտալ արտաքսվածների սպասարկման համար<ref name="Hielscher" />։
 
Տեղի բնակչությունը փորձել է օգնել մարդկանց ամենով, որքան հնարավոր է, անելով այդ ամենը անձնուրաց և անվճար։ Շրջանում ստեղծվել են հրեաների օգնության ֆոնդեր, Վարշավայում կազմակերպվել է արտաքսվածների օգնության հատուկ կոմիտե (լեհ.՝ Komitet Pomocy Wysiedlonym), էմիսարները, որոնց Զբոնշին են ուղարկել Էմանուել Ռինգելբլյումը և Իցհակ Հիտտերմանը։ Կոմիտեի տեղական բաժանմունքը տեղակայված է 1920 թվականի հունվարի 17-ի № 37 հասցեում<ref name="Wal" />։ Լեհ մտավորականության շատ ներկայացուցիչներ ամեն տեսակի, այդ թվում՝ ֆինանսական օգնություն են ցուցաբերել կարիքավոր հրեաներին։ Նրանց թվում էին Զոֆյա Նալկովսկայան, Կարոլ Իրժիկովսկին, Թադեուշ Կոտարբինսկին և այլք։ Այդ մարդկանցից ոմանք իրենց գործունեության համար սպառնալիքներ են ստացել ազգայնական շրջանակների կողմից։ Ազգայնական մամուլում հրապարակվել են հոդվածներ, որոնք հայհոյում են Զբոնշինի բնակիչներին տեղահանված հրեաների նկատմամբ նրանց նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքի համար։ Մյուս կողմից, սոցիալիստական Robotnik պարբերականում նրանց այդ ամենի համար գովերգել են<ref name="Wyborcza">{{cite web|datepublished=2013-05-31|author=Anna Bikont |url=http://wyborcza.pl/alehistoria/1,132939,14016899,Wygnani_do_Zbaszynia.html|title=Wygnani do Zbąszynia|publisher=[[Gazeta Wyborcza]] |accessdate=2015-10-03 |lang=pl}}</ref>։
Большинство депортированных оказалось на польской территории без каких-либо средств к существованию. В течение нескольких месяцев тысячи людей жили в чрезвычайно тяжёлых условиях. Помощь им оказали польская сионистская еврейская община и благотворительная организация [[Джойнт]]<ref>{{cite web|datepublished=2013-10-27 |url= http://www.hagalil.com/archiv/2013/10/27/polenaktion/ |title=„Ich bin nach 23 Jahren zurückgekommen“
|publisher=haGalil |accessdate=2015-10-01 |lang=de}}</ref>. Власти Збоншина и жители города также помогали депортированным<ref name="przewodnik"/>. Власти города оборудовали места для размещения людей в здании вокзала, на мельнице Гжибовского, в здании гимназии на площади Свободы, спортивном зале, часовне. [[Войско Польское|Армия]] выделила для размещения депортированных здание гарнизонной казармы. Около 700 человек разобрали по своим домам местные жители. В городской гостинице был создан госпиталь для обслуживания депортированных<ref name="Hielscher" />. Местное население пыталось помочь людям всем, чем было возможно, делая это совершенно бескорыстно и бесплатно. В округе создавались фонды помощи евреям, в [[Варшава|Варшаве]] был организован специальный Комитет помощи изгнанным ({{lang-pl|Komitet Pomocy Wysiedlonym}}), эмиссарами которого в Збоншин были направлены [[Рингельблюм, Эммануэль|Эммануэль Рингельблюм]] и [[:en:Yitzhak Gitterman|Ицхак Гиттерман]]. Местное отделение комитета разместилось по адресу улица 17 января 1920 года № 37<ref name="Wal" />. Многие представители польской интеллигенции оказывали всяческую, в том числе финансовую, помощь нуждающимся евреям. В их числе были [[Налковская, Софья|Зофья Налковская]], [[Иржиковский, Кароль|Кароль Иржиковский]], [[Котарбинский, Тадеуш|Тадеуш Котарбинский]] и другие. Некоторые из этих людей за свою деятельность получали угрозы со стороны националистических кругов. В националистической прессе были опубликованы статьи, ругающие жителей Збоншина за их приязненное отношение к депортированным евреям. С другой стороны, в социалистическом издании ''Robotnik'' их за это же хвалили<ref name="Wyborcza">{{cite web|datepublished=2013-05-31|author=Anna Bikont |url=http://wyborcza.pl/alehistoria/1,132939,14016899,Wygnani_do_Zbaszynia.html|title=Wygnani do Zbąszynia|publisher=[[Gazeta Wyborcza]] |accessdate=2015-10-03 |lang=pl}}</ref>.
