«Հեղինակություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ծանոթագրությունը խմբագրվել է ProveIt-ով
(Ծանոթագրությունը խմբագրվել է ProveIt-ով)
Պիտակ: ProveIt խմբագրում
'''Հեղինակություն''' ([[Գերմաներեն|գեր․]]՝ ''Autorität'', [[լատիներեն]] ''auctoritas'' բառից, որոնք թարգմանաբար նշանակում են՝ «[[իշխանություն]]», «[[սոցիալական ազդեցություն]]»)՝
{{Այլ կիրառումներ|Հեղինակություն (այլ կիրառումներ)}}
{{unreferenced}}
 
* ընդհանուր առմամբ՝ իմաստը հիմնված նշանակության վրա կամ դրանց հետ կապ ունեցող իշխանությունը,
'''Հեղինակություն,''' մարդու վարքին բնորոշ հասկացություն, որը նաև առկա է [[պետություն|պետության]] նկատմամբ մարդու վերաբերմունքում։ Հեղինակության հատկանիշներից է՝ հնազանդություն պահանջելու և այն ստանալու ուժը, կամ՝ ենթարկություն ակնկալելու իրավունքը, ինչպես, օրինակ, ծնող-զավակ հարաբերություններում։ Պետական հեղինակությունը բնորոշվում է ուժին դիմելու մենաշնորհով և բռնի ուժի դիմելու վրա վերահսկողությամբ։
* նեղ իմաստով՝ [[Խելք|մտավոր]] ազդեցություն, հարգանք և գերազանցություն առաջացնող անձ, որին ընդունում որպես իմաստուն, գիտուն և բարերար։ Անհատի ազդեցությունը, որը հիմնված է իր զբաղեցրած դիրքի, պաշտոնի, կարգավիճակի և այլնի հետ:
 
Ըստ [[Վլադիմիր Դալ|Վլադիմիր Դալի]] բառարանի՝ ''Հեղինակությունը'' համարվում է հայտնի մարդու [[Կարծիք|կարծիքը]] կամ վկայությունը [[Գիտություն|գիտության]] ոլորտում, որն ընդունվում է կուրորեն, հավատի հիման վրա, առանց փորձերի և քննադատության։
Հեղինակությունը հիմնվում է [[ստորակարգություն|ստորակարգության]] (հիերարխիայի) սկզբունքի վրա, ըստ որի վերևում գտնվող անձն ունի հրամաններ արձակելու և վերջնական որոշումներ կայացնելու իրավունք և կարողություն, միաժամանակ իրավունք վերապահելով՝ այդ իրավունքը մասամբ շնորհել ստորադաս անձանց, որոշակիորեն սահմանված կարգով։
 
== Պատմություն ==
Հարանման հասկացություն և վարքաձև գոյություն ունի նաև կենդանական աշխարհում ([[հնազանդության ստորակարգություն]])։
<!-- Այլ լեզուներ -->
 
Հեղինակություն վայելող անձն իրենից ենթադրում է՝ գիտուն, խելացի, հմտություններ և հնարավորություններ ունեցող, նրա ընդհանուր կարողությունները շրջապատի վրա և դրանց նշանակությունը մարդկության կամ ինչ-մեկի համար, հասարակական կյանքի, իմացության վրա<ref>Ефремов И. И. Функции и роль авторитета как феномена социальной жизни. Философия и общество. Выпуск № 1(38)/2005. С. 38 [http://www.socionauki.ru/journal/articles/126728/]</ref>։
[[Կատեգորիա:Հասարակագիտություն]]
[[Կատեգորիա:Մարդկային վարք]]
[[Կատեգորիա:Սոցիալական փիլիսոփայության հասկացություններ]]
[[Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք]]
[[Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ]]
 
[[Հռոմեական կայսրություն|Հռոմեացիներն]] իրենց քաղաքների հեղինակությանն անվանում էին՝ ''auctoritas''։ Խոսակցություններ կան նույնիսկ ''հավատք դեպի հեղինակության'' վեբերյալ ([[լատիներեն|լատ․]]՝ [[Հեղինակության վկայակոչում|Argumentum ad verecundiam]] - «Հեղինակության վկայակոչում»), որը հիմնված է հավատքը դեպի մեկ այլ անձի կարծիքի կամ գիտելիքների վրա։
 
Ի տարբերություն պարտադրվածի, հիմնված իրական կամ սիմվոլիկ բռնության վրա, հեղինակության ազդեցությունը հիմնված է կամավոր ենթարկվելու վրա։ Հիմնական պայմանը հեղինակություն վայելող անձի լեգիտիմությունն է։ Ըստ [[Մաքս Վեբեր|Մաքս Վեբերի]] կոնցեպցիայի, հեղինակություն կարող է օծվել երեք տարբերակով՝
{{Անավարտ}}
 
