«Մոսկվայի կանանց բարձրագույն դասընթացներ»–ի խմբագրումների տարբերություն

 
Դասընթացների բյուջեն կազմված է եղել ուսման վարձերից և կամավոր նվիրատվություններից: Առաջին նվիրատվությունները կատարել է Գերեի կինը՝ Եվդոկիա Իվանովնան, նրա մորաքույրը՝ Է. Կ. Ստանկևիչը (տարեկան 500 ռուբլի) և Կ. Տ. Սոլդատյոնկովը (տարեկան 100 ռուբլի): Դասընթացների եկամտի աղբյուրների 13,44%-ը բաժին էր ընկնում Գերեի կողմից դասընթացների գործունեությունից ստացված եկամտի մի մասի հաշվին գնված պարտատոմսերի շահաբաժիններին: Բացի այդ, լրացուցիչ (1%), դասընթացի մասնակիցները գումար էին հավաքում դասընթացի գրադարանի համար գրքեր գնելու նպատակով: Դասընթացների բյուջեն լրացնելու համար Գերեն բարեգործական ներկայացումներ էր բեմադրում Սոլոդովնիկովի թատրոնում: 1883 թվականին ներկայացումներից ստացված եկամուտներից 46 ունկնդիրների վճարվել էր նպաստներ: Բացի այդ, գումարներ էին հայթհայթվում իրենց սեփական տպարանում տպված գրքերի և բացիկների վաճառքից ստացված միջոցներից:
 
Սկզբնապես ուսուցումը նախատեսված է եղել 2 տարի ժամկետով, իսկ 1879 թվականից, համաձայն նոր Կանոնադրության, այն դարձել է 3 տարի: Մոսկվայի դասընթացները ունեցել են պատմական և բանասիրական ուղղվածություն, հաստատվել են պարտադիր առարկաները՝ Ռուսաստանի պատմություն և ընդհանուր պատմություն, ռուսական գրականություն և ընդհանուր գրականություն, քաղաքակրթության պատմություն և [[արվեստի պատմություն]], [[ֆիզիկա]]<ref>{{Книга|заглавие=Положение о Высших женских курсах в Москве и речи, произнесённые при открытии Курсов 1 ноября 1872 года профессорами Московского университета св. А. М. Иванцовым-Платоновым, С. М. Соловьевым и В. И. Герье|место=М.|издательство=Универ. тип.|год=1872|страниц=32}}</ref>: Ցանկացողների համար նախատեսվում էր նաև դասավանդում օտար լեզուների, մաթեմատիկայի[[մաթեմատիկա]]յի և հիգիենայի դասավանդում: Ուսուցումը վճարովի էր, ուսման ամբողջ դասընթացի համար տարեկան վճարվում էր 30 ռուբլի, իսկ առանձին առարկաների համար ` տարեկան 10 ռուբլի {{sfn|Цыганков|2008|с=70-71}}<ref>В 1875 году плата составляла 50 рублей в год; затем - 100 рублей в год.</ref>: Համախառն եկամուտների ընդհանուր գումարի մեջ ուսման վարձը կազմում էր ավելի քան 75%, միջոցների մի մասը (մինչև 7%) ստացվում էր կամավոր նվիրատվություններից էին, 1875-1882 թվականներին Մոսկվայի վաճառականների միությունը տարեկան հատկացնում էր 500 ռուբլի 10 ուսանողի կրթաթոշակի վճարման համար{{sfn|Цыганков|2008|с=71}}:
 
[[1872]]-[[1873]] թվականներին դասընթացները տեղակայված են եղել Վոլխոնկայի վրա գտնվող շենքում, [[1873]]-[[1876]] թվականներին՝ Պրեչիստենկա 32-ում գտնվող Կիրառական գիտելիքների թանգարանի տարածքում, 1877-[[1888]] թվականներին՝ Պոլիտեխնիկական թանգարանի համար հատուկ կառուցված շենքում:
 