 
Հիշողությունների համաձայն՝ քսյոնզ Ֆրանցիսկոս Շմիդոդան տեղի բնակիչներին հրահանգել է արտաքսվածներին ընդունել գրկաբաց, թեև հայտարարել է, որ եթե անկեղծ լինենք, հրեաներին մենք չենք սիրում: Առաջին օրերին, երբ Զբոնշինի խանութներում առկա ողջ սնունդը սպառվում էր<ref name="Hielscher" />, տեղի գյուղացիներն ու երկաթուղայինները հրեաներին տաք ապուր, հաց, ջուր էին մատակարարում, ով ինչով կարող էր<ref name="Wyborcza" />։ Ավետարանչական հովիվ Գյուրթլերն իր տանը մի քանի ընտանիք է բնակեցրել՝ մանկահասակ երեխաների հետ<ref name="Hielscher" />։
Согласно воспоминаниям, [[ксёндз]] Францишек Шмидода велел местным жителям принимать депортированных «с распростёртыми объятиями», хотя и заявил, что «если сказать по правде, евреев мы не любим». В первые дни, когда вся доступная еда в магазинах Збоншина иссякла<ref name="Hielscher" />, местные крестьяне и железнодорожники снабжали евреев горячим супом, хлебом, водой, кто чем мог<ref name="Wyborcza" />. Евангелический пастор Гюртлер поселил в своём доме несколько семей с маленькими детьми<ref name="Hielscher" />.
 
БританскаяԲրիտանական газетаTimes ''[[Times]]''թերթը писалаգրել է, чтоոր сотниհարյուրավոր людейմարդիկ скиталисьթափառել են, безառանց грошаգրոշի иև вещейիրերի, вսահմանի маленькихգերմանական деревняхկողմի сփոքր немецкойգյուղերում, стороны границы,որտեղից откудаնրանք ониդուրս изгонялисьեն гестапоեկել иգեստապոյից местнымиև жителямиտեղացիներից<ref name="timesonline">{{cite news|title=Expelled Jews' Dark Outlook|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3531693.ece |work=Newspaper article|publisher=The Times|date=1938-11-01|accessdate=2008-03-12|location=London}}</ref>.: ПервоначальноՍկզբում условияփախստականների вճամբարներում лагеряхպայմանները беженцевայնքան «былиվատն настолько плохимиէին, чтоոր некоторыеոմանք пыталисьփորձել сбежатьեն обратноփախչել в ГерманиюԳերմանիա, гдеորտեղ задерживалисьձերբակալվել иև расстреливались»գնդակահարվել են, какինչպես сообщилаհայտնել британскаяԷ женщинаբրիտանացի կինը, посланнаяորն ուղարկվել է помогатьօգնելու депортированнымարտաքսված евреямհրեաներին<ref>Recollections of Rosalind Herzfled, ''Jewish Chronicle,'' 28 September 1979, p. 80; cited in Gilbert, ''The Holocaust—The Jewish Tragedy;;, London: William Collins Sons & Co. Ltd, 1986.''</ref>. Некоторым: изՆրանցից нихմի былоքանիսին разрешеноթույլ наեն короткоеտվել времяկարճ вернутьсяժամանակով вվերադառնալ ГерманиюԳերմանիա՝ дляգործերի улаживанияկարգավորման делհամար, ноսակայն впоследствииհետագայում ониնրանք былиկրկին сноваարտաքսվել высланыեն в ПольшуԼեհաստան<ref name="bundesarchiv3" />.։ УжеԱրդեն черезմի несколькоքանի днейօր условияանց содержанияտեղահանվածների депортированныхպահման պայմանները, благодаряհասարակական помощиկազմակերպությունների общественныхև организацийտեղական иիշխանությունների местных властейօգնությամբ, сталиսկսել существенноեն улучшаться.