 
* Ավանդական (օրինակ՝ իշխանության հեղինակություն),
* Ռացիոնալ հիմնավորված օրինականություն
* [[Աֆեկտ|Աֆեկտային]] օրինականություն հիմնված առաջնորդի [[Խարիզմա|խարիզմայի]] վրա։
 
Անսովոր բացահայտում է արվել [[Լիդսի համալսարան|Լիդսի համալսարանի]] գիտնականների կողմից։ Նրանք մի շարք գիտափորձեր անցկացրեցին՝ կամավորներին խնդրեցին, որպեսզի վերջիններս թափառեն մեծ դահլիճում, միևնույն ժամանակ չխոսելով ոչ մի մասնակցի հետ։ Մասնակիցներից մի քանիսին կոնկրետ առաջադրանք հանձնարարեցին, վերջիններս պետք է քայլեին հստակ երթուղով։ Հրապարակված զեկույցը ցույց է տվել, որ առնվազն 200 մասնակցից բաղկացած խումբը ուղղությանն վերաբերյալ նախապատվությունը կարող է տալ «իրազեկ փոքրամասնությանը», որը կազմում էր ընդամենը 5 տոկոսը: Մնացյալ «հոտը» անգտակցորեն հետևում էր առաջնորդներին։ Այդ ամենում վառ երևում էին կենդանական խմբի նմանվող վարքագծի զուգահեռները, այս ամենի մասին փաստում են հետազոտություն անցկացար գիտնականները։ Գիտափորձի ընթացքում մասնակիցներն ընդհանուր ընտրություն կատարեցին և դա այն դեպքում, երբ նրանց հանձնարարվել էր ինչպես վերբալ այնպես էլ ոչ վերբալ կերպով չհաղորդակցվել մյուս մասնակիցների հետ։ Շատ դեպքորում գիտափորձի մասնակիցները գլխի չեն էլ ընկել, որ նրանց ինչ-որ մեկն ուղղություն է ցույց տվել։
 
Այս ամենին անդրադարձ է կատարել նաև Ուտրեխտի համալսարանի գիտնականները։ Նրանք ապացուցել են, որ մեծամասնությունը նախապատվություն է տալիս հետևել առաջնորդին նույնիսկ այն ժամանակ, երբ առաջնորդն «ինքը չգիտի, թե ուր գնալ»։
 
== Ռուսաստանում և նախկին ԽՍՀՄ-ում ==
 
Հետխորհրդային տարածքում «հեղինակություն» բառը ևս մեկ նշանակություն է ձեռք բերել, որն առաջացել է քրեական ժարգոնից՝ «քրեական հեղինակություն» կամ ուղղակի «հեղինակություն» անվանում են քրեական բիզնեսմեններին, որոնք ղեկավարում են ապօրինի ձեռնարկատիրությունները և ազատազրկման վայրերում ոչ ֆորմալ հիերարխիայի բանտարկյալների շրջանում համարվում են վերին խավի ներկայացուցիչներ՝ հանցավոր աշխարհի առաջնորդներ։ Այս կոնտեկստում հեղինակություն ածականը ստանում է չեզոք դիրք, առաջին հայացքից որպես «հեղինակավոր բիզնեսմեն» («հեղինակավոր գործարար»)։ Այն օգտագործվում է մամուլի կողմից որպես [[մեղմասություն]], երբ հեղինակը թափանցիկ ակնարկում է տվյալ անձի ներգրավվածությունը հանցավոր գործունեության մեջ, խուսափելով նման բառակապակցության հնարավոր հավակնություններից և մեղադրանքներից: Այս բառակապակցությունն առաջին անգամ տեղ է նշվել է Վիկտոր Սմիրնովի հոդվածում՝ «Հեղինակավոր գործարարը մինչև դատը չի ապրել» («Коммерсантъ-Daily» թերթ, 1994 թվականի հոկտեմբերի 27)։
 
 
== Տես նաև ==
 
* [[Միլգրեմի գիտափորձ]]
 
 
== Ծանոթագրություններ ==
{{Ծանցանկ}}
 
== Գրականություն ==
 
* {{ВТ-ЭСБЕ|Հեղինակություն}}
* {{ВТ-МЭСБЕ|Հեղինակություն}}
* {{ВТ-ЕЭБЕ|Հեղինակություն ռաբբի}}
3323

edits