Պարբերաբար ունկնդիրներից պահանջվել է փաստաթուղթ ներկայացնել միջնակարգ կրթության մասին կամ ընդունելության քննություններ հանձնել [[ռուսերեն]]ից և ընդհանուր պատմությունից, ռուսերենից և ընդհանուր գրականությունից: Ունկնդիրները ներկայացնում էին նաև ինքնակենսագրություն, բարոյական վարքի և քաղաքական հուսալիության մասին գլխավոր նահանգապետի վկայագիր, երկու լուսանկար և, անկասկած, ընտանիքի ավագ տղամարդու կամ ամուսնու թույլտվությունը:
 
Դասընթացներին մասնակցող ունկնդիրների թիվն այդ ժամանակ բավականին բարձր է եղել, դասընթացների բացումից հետո առաջին տարում այն հասել է 70-ի (ուսանողների մեծ մասը եկավ Լուբենսկու դասընթացներից), ապա մինչև 1878 թվականը տատանվել է 103-107-ի միջև, իսկ 1879 թվականից ունկնդիրների թիվը աստիճանաբար ավելացել է` 1884/85-1885 ուստարում հասնելով 256-ի: [[1881]] թվականին դասընթացներում ներդրվել է մարդասիրական նոր առարկա՝ փիլիսոփայության պատմություն:
 
[[Պատկեր:Варнек Л.Н..jpg|150px|մինի|<center>ՄԿԲԴ – ի դասախոս Լ. Ն. Վարնեկ</center>]]
 
Դասընթացների դասախոսությունները կարդացել են Մոսկվայի համալսարանի հայտնի պրոֆեսորները (Կանոնադրության մեջ հատուկ ամրագրված էր, որ որպես ուսուցիչ հրավիրվելու են հիմնականում համալսարանական պրոֆեսորներ): Առաջին ուսուցիչներից էին՝ պրոֆեսոր [[Ֆեոդոր Բրեդիխին]]ը (ֆիզիկա, [[աստղագիտություն]]), պրոֆեսոր [[Ալեքսանդր Վեսելովսկի]]ն (ռուսական գրականություն), պրոֆեսոր [[Պավել Վինոգրադով]]ը (միջնադարի պատմություն), պրոֆեսոր Վ. Օ. Կլյուչևսկին (Ռուսաստանի պատմություն), Մոսկվայի համալսարանի ռեկտոր, պրոֆեսոր [[Վլադիմիր Սոլովյով (փիլիսոփա)|Վլադիմիր Սոլովյովը]] և Լ. Մ. Լոպատինը (փիլիսոփայության պատմություն), Վ. Ի. Գեր'ենԳերեն ([[պատմություն]]), պրոֆեսոր Ն. Ի. Ստորոժենկոն (ընդհանուր գրականություն), պրոֆեսոր [[Նիկոլայ Տիխոնրավով]]ը (հին Ռուսական գրականություն)<ref name="mvj">{{cite web|url=http://museum.edu.ru/catalog.asp?cat_ob_no=13048&ob_no=12870|title=Московские высшие женские курсы. 1872-1918|author=|date=|publisher=Российский общеобразовательный портал|accessdate=2011-11-07|lang=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130526045702/http://museum.edu.ru/catalog.asp?cat_ob_no=13048&ob_no=12870|archivedate=2013-05-26|deadlink=yes}}</ref>, [[Ֆեոդոր Բուսլաև]]ը (արվեստի պատմություն): 1877 թվականից [[Վսեվոլոդ Միլլեր]]ը դասավանդում էր ռուսաց լեզվի պատմություն և հին ռուսական գրականություն: Հետագայում [[Ալեքսանդր Չուպով]]ը դասավանդում էր քաղաքատնտեսություն, [[Ալեքսանդր Ստոլետով]]ը ֆիզիկա, պրոֆեսոր [[Ալեքսանդր Շախով]]ը արտասահմանյան գրականության պատմություն{{sfn|Цыганков|2008|с=72}}:
 