էապես Вբարելավվել։ лагереՃամբարում дляվերաբնակիչների переселенцевհամար былаկազմակերպվել организованаէր школаդպրոց, курсы польскогоլեհերենի языкаդասընթացներ, мастерскиеարհեստանոցներ иև общественнаяհանրային кухняխոհանոց<ref name="DW">{{cite web|datepublished=2013-10-24|author=Alexandra Jarecka|url=http://www.dw.com/pl/niemiecka-prasa-akcja-polska-pr%C3%B3ba-generalna-masowej-deportacji/a-17180534|title=Akcja Polska, próba generalna masowej deportacji|publisher=[[Deutsche Welle]] |accessdate=2015-10-04|lang=pl}}</ref>.։ ВՊայմանավորված связиայն с темհանգամանքով, чтоոր збоншинскаяզբոնշինյան синагогаսինագոգը давноվաղուց неչի использоваласьօգտագործվել иև былаվերափոխվել переделанаէ вբազմաբնակարան многоквартирный домշենքի, в котором в том числеորտեղ такжеնաև былиտեղավորվել размещеныեն депортированныеարտաքսված евреиհրեաները, дляժամանակավոր организацииսինագոգ временнойկազմակերպելու синагогиհամար былоվարձակալվել арендованоէ помещениеԱզատության ресторанаհրապարակում наգտնվող площадиռեստորանի Свободы. Поտարածք: иронииՃակատագրի судьбыհեգնանքով, помещениеռեստորանի ресторанаտարածքը принадлежалоպատկանում немцу.էր Депортированнымиգերմանացուն։ дажеԱրտաքսված былէր организованնույնիսկ футбольныйՄաքաբի клубֆուտբոլային «Маккаби»ակումբը, которыйորը 41938 декабряթվականի 1938դեկտեմբերի года4-ին провёлընկերական товарищескийհանդիպում матчանցկացրեց сտեղի местнойՕբրա командойթիմի «Обра»հետ, закончившийсяորն победойավարտվեց еврейскогоհրեական клубаակումբի со счётомհաղթանակով՝ 3:2 հաշվով<ref name="Wal" />.։
 
Լեհաստանի իշխանությունների որոշմամբ, Լեհաստանի քաղաքացիությունը կորցրած հրեաներին, որոնք Լեհաստանում ազգականներ ունեին, թույլատրվել է շարունակել ճանապարհը դեպի իրենց հարազատների մոտ: Տեղահանվածներից միայն մի քանի հոգի գիտեին լեհերենը, մնացածները խոսում էին միայն գերմաներեն։ Նրանցից շատերը ծնվել են Գերմանիայում և  ապրել են այնտեղ իրենց ամբողջ կյանքում, միայն մի փոքր մասն է մնացել 1919 թվականից հետո: Մեծ մասը սերունդներ էին Գալիցիայից, ովքեր մինչև 1919 թվականը ունեին ավստրո-հունգարական հպատակություն, և կայսրության փլուզումից հետո նրանց անձնագրերը փոխանակվել են լեհականի։ Սկզբում տեղահանվածների մեջ գերակշռում էին հակալեհական տրամադրությունները, քանի որ նրանք իրենց ճակատագրի համար մեղադրում էին նոր օրենք ընդունած լեհական իշխանություններին։ Շուտով այդ տրամադրությունները, լեհական կողմում արտաքսվածների հետ վարվելու և Վարշավայից և Ամերիկայից նորությունների ազդեցության տակ, փոխարինվեցին հակագերմանականի<ref name="Hielscher" />։
По решению польских властей, утерявшим польское гражданство евреям, имевшим родственников в Польше, было разрешено продолжить путь к своим родным. Лишь несколько человек из депортированных знали польский язык, остальные говорили только по-немецки. Многие из них и родились в Германии и прожили там всю свою жизнь, только малая их часть уехала после 1919 года. Большинство было потомками выходцев из Галиции, которые до 1919 года обладали [[Австро-Венгрия|австро-венгерским]] подданством, а после распада империи их паспорта были обменены на польские. Первоначально среди депортированных преобладали антипольские настроения, так как они винили в своей судьбе польские власти, принявшие новый закон. Вскоре эти настроения, под влиянием обращения с депортированными на польской стороне и новостей из Варшавы и Америки, сменились на антинемецкие<ref name="Hielscher" />.
