«Լեգիտիմություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
Առանց խմբագրման ամփոփման
չNo edit summary
չNo edit summary
Լեգիտիմություն ('''''լատ'''''<ref>{{Cite web|url=https://hy.wiktionary.org/w/index.php?title=%D5%AC%D5%A1%D5%BF%D5%AB%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%B6&oldid=1727257-%D5%AB%D6%81%D6%89|title=լատիներեն — Վիքիբառարան|website=hy.wiktionary.org|accessdate=2020-10-19}}</ref>''. Legitimus- ից «համաձայն են '''օրենքների''''' <ref>{{Cite web|url=https://hy.wiktionary.org/wiki/%D6%85%D6%80%D5%A5%D5%B6%D6%84|title=օրենք — Վիքիբառարան|website=hy.wiktionary.org|language=hy|accessdate=2020-10-19}}</ref>''հետ, իրավական, օրինական''») - '''''ժողովրդի'''''<ref>{{Cite web|url=https://hy.wiktionary.org/wiki/%D5%AA%D5%B8%D5%B2%D5%B8%D5%BE%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A4|title=ժողովուրդ — Վիքիբառարան|website=hy.wiktionary.org|language=hy|accessdate=2020-10-19}}</ref> համաձայնությունը '''''իշխանությունների'''''<ref>{{Cite web|url=https://hy.wiktionary.org/w/index.php?title=%D5%AB%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6&oldid=1646277-%D5%AB%D6%81%D6%89|title=իշխանություն — Վիքիբառարան|website=hy.wiktionary.org|accessdate=2020-10-19}}</ref> հետ, նրանց   կամավոր ճանաչումը '''''պարտադիր'''''<ref>{{Cite web|url=https://hy.wiktionary.org/w/index.php?title=%D5%BA%D5%A1%D6%80%D5%BF%D5%A1%D5%A4%D5%AB%D6%80&oldid=1168360-%D5%AB%D6%81%D6%89|title=պարտադիր — Վիքիբառարան|website=hy.wiktionary.org|accessdate=2020-10-19}}</ref> որոշումներ կայացնելու '''''իրավունքի'''''<ref>{{Cite web|url=https://hy.wiktionary.org/wiki/%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D6%82%D5%B6%D6%84|title=իրավունք — Վիքիբառարան|website=hy.wiktionary.org|language=hy|accessdate=2020-10-19}}</ref> վերաբերյալ:
 
Որքան ցածր է լեգիտիմության մակարդակը, այնքան ավելի հաճախ իշխանությունը հույսը դնելու է հարկադրանքի վրա: Լեգիտիմ գործողությունը արարք է, որը չի վիճարկվում որևէ «խաղացողի» կողմից, որն իրավունք և հնարավորություն ունի վիճարկել այս գործողությունը: Գործողությունը դադարում է լեգիտիմ լինել, երբ գործողության առարկան ստիպված է հատուկ ջանքեր գործադրել `պաշտպանելու իր ւ իրավունքը վարվել այնպես, ինչպես վարվել է:խաղացող
<references />
ի» կողմից, որն իրավունք և հնարավորություն ունի վիճարկել այս գործողությունը: Գործողությունը դադարում է լեգիտիմ լինել, երբ գործողության առարկան ստիպված է հատուկ ջանքեր գործադրել `պաշտպանելու իր ւ իրավունքը վարվել այնպես, ինչպես վարվել է:
 