Դասընթացը կազմակերպում էր մանկավարժական խորհուրդը, որը ղեկավարում էր պրոֆեսոր Ս. Մ. Սոլովյովը: Դասընթացի հանձնաժողովում ընդգրկված էին Է.Կ. Ստանկևիչը (ծնվ.` Բոդիսկոն (1824-1904), [[Ալեքսանդր Ստանկևիչ]]ի կինը), [[Կոզմա Սոլդատյոնկով]]ը, Ե. Ի. Գերեն:
16 տարվա ընթացքում դասընթացների մասնակիցները ստացել էին 41 դիպլոմ, որը նրանց իրավունք էր տվել դասավանդել կանանց գիմնազիայի բարձր դասարաններում, բացի այդ, 322 ուսանողուհիներ հանձնել էին ավարտական քննություններ, ինչը նրանց իրավունք էր տալիս դասավանդելու գիմնազիաների ցածր դասարաններում{{sfn|Цыганков|2008|с=72}}:
 
[[1882]]-[[1885]] թվականներին [[Մարիա Չեխովա|Մարիա Պավլովնա Չեխովան]] սովորել է դասընթացներում, որից հետո 18 տարի դասավանդել է պատմություն և աշխարհագրություն Լ. Ֆ. Ռժևսկայայի կանանց մասնավոր գիմնազիայում<ref>{{Книга|автор=Цыганков Д. А.|заглавие=Герье и Московский Университет его эпохи (вторая половина XIX - начало XX в|место=М.|издательство=Изд-во ПСТГУ|год=2008|страницы=72|страниц=256}}</ref>: Այդ շրջանի կանանց բարձրագույն դասընթացների շրջանավարտներից են [[Զինաիդա Իվանովա]]ն (Ն. Միրովիչ) և [[Եկատերինա Կլետնովա]]ն: Տարբեր ժամանակներում դասընթացներում սովորել են Վերա Մուրոմցևան, թարգմանիչ, [[Հրապարակախոսություն|հրապարակախոս]] Ի. Ա. Բունինի ապագա կինը` [[դերասանուհի]], թարգմանիչ, հուշագրագետ, գրականության և թատրոնի քննադատ [[Անտոն Չեխով]]ի մտերիմ ընկերուհի Լիդիա Միզինովան, ով դարձել է Նինա Զարեչնայայի նախատիպը [[Ճայը (պիես)|«Ճայը»]] ներկայացման մեջ, Նադեժդա Աֆանասևնա Բուլգակովան, [[Միխայիլ Բուլգակով]]ի քույրը:
 
[[1886]] թվականին ժողովրդական կրթության նախարարությունն արգելեց դասընթացներում ընդունելությունը, իսկ [[1888]] թվականին այն փակվել է<ref>В 1886 году Министерство народного просвещения в лице министра И. Д. Делянова предписало прекратить приём слушательниц на все высшие женские курсы, мотивируя эту меру необходимостью разработки новых учебных программ и перевода курсов на государственное обеспечение. В 1889 году были возобновлены лишь петербургские Бестужевские курсы.</ref>:
 
{{քաղվածք|80-ականներին իշխող թուլամիտ մարդիկ հավատում էին, որ նրանք մեծ հաջողությունհաջողության են հասել`արգելելով աղջիկների ընդունելությունը կանանց բարձրագույն դասընթացներին: Բայց տաս տարի անց նրանք համոզվեցին իրենց սխալի մեջ և սկսեցին մտածել դասընթացները վերականգնելու մասին:|Վ. Ի. Գերե, Ռուսաստանի պետական գրադարանի ձեռագրերի բաժին ֆ. 70.կ. 32.գ. 3.էջ 9 - 10{{sfn|Цыганков|2008|с=73}}}}}
 
=== Երկրորդ ժամանակաշրջան (1900-1918) ===
[[Պատկեր:1913-VJPK.jpg|մինի|<center>Մանկավարժական դասընթացների շենքը, 1913</center>]]
[[1900]] թվականին դասընթացներ ընդունեցինընդունվեցին 41 գավառների միջնակարգ ուսումնական հաստատությունների շրջանավարտները: Նոր դասընթացներն արդեն մասնավոր հաստատություն չէին՝ ֆինանսական միջոցների մի մասը ստացվում էր Ժողովրդական կրթության նախարարությունից:
 