 
Չորս հազար տեղահանվածներ Լեհաստան մուտքի թույլտվություն են ստացել, իսկ մյուսները ստիպված են եղել մնալ սահմանին։ Լեհաստանի ԱԳՆ-ն վերջնագիր է ներկայացրել Գերմանիային, որ արտաքսումները շարունակելու դեպքում Լեհաստանում համանման գործողություններ կձեռնարկվեն առանց լեհական քաղաքացիության գերմանացիների դեմ։ Դրանից հետո չեզոք գոտում մնացած տեղահանված հրեաներին գերմանական իշխանությունները ուղարկել են համակենտրոնացման ճամբար{{sfn|Gilbert|2010|p=8-10}}<ref name="opwZ" />։ Գերմանիայում տեղահանված անձանց գույքի գոնե մի մասը վերադարձնելու լեհական իշխանությունների պահանջներն անտեսվել են գերմանական իշխանությունների կողմից։ 1939 թվականի հունվարի 24-ին ստորագրվեց լեհ-գերմանական համաձայնագիր, որի համաձայն Գերմանիան դադարեցրեց հրեաների զանգվածային բռնի տեղահանումը և անցավ լեհ հրեաների աստիճանական արտաքսմանը Լեհաստան, իսկ վերջինս համաձայնեց ընդունել դրանք: Բացի այդ, գերմանացիները համաձայնել են հրեաների մի մասին հետ թողնել, որպեսզի նրանք կարողանան ավարտել իրենց ֆինանսական գործերը<ref name="Wal" />:
Четыре тысячи депортированных получили разрешение на въезд в Польшу, а остальные были вынуждены оставаться на границе. Польский МИД выдвинул Германии ультиматум, что в случае продолжения депортаций аналогичные действия будут предприняты в Польше против немцев без польского гражданства. После этого оставшихся на нейтральной полосе депортированных евреев германские власти отправили в концлагеря{{sfn|Gilbert|2010|p=8-10}}. Требования польских властей о возвращении депортированным хотя бы части их имущества в Германии были проигнорированы немецкими властями<ref name="opwZ" />. 24 января 1939 года было подписано польско-немецкое соглашение, согласно которому Германия прекращала массовую насильственную депортацию евреев и переходила к постепенной высылке польских евреев в Польшу, а последняя соглашалась их принимать. Кроме того, немцы согласились впустить часть евреев обратно, чтобы те могли завершить свои финансовые дела<ref name="Wal" />. Польское правительство было вынуждено в обмен на прекращение насильственной депортации продлить срок обмена паспортов до 31 июля 1939 года{{sfn|Михман|2001}}. Значительная часть евреев не имела никакого желания оставаться в Польше и мечтала только об эмиграции в другие страны, желательно за пределами Европы. Однако ввиду решений [[Эвианская конференция|Эвианской конференции]] в тот момент это было затруднительно<ref name="Wal" />. Последние депортированные евреи покинули Збоншин накануне нападения Германии на Польшу 1 сентября 1939 года<ref name="yivo"/>.
