«Էքստազ»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
clean up, փոխարինվեց: Եւ → Եվ, եւ → և (2) oգտվելով ԱՎԲ
չ (clean up, փոխարինվեց: Եւ → Եվ, եւ → և (2) oգտվելով ԱՎԲ)
'''Էքստազ''', բարձր [[Տրամադրություն|տրամադրություն]]՝ հիացմունքի, ոգևորության, ցնծության, արտասովոր հուզիչ երջանկության, իրականությունից վեր զգացումով<ref name="Жмуров">{{книга |автор=Жмуров В. А. |заглавие=Большая энциклопедия по психиатрии |издание=2-е изд |место=М. |издательство=«Джангар» |год=2012 |страниц=864 |часть=Экстаз |ссылка часть=https://vocabulary.ru/termin/ekstaz.html#item-79534}}</ref>:
 
Եզրույթը կիրառվել է [[Անտիկ գրականություն|անտիկ գրականության]] մեջ՝ [[Արիստոտել]]<ref>[https://el.wikisource.org/wiki/Κατηγορίαι#.CE.9A.CE.B5.CF.86.CE.AC.CE.BB.CE.B1.CE.B9.CE.BF_8 Αριστοτέλης «Κατηγορίαι» Κεφάλαιο 8 (10a)]</ref>, [[Պլուտարքոս]]<ref>[https://el.wikisource.org/wiki/Βίοι_Παράλληλοι/Σόλων Πλούταρχος «Σόλων» (8) (8.1)]</ref>, [[Պլատոն]]<ref>[https://el.wikisource.org/wiki/Εννεάδες/Στ/θ Πλωτίνος «Ἐννεάδες» Ἐννεάς Στ 11.17]</ref>: Հին հունական փիլիսոփայության մեջ էքստազը մարդու դուրս գալն է ֆիզիկական-հոգեկան վիճակից (տերմինը փոխառնված է կրոնական միստերիաների ոլորտից)<ref name="НФЭ">{{книга |автор=В. В. Бибихин, Ю. А. Шичалин |часть=Экстаз |заглавие=Новая философская энциклопедия в 4 томах |место=М. |издательство=«Мысль» |год=2010 |том=4 |страницы=427 |isbn=978-2-244-01115-9 |isbn2=978-2-244-01119-7}}</ref>:
 
Եզրույթը կիրառվել է նաև [[Սեպտուագինտա|Սեպտուագինտայի]]յի հունարեն թարգմանություններում՝ [[Երկրորդ օրենք]]<ref>[http://azbyka.ru/biblia/?Deut.28&crg Второзаконие 28:28]</ref>, [[Սաղմոսարան]], ինչպես նաև [[Նոր Կտակարան|Նոր Կտակարանի]]ի գրքերում՝ [[Ավետարան ըստ Մարկոսի]]<ref>[http://azbyka.ru/biblia/?Mk.5&crg Евангелие от Марка 5:42]</ref>, իսկ [[Գործք Առաքելոց|Գործք Առաքելոցում]]ում արդեն եզրույթի միջոցով բացատրվում է գիտակցության հատուկ վիճակը, երբ կորչում են հոգեկան կամ ֆիզիկական աշխարհի արտաքին և ներքին սահմանները:
 
[[Հոգեբուժություն|Հոգեբուժության]] մեջ էքստազը խանդավառ հուզական վիճակ է, որն ուղեկցվում է գիտակցության նեղացմամբ, խանդավառ վերաբերմունքի օբյեկտում իր էգոյի լուծարման զգացումով (այսինքն՝ սեփական ինքնությունը գիտակցելու ունակության կորուստ), իրականության զգացման զգալի սահմանափակմամբ և հաճախ՝ շարժողական արգելակմամբ (որոշ դեպքերում՝ հուզմունք, լաց)<ref name="Жмуров"/>:
Հոգեբուժության մեջ առանձնացվում են էքստազի հետևյալ ձևերը<ref name="Жмуров"/>՝
* Ակինետիկ էքստազ,
* Էքստազ, որն ապրում են [[Մեդիտացիա|մեդիտացիայիմեդիտացիա]]յի ընթացքում,
* Հոգեկան զգացումով պայմանավորված էքստազ,
* [[Հիպնոս|Հիպնոսով]]ով պայմանավորված էքստազ,
* [[Մանիակային համախտանիշ|Մանիակային համախտանիշով]]ով պայմանավորված էքստազ,
* [[Օրգազմ|Օրգազմով]]ով պայմանավորված էքստազ,
* Ներդաշնակ վիճակ ([[Տիեզերք (փիլիսոփայություն