'''''Քաղաքագիտության'''''<ref>{{Cite web|url=https://hy.wiktionary.org/w/index.php?title=%D6%84%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D6%84%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6&oldid=1585057-%D5%AB%D6%81%D6%89|title=քաղաքագիտություն — Վիքիբառարան|website=hy.wiktionary.org|accessdate=2020-10-19}}</ref> մեջ լեգիտիմությունը քաղաքական և իրավական հասկացություն է, որը նշանակում է երկրի կամ պետության բնակիչների, մեծ խմբերի, հասարակական կարծիքի ''(ներառյալ `'''օտարերկրյա'''''<ref>{{Cite web|url=https://hy.wiktionary.org/w/index.php?title=%D6%85%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%80%D5%AF%D6%80%D5%B5%D5%A1&oldid=1170571-%D5%AB%D6%81%D6%89|title=օտարերկրյա — Վիքիբառարան|website=hy.wiktionary.org|accessdate=2020-10-19}}</ref>) բնակիչների դրական վերաբերմունքը որոշակի պետությունում կամ երկրում գործող ուժային '''''ինստիտուտներին'''''<ref>{{Cite web|url=https://hy.wiktionary.org/w/index.php?title=%D5%AB%D5%B6%D5%BD%D5%BF%D5%AB%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%BF&oldid=1567958-%D5%AB%D6%81%D6%89|title=ինստիտուտ — Վիքիբառարան|website=hy.wiktionary.org|accessdate=2020-10-19}}</ref> և նրանց օրինականության ճանաչում:
 
Երբ ժողովրդի վստահությունը կորցնում է, իշխանությունները '''''գաղտնազերծվում'''''<ref>{{Cite web|url=https://hy.wiktionary.org/w/index.php?title=%D5%A3%D5%A1%D5%B2%D5%BF%D5%B6%D5%A1%D5%A6%D5%A5%D6%80%D5%AE%D5%BE%D5%A5%D5%AC&oldid=1392454-%D5%AB%D6%81%D6%89|title=գաղտնազերծվել — Վիքիբառարան|website=hy.wiktionary.org|accessdate=2020-10-19}}</ref> են, որի ծայրահեղ ձևը լեգիտիմության ճգնաժամն է: Այս իրավիճակի պատճառ կարող են հանդիսանալ ժողովրդի և քաղաքական '''''էլիտայի'''''<ref>{{Cite web|url=https://hy.wiktionary.org/w/index.php?title=%D5%A7%D5%AC%D5%AB%D5%BF%D5%A1&oldid=1717260-%D5%AB%D6%81%D6%89|title=էլիտա — Վիքիբառարան|website=hy.wiktionary.org|accessdate=2020-10-19}}</ref> շահերի բախումը, կառավարման ճյուղերի միջև բախումները, ազգայնականության աճող սպառնալիքը և այլն:
 
=== Քաղաքական լեգիտիմություն ===
Ինչ վերաբերում է քաղաքական լեգիտիմությանը, բրիտանացի հայտնի քաղաքագետ Դեյվիդ Բիթհեմը (անգլ. David Beetham) մշակել է «Քաղաքական լեգիտիմության նորմատիվային դաշտ», որն ընդգծված է «Իշխանության լեգիտիմացում» աշխատության մեջ.
 
իշխանությունը համապատասխանում է հասարակության մեջ ընդունված կամ հաստատված կանոններին.
 
այս կանոններն արդարացված են ՝ հղում կատարելով կառավարվող և կառավարվողների կողմից կիսված  համոզմունքի.
 
առկա են գոյություն ունեցող իշխանության հարաբերություններին համաձայնության վկայություններ:
 
Լեգիտիմությունը ի սկզբանե նույնն է, ինչ օրինականությունը: Քաղաքագիտության մեջ լեգիտիմությունը բնակչության կողմից իշխանության ճանաչումն է, իսկ օրինականությունը օրինականությունն է, իրավական նորմերին (օրենքին կամ ենթաօրենսդրությանը) համապատասխանելը:
 
=== Լեգիտիմի և լեգալի հարաբերությունները ===
«Լեգիտիմություն» տերմինը ծագել է 19-րդ դարի սկզբին և արտահայտել է Ֆրանսիայում թագավորի գերիշխանությունը վերականգնելու ցանկությունը, որպես միակ օրինական, ի տարբերություն ուզուրպալի իշխանության: Հետո այս բառը ձեռք բերեց մեկ այլ նշանակություն `այս մակարդակի պետական ​​իշխանության և պետության տարածքի միջազգային մակարդակի ճանաչում: Իշխանությունների օրինականության պահանջն առաջացավ որպես հակազդեցություն ընդդեմ իշխանության բռնի փոփոխության և պետական ​​սահմանների վերանայման, կամայականության և օկլոկրատիայի դեմ:
 