1900 թվականին դասընթացների ուսման տևողությունն ավելացել է` դառնալով չորս տարի: Նորաբաց դասընթացներն ունեցել են երկու բաժամունք՝բաժանմունք՝ պատմա-փիլիսոփայական և ֆիզիկա-մաթեմատիկական: [[1906]] թվականին նոր Կանոնադրությամբ սահմանվել է ՄԿԲԴ–ի ֆակուլտետային կառուցվածքը: Գոյություն ունեցող երկու ֆակուլտետներից բացի բացվել է նաև բժշկական ֆակուլտետը (այժմ՝ Պիրոգովի անվան ռուսական ազգային հետազոտական բժշկական համալսարան), որը դասընթացների կառուցվածքը մոտեցրել է դասական համալսարանի կառուցվածքին (հեղափոխությունից առաջ Ռուսաստանում համալսարանները, որպես կանոն, բաղկացած էին չորս ֆակուլտետներից` բանասիրական, ֆիզիկական և մաթեմատիկական, բժշկական և իրավաբանական): 1911 թվականից Բախրուշինի հիվանդանոցը դարձել է ՄԿԲԴ–ի բժշկական ֆակուլտետի կլինիկական բազան<ref>{{Cite web|url=https://pastvu.com/p/335289|title=Бахрушинская больница|website=Retro View of Mankind's Habitat}}</ref>: 1906/07-1907 ուսումնական տարում դասընթացներ են ներմուծվել առարկայական դասավանդման փուլային համակարգ` բարձր կուրսում մասնագիտական դասընթացների համակարգի փոխարեն: Բոլոր ֆակուլտետներում նույնպես հաստատվել են նոր ուսումնական ծրագրեր: Պարտադիր առարկաների ուսուցման համար հատկացվել է շաբաթական 15 ժամ:
 
Մինչև 1905 թվականը դասընթացների տնօրենն է եղել Վ. Ի. Գիրեն: 1905 թվականին արտասահմանում գտնվող Վ. Ի. Գերեի բացակայության պայմաններում տնօրեն է ընտրվել [[Վլադիմիր Վերնադսկի]]ն: Սակայն քանի որ Վերնադսկին միաժամանակ ընտրվել է Մոսկվայի Կայսերական համալսարանի ռեկտորի օգնական և չի ստանձնել ՄԿԲԴ-ում իր պարտականությունները: Նույն թվականին հերթական ընտրություններում դասընթացների տնօրեն է ընտրվել [[Սերգեյ Չապլիգին]]ը{{sfn|МПГУ-130|2002|}}:
 
Դասընթացներում դասավանդել են այնպիսի ականավոր գիտնականներ, ինչպիսիք են Վ. Ի. Վերնադսկին (իր ուսանող [[Վիսսարիոն Կարանդեև]]ի հետ), Ս. Ա. Չապլիգինը, [[Սերգեյ Նամյոտկին]]ը, [[Նիկոլայ Զելինսկի]]ն, [[Ալեքսանդր Էյհենվալդ]]ը, [[Բոլեսլավ Մլոձիևսկի]]ն, [[Ալեքսանդր Ռեֆորմատսկի]]ն, [[Իվան Իլյին]]ը, [[Ալեքսանդր Ցինգեր]]ը, [[Բոգդան Կիստյակովսկի]]ն և ուրիշներ: Առաջին կին դասախոսներից մեկը դասընթացների շրջանավարտ Օ. Ն. Ցուբերբիլերն էր, ով բազմիցս վերահրատարակված «Վերլուծական երկրաչափության խնդիրներ և վարժություններ» վերլուծական երկրաչափության դասագրքի հեղինակն էր:
 
1910 թվականից պրոֆեսոր Ն. Դ. Վինոգրադովը սկսեց դասավանդել մանկավարժական ուսմունքների պատմության դասընթացներ<ref name="mvj" />:
 