 
Լեհական կառավարությունը ստիպված է եղել արտաքսումը դադարեցնելու դիմաց երկարացնել անձնագրերի փոխանակման ժամկետը մինչև 1939 թվականի հուլիսի 31-ը{{sfn|Михман|2001}}։ Հրեաների զգալի մասը Լեհաստանում մնալու ոչ մի ցանկություն չուներ և երազում էր միայն այլ երկրներ արտագաղթելու մասին, ցանկալի է Եվրոպայի սահմաններից դուրս։ Սակայն, հաշվի առնելով էվիանական համաժողովի որոշումները, այդ պահին դա դժվար էր<ref name="Wal" />։ Վերջին տեղահանված հրեաները լքել են Զբոնշինը 1939 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Լեհաստանի վրա Գերմանիայի հարձակման նախօրեին<ref name="yivo" />։
== Последствия и исторические оценки ==
Среди тех, кто был изгнан из Германии, была семья Зенделя и Рифки Гриншпан, польских евреев, которые эмигрировали из [[Царство Польское|Царства Польского]] в 1911 году и поселились в [[Ганновер]]е. Их семнадцатилетний сын [[Гриншпан, Гершель|Гершель]] жил в это время в [[Париж]]е с дядей<ref name="Hutchinson 1998">{{книга |заглавие=The Hutchinson Encyclopedia 1998 edition |издательство=Helicon Publishing |место=England |год=1998 |издание=18 (1998) |серия=Hutchinson Encyclopedias |том=1998 |страницы=1199 |часть=Kristallnacht |isbn=1-85833-951-0 |язык=und |автор=Multiple authors}}</ref>. Гершель получил открытку от своей сестры из Польши, описывающую высылку семьи: «…Хотя нам не сказали, что случилось, но мы видели, что всё уже решено. … Мы без гроша. Не могли бы вы с дядей прислать что-нибудь в [[Лодзь]]?»<ref name="GSA">German State Archives, [[Potsdam]], quoted in Rita Thalmann and Emmanuel Feinermann, ''Crystal night, 9-10 November 1938'', pp. 33, 42.</ref> Гриншпан получил открытку от 3 ноября 1938 года. Он в отчаянии купил револьвер и убил немецкого дипломата [[Рат, Эрнст фом|Эрнста фом Рата]]. Смерть фом Рата, в свою очередь, стала поводом для «[[Хрустальная ночь|Хрустальной ночи]]» — серии [[Еврейский погром|еврейских погромов]] по всей Германии в ночь с 9 на 10 ноября<ref>{{cite web|url=http://www.bundesarchiv.de/gedenkbuch/zwangsausweisung.html.de?page=1|title=Gedenkbuch - Opfer der Verfolgung der Juden unter der nationalsozialistischen Gewaltherrschaft in Deutschland 1933-1945|publisher=[[Федеральный архив Германии|Bundesarchiv]]|accessdate=2013-02-04|lang=de|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EPvB5Eyn?url=http://www.bundesarchiv.de/gedenkbuch/zwangsausweisung.html.de?page=1|archivedate=2013-02-14}}</ref>.
 
== Հետևանքներ և պատմական գնահատականներ ==
Историк Роберт Траба отмечает, что это была не первая депортация польских евреев из Германии. В 1885—1886 годах из [[Пруссия|Пруссии]] было выслано 45 тысяч евреев, ранее приглашённых на работу. Збоншинское выдворение историки называют «прелюдией к Холокосту»<ref>{{cite web |author=Róża Romaniec|datepublished= 2013-10-31 |url=http://www.dw.com/pl/polenaktion-roku-1938-zapomniane-preludium-zag%C5%82ady/a-17190082 |title=„Polenaktion” roku 1938: Zapomniane preludium Zagłady|publisher=[[Deutsche Welle]]|accessdate=2015-07-31|lang=pl}}</ref>.