Լեգիտիմությունը նշանակում է բնակչության կողմից այս տերության ճանաչում, նրա կառավարման իրավունքը: Լեգիտիմ իշխանությունն ընդունվում է զանգվածների կողմից, այլ ոչ թե պարզապես պարտադրվում է նրանց: Զանգվածները համաձայն են ենթարկվել այդպիսի իշխանությանը ՝ համարելով այն արդար, հեղինակավոր, և առկա կարգը լավագույնն է երկրի համար: Իհարկե, հասարակության մեջ միշտ կան քաղաքացիներ, ովքեր խախտում են օրենքները, համաձայն չեն տվյալ քաղաքական կուրսի հետ և չեն սատարում կառավարությանը: Կառավարության լեգիտիմությունը նշանակում է, որ նրան աջակցում է մեծամասնությունը, որ օրենքները կատարվում են հասարակության հիմնական մասի կողմից:
 
Իշխանության լեգիտիմությունը չպետք է շփոթել իշխանության օրինականության հայեցակարգի հետ, որը գոյություն ունի նաև քաղաքագիտության մեջ:
 
Իշխանության լեգիտիմությունը դրա իրավական հիմնավորումն է, օրինականությունը, պետությունում առկա իրավական նորմերին համապատասխանելը: Լեգիտիմը, ի տարբերություն լեգալի, ոչ թե իրավական փաստ է, այլ սոցիալ-հոգեբանական երեւույթ: Ցանկացած կառավարություն, որը թողարկում է օրենքներ, անգամ ոչ պոպուլյար, բայց ապահովում է դրանց կիրառումն օրինական է, բայց կարող է լինել ոչ լեգիտիմ, այսինքն ՝ ժողովրդի կողմից չճանաչված:
 
Հասարակության մեջ կարող են լինել ապօրինի իշխանություններ, օրինակ ՝ մաֆիա, որը ժողովուրդը (կամ նրանց մի մասը) կարող է ընկալել որպես լեգիտիմ կամ ոչ լեգիտիմ:
 
Լեգիտիմությունը վստահություն է և հասարակության գիտակցության կողմից իշխանության ընդունում, դրա գործողությունների արդարացում, դա կապված է բարոյական գնահատման հետ: Քաղաքացիները հավանություն են տալիս իշխանություններին ՝ հիմնվելով իրենց բարոյական չափանիշների, լավի, արդարության, պարկեշտության և խղճի մասին պատկերացումների վրա: Օրինականությունը կոչված է ապահովելու հնազանդություն, համաձայնություն առանց հարկադրանքի, իսկ եթե այն չի հաջողվում իրականացնել, ապա արդարացնել հարկադրանքը, ուժի գործադրումը: Լեգիտիմ կառավարությունն ու քաղաքականությունը հեղինակավոր և արդյունավետ են:
 
Ժողովրդի օրինականությունն ու վստահությունը շահելու և պահպանելու համար իշխանությունները դիմում են իրենց գործողությունների փաստարկմանը(լեգիտիմացմանը) ՝ վկայակոչելով բարձրագույն արժեքները (արդարություն, ճշմարտություն), պատմություն, զգացմունքներ և հույզեր, տրամադրություններ, ժողովրդի իրական կամ մտացածին կամք, ժամանակի թելադրանք, գիտական ​​և տեխնիկական: առաջընթացը, արտադրության պահանջները, երկրի պատմական խնդիրները և այլն: Բռնությունը, բռնաճնշումները արդարացնելու համար հաճախ օգտագործվում է մարդկանց բաժանումը «մենք» և «օտարներ»:
 