1905 թվականին Մոսկվայի քաղաքային վարչության որոշմամբ անվճար հողատարածք է տրամադրվել դասընթացներին Դեվիչիե դաշտում: [[1907]] թվականի [[հունիսի 3]]-ին Մալայա Ցարիցինսկայա փողոցի (այժմ՝ Մալայա Պիրոգովսկայա) մոտակայքում գտնվող հողամասում տեղի է ունեցել ուսումնական մասնաշենքի հիմնաքարի տեղադրումը (ճարտարապետ` [[Սերգեյ Սոլովյով]]): [[1908]] թվականին բացվեցին Ֆիզիկա-քիմիական ֆակուլտետի<ref>Ныне Московская академия тонкой химической технологии</ref> և Անատոմիական թատրոնի շենքերը (ճարտարապետ` [[Ալեքսանդր Սոկոլով (ճարտարապետ)|Ալեքսանդր Սոկոլով]]), իսկ [[1913]] թվականին՝ ՄԿԲԴ-ի դասասենյակային մասնաշենքը (այժմ ՝ Մոսկվայի մանկավարժական պետական համալսարանի գլխավոր մասնաշենք<ref>Здание Аудиторного корпуса изображено на нынешней эмблеме МПГУ.</ref>):
 
[[1911]] թվականը նշանավոր տարի էր Մոսկվայի կանանց բարձրագույն դասընթացների կյանքում: Մոսկվայի Կայսերական համալսարանի և ժողովրդական կրթության նախարար [[Լև Կասսո]]յի (ով ստացել է ''Дело Кассо'' անվանումը) միջև ծագած հակամարտության հետ կապված՝ պրոֆեսորների և ուսուցիչների մի մեծ խումբ լքեց համալսարանը, որոնց մեծ մասը աշխատանքի է անցել ՄԿԲԴ–ում: Մինչև 1912 թվականը դասընթացներում ներգրավված էին շուրջ 227 ուսուցիչներ, դասախոսներ և օգնականներ, որոնց մեկ երրորդից ավելին ունեին դոկտորի կամ մագիստրոսի կոչումներ, նրանց թվում էին Մոսկվայի համալսարանի նախկին ռեկտոր [[Ալեքսանդր Մանույլով]]ը, աստղագետ [[Պավել Շտերնբերգ]]ը, մաթեմատիկոս [[Նիկոլայ Իզվոլսկի]]ն, կենսաբաններ [[Միխայիլ Մենզբիր]]ը, ֆիզիոլոգներ [[Միխայիլ Շատերնիկով]]ը և [[Լազար Մինոր]]ը, փիլիսոփաներ[[փիլիսոփա]]ներ [[Լև Լոպատին]]ին, Պ. Ի. Նովգորոդցևը, պատմաբաններ[[պատմաբան]]ներ [[Մատվեյ Լյուբավսկի]]ն, [[Յուրի Գոտիե]]ն, [[Իվան Ցվետաև]]ը, [[Ալեքսանդր Կիզևետտեր]]ը, սոցիոլոգ [[Վենիամին Խվոստով]]ը, կենսաբան [[Լև Տարասևիչ]]ը, փիլիսոփայության պատմաբան [[Ալեքսանդր Կուբիցկի]]ն: Դասընթացի աշխատակիցների մեջ կային նաև կանայք, Մարիա Եգորովնա Բեկերը դասընթացների տեսչի օգնականն էր, Օլգա Ալեքսանդրովնա Ալֆերովան, գրադարանավարը, Նինա Եվգենիևնա Վեդենեևան, անօրգանական քիմիայի (1914) և ֆիզիկայի ամբիոնի ասիստենտ (1916):
 
1912 թվականին ՄԿԲԴ-ի շրջանավարտներն առաջին անգամ իրավունք են ստացել քննություններ հանձնել Մոսկվայի Կայսերական համալսարանում: [[1912]] թվականի [[նոյեմբերի 17]]-ին դասընթացների խորհուրդը հաստատել է «Մոսկվայի Կանանց բարձրագույն դասընթացներում ունկնդիրներին թողնելու մասին կանոնակարգը», որը թույլ էր տալիս ֆակուլտետի շրջանավարտներին թողնել ֆակուլտետում, նրանց մանկավարժական գործունեության նպատակով վերապատրաստել և 2 տարի ժամկետում պրոֆեսոր առաջադրել:
 