СредиՆրանց техթվում, ктоովքեր былարտաքսվել изгнанեն из ГерманииԳերմանիայից, былаեղել семьяէ ЗенделяԶենդելի иև РифкиՌիֆկի ГриншпанԳրինշպանների ընտանիքը, польскихլեհ евреевհրեաները, которыеորոնք эмигрировалиգաղթել изեն [[ЦарствоԼեհաստանի Польское|Царства Польского]] вԹագավորությունից 1911 годуթվականին иև поселилисьբնակություն вհաստատել [[Ганновер]]е.Հանովերում։ ИхՆրանց семнадцатилетнийտասնյոթ сынտարեկան [[Гриншпан,որդին Гершель|Гершель]]Գերշելը жилապրել вէ этоայդ времяժամանակ вՓարիզում [[Париж]]еիր сհորեղբոր дядейհետ<ref name="Hutchinson 1998">{{книга |заглавие=The Hutchinson Encyclopedia 1998 edition |издательство=Helicon Publishing |место=England |год=1998 |издание=18 (1998) |серия=Hutchinson Encyclopedias |том=1998 |страницы=1199 |часть=Kristallnacht |isbn=1-85833-951-0 |язык=und |автор=Multiple authors}}</ref>. Гершель«…Թեև получилմեզ открыткуչեն от своей сестры из Польшиասել, описывающуюթե высылкуինչ семьи:է «…Хотяտեղի намունեցել, неբայց сказали,մենք чтоտեսել случилосьենք, ноոր мыամեն видели,ինչ чтоարդեն всёորոշված ужеէ։ решено. … Мы без гроша.. НеՄենք моглиանփող быենք։ выԿարող сեք дядейհորեղբոր прислатьհետ чтоինչ-нибудьոր вբան [[Лодзь]]?»ուղարկել Լոդզ<ref name="GSA">German State Archives, [[Potsdam]], quoted in Rita Thalmann and Emmanuel Feinermann, ''Crystal night, 9-10 November 1938'', pp. 33, 42.</ref>: ГриншпанԳրինշպանն получилստացել открыткуէ от1938 3թվականի ноябряնոյեմբերի 19383-ի года.բացիկը։ ОнՆա вհուսահատության отчаянииմեջ купилատրճանակ револьверէ иգնել убилև немецкогоսպանել дипломатаգերմանացի [[Рат,դիվանագետ ЭрнстԷռնստ фом|Эрнстаֆոմ фом Рата]].Ռատին։ СмертьՖոմ фомՌաթի Ратаմահն, вիր свою очередьհերթին, сталаառիթ поводомէ дляդարձել «[[ХрустальнаяԲյուրեղապակյա ночь|Хрустальнойգիշերվա՝ ночи]]» —նոյեմբերի серии9-ի [[Еврейскийլույս погром|еврейских10-ի погромов]]գիշերը поամբողջ всейԳերմանիայում Германииհրեական вջարդերի ночь с 9 на 10շարքի ноябряհամար<ref>{{cite web|url=http://www.bundesarchiv.de/gedenkbuch/zwangsausweisung.html.de?page=1|title=Gedenkbuch - Opfer der Verfolgung der Juden unter der nationalsozialistischen Gewaltherrschaft in Deutschland 1933-1945|publisher=[[Федеральный архив Германии|Bundesarchiv]]|accessdate=2013-02-04|lang=de|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EPvB5Eyn?url=http://www.bundesarchiv.de/gedenkbuch/zwangsausweisung.html.de?page=1|archivedate=2013-02-14}}</ref>.:
 
Պատմաբան Ռոբերտ Տրաբան նշում է, որ դա Գերմանիայից լեհ հրեաների առաջին արտաքսումը չէր։ 1885-1886 թվականներին Պրուսիայից արտաքսվել է 45 հազար հրեա, որոնք նախկինում աշխատանքի են հրավիրվել։ Զբոնշինյան վտարումը պատմաբաններն անվանում են «նախերգանք Հոլոքոստին»<ref>{{cite web |author=Róża Romaniec|datepublished= 2013-10-31 |url=http://www.dw.com/pl/polenaktion-roku-1938-zapomniane-preludium-zag%C5%82ady/a-17190082 |title=„Polenaktion” roku 1938: Zapomniane preludium Zagłady|publisher=[[Deutsche Welle]]|accessdate=2015-07-31|lang=pl}}</ref>։
В [[Лейпциг]]е на заборе бывшего польского консульства установлена мемориальная доска в память о консуле Польши Феликсе Хичевском, предоставившем во время акции укрытие в здании генерального консульства 1300 евреям Лейпцига<ref>{{cite web|datepublished=2013-10-29|url=http://www.die-linke-in-leipzig.de/home/home/aktuell/detail/archiv/2013/oktober/zurueck/aktuell-chronik/artikel/polenaktion/|title=Polenaktion|publisher=DIE LINKE Leipzig|accessdate=2015-10-12|lang=de|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304114530/http://www.die-linke-in-leipzig.de/home/home/aktuell/detail/archiv/2013/oktober/zurueck/aktuell-chronik/artikel/polenaktion/|archivedate=2016-03-04}}</ref>.