Լեգիտիմության (հավատքի) սկզբունքները կարող են ծագել հին ավանդույթներից, հեղափոխական խարիզմայից կամ գործող օրենսդրությունից: Լեգիտիմության համապատասխանորեն ընդունված տիպաբանությունը ներկայացվեց Մաքս Ուեբերի կողմից: Ըստ նրա, լեգիտիմության երեք տեսակ համապատասխանում է քաղաքական իշխանության լեգիտիմության երեք աղբյուրներին ՝ ավանդույթ, խարիզմա և ռացիոնալ իրավական հիմք: Վեբերը շեշտեց, որ խոսքը ոչ թե որևէ տիպի որևէ իրական ռեժիմ վերագրելու, այլ աբստրակցիաների (այսպես կոչված «իդեալական տեսակների») մասին է ՝ այս կամ այն ​​համամասնությամբ համակցված հատուկ քաղաքական համակարգերում:
 
Կախված այն բանից, թե հասարակության մեջ գերակշռում է բնակչության կողմից քաղաքական նորմատիվային կարգի աջակցության թվարկված դրդապատճառները, ընդունված է առանձնացնել օրինականության հետևյալ տեսակները ՝ ավանդական, խարիզմատիկ և ռացիոնալ:
 
* '''''ավանդական լեգիտիմություն''''', որը ձևավորվել է մարդկանց ՝ իշխանությանը ենթարկվելու անհրաժեշտության և անխուսափելիության հանդեպ հավատքի հիման վրա, որը հասարակության մեջ (խմբում) ստանում է ավանդույթի կարգ, սովորույթ, որոշակի անձանց կամ քաղաքական ինստիտուտներին հնազանդվելու սովորություններ: Այս տեսակի լեգիտիմությունը հատկապես տարածված է կառավարման ժառանգական տիպի, մասնավորապես ՝ միապետական ​​պետություններում: Կառավարության այս կամ այն ​​ձևն արդարացնելու երկարատև սովորությունը ստեղծում է դրա արդարության և օրինականության էֆեկտ, ինչը կառավարությանը տալիս է բարձր կայունություն և կայունություն
 
* '''''ռացիոնալ (ժողովրդավարական) լեգիտիմությունը''''', որն առաջանում է մարդկանց կողմից այդ ռացիոնալ և ժողովրդավարական ընթացակարգերի արդարությունը ճանաչելու արդյունքում, որոնց հիման վրա ձևավորվում է իշխանության համակարգը: Աջակցության այս տեսակը ձևավորվում է մարդու կողմից արտաքին շահերի առկայության ըմբռնման շնորհիվ, ինչը ենթադրում է ընդհանուր վարքի կանոնների մշակման անհրաժեշտություն, որից հետո ստեղծվում է հնարավորություն իր նպատակների իրականացման համար: Այլ կերպ ասած, օրինականության ռացիոնալ տեսակը, ըստ էության, ունի նորմատիվ հիմք, որը բնորոշ է բարդ կազմակերպված հասարակություններում իշխանության կազմակերպմանը:
 
* '''''խարիզմատիկ լեգիտիմություն''''', որը բխում է մարդկանց կողմից հավատացած քաղաքական առաջնորդի ակնառու որակներից հավատալուց: Բացառիկ հատկություններով օժտված անսխալ անձնավորության այս կերպարը (խարիզմա) հասարակության կարծիքը փոխանցում է կառավարման ողջ համակարգին: Անվերապահորեն հավատալով խարիզմատիկ առաջնորդի բոլոր գործողություններին և ձևերին ՝ մարդիկ անքննադատորեն են ընկալում նրա կառավարման ոճն ու մեթոդները: Բնակչության հուզական ոգևորությունը, որը կազմում է այս բարձրագույն իշխանությունը, առավել հաճախ առաջանում է հեղափոխական փոփոխությունների ժամանակաշրջանում, երբ մարդու համար սովորական սոցիալական կարգերն ու իդեալները փլուզվում են, և մարդիկ չեն կարող ապավինել ոչ նախկին նորմերին և արժեքներին, ոչ էլ դեռևս հայտնվող քաղաքական խաղի կանոններին: Հետեւաբար, առաջնորդի խարիզման մարմնավորում է մարդկանց հավատը և հույսը դեպի լավ ապագա ՝ դժվարությունների պահին: Բայց բնակչության կողմից իշխողին նման անվերապահ աջակցությունը հաճախ վերածվում է Կեսարիզմի, առաջնորդության և անձի պաշտամունքի:
<references />