1913 թվականին դասընթացների համար ձեռք է բերվել [[Ալեքսանդր Կոտս]]ի կենդանաբանական հավաքածուն, որով հիմք է դրվել [[Դարվինի պետական թանգարան|Դարվինյան թանգարանին]]<ref>{{Cite web|url=http://mpgu.su/ob-mpgu/muzey-mpgu/kollektsii/kollektsiya-kafedryi-zoologii-i-ekologii/|title=№ 2. Коллекция зоологии и экологии имени профессора А.Ф. Котса Института биологии и химии|website=Коллекции музея МПГУ}}</ref>:
 
1915-161916 ուսումնական տարում Մոսկվայի կանանց բարձրագույն դասընթացներին տրվել է ավարտական քննություններ անցկացնելու և բարձրագույն կրթության դիպլոմներ տալու իրավունք: 1918 թվականի դրությամբ դասընթացներում հաշվառված էին 8,3 հազար ունկնդիրներ, այդ ցուցանիշով զիջելով միայն [[Մոսկվայի պետական համալսարան]]ին:
 
Նախկին ունկնդիրների նախաձեռնությամբ ստեղծվել է «Մոսկվայի կանանց բարձրագույն դասընթացների համար միջոցներ հավաքագրելու ընկերություն»:
1900-1913 թվականների ընթացքում ունկնդիրների թիվը 223-ից հասել է 7155-ի<ref>Однако ежегодный выпуск составлял не более 30 % от числа поступавших, что было связано с неспособностью слушательниц выдерживать большие учебные нагрузки и большую часть времени заниматься самостоятельно.</ref>: ՄԿԲԴ–ն դարձավ Ռուսաստանի կայսրության ամենախոշոր բուհերից մեկը{{sfn|МПГУ-130|2002|}}:
 
Այդ ժամանակահատվածում դասընթացներն ավարտել է [[Վերա Նեչաևա|Վերա Ստեպանովնա Նեչաևան]], հետագայում [[Ֆեոդոր Դոստոևսկի|Ֆեոդոր Դոստոևսկու]] ստեղծագործությունների հայտնի հետազոտող և [[Վիսարիոն Բելինսկի|Վիսարիոն Բելինսկու]] գիտական կենսագրության հեղինակը: [[1910]] թվականին բնագիտական բաժանմունքն ավարտել է Նադեժդա Նիկոլաևնա Սուշկինան (1889-1975), հողագետ-միկրոկենսաբան, ով առաջինն է գնահատել միկրոօրգանիզմների ազդեցությունը բնական կազմավորումների կառուցվածքի վրա<ref>{{Cite web|url=http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=5217|title=Персоналии: Сушкина Надежда Николаевна|author=Н. П. Головченко|website=Чувашская энциклопедия}}</ref>: 1907-1914 թվականներին դասընթացներին հաճախել է [[Մարկ Շագալ]]ի առաջին կինը՝ [[Բելլա Շագալ|Բելլա Ռոզենֆելդը]]<ref>{{Статья|автор=Шишанов В.|заглавие=«Желая поступить…» (Документы об учёбе Беллы Розенфельд на Московских высших женских курсах)|ссылка=https://issuu.com/linkedin63/docs/shishanov_shagalovskij_sbornik_2008|издание=Шагаловский сборник. Вып. 3. Материалы X - XIV Шагаловских чтений в Витебске (2000-2004)|год=2008|страницы=176-182|место=Мн.|издательство=Рифтур}}</ref>: 1917 թվականին դասընթացներն է ավարտել Լիդիա Կառլովնա Լեպինը (1891-1985)` ֆիզիկական և կոլոիդային քիմիայի մասնագետ, Լատվիական ԽՍՀ ԳԱ ապագա ակադեմիկոսը<ref>{{Cite web|url=http://letopis.msu.ru/peoples/5586|title=Лепинь Лидия Карловна|website=Летопись Московского университета}}</ref>:
 
Համաձայն ՌՍՖՍՀ Լուսժողկոմի հանձնաժողովի [[2018]] թվականի [[հոկտեմբերի 16]]-ի արձանագրության` ՄԿԲԴ–ն վերափոխվել է [[Մոսկվայի երկրորդ պետական համալսարան]]ի:
 
== Ծանոթագրություններ ==
195 975

edits