 
ВԼայպցիգում [[Лейпциг]]еնախկին наԼեհական забореհյուպատոսության бывшегоցանկապատի польскогоվրա консульстваտեղադրվել установленаէ мемориальнаяհուշատախտակ՝ доскаի вհիշատակ памятьԼեհաստանի оհյուպատոս консулеՖելիքս Польши Феликсе ХичевскомԽիչևսկու, предоставившемորը воակցիայի времяժամանակ акцииտրամադրել укрытиеէր вԼայպցիգի здании1300 генеральногоհրեաների консульстваապաստան 1300գլխավոր евреямհյուպատոսության Лейпцигаշենքում<ref>{{cite web|datepublished=2013-10-29|url=http://www.die-linke-in-leipzig.de/home/home/aktuell/detail/archiv/2013/oktober/zurueck/aktuell-chronik/artikel/polenaktion/|title=Polenaktion|publisher=DIE LINKE Leipzig|accessdate=2015-10-12|lang=de|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304114530/http://www.die-linke-in-leipzig.de/home/home/aktuell/detail/archiv/2013/oktober/zurueck/aktuell-chronik/artikel/polenaktion/|archivedate=2016-03-04}}</ref>.։
В 2008 году в [[Збоншинь|Збоншине]] на здании железнодорожного вокзала размещена фотография депортации. Фотография размещена так, что её хорошо видно из окна поезда [[Варшава]] — [[Берлин]]<ref>{{cite web|url=http://www.zbaszyn1938.pl/zbaszyn/plakat-na-dworcu|title=Plakat na dworcu|publisher=Zbaszyn1938|accessdate=2015-10-12|lang=pl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170118052308/http://www.zbaszyn1938.pl/zbaszyn/plakat-na-dworcu|archivedate=2017-01-18|deadlink=yes}}</ref>.
 
В 2008 годуթվականին вԶբոնշինում [[Збоншинь|Збоншине]]երկաթուղային наկայարանի зданииշենքում железнодорожногоտեղադրված вокзалаէ размещенаարտաքսման фотографияլուսանկարը։ депортации.Լուսանկարը Фотографияտեղադրված размещенаէ такայնպես, чтоոր еёայն хорошоլավ видноերևում изէ окна поездаՎարշավա-Բեռլին [[Варшава]] —գնացքի [[Берлин]]պատուհանից<ref>{{cite web|url=http://www.zbaszyn1938.pl/zbaszyn/plakat-na-dworcu|title=Plakat na dworcu|publisher=Zbaszyn1938|accessdate=2015-10-12|lang=pl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170118052308/http://www.zbaszyn1938.pl/zbaszyn/plakat-na-dworcu|archivedate=2017-01-18|deadlink=yes}}</ref>.։
 
== Ծանոթագրություններ ==
17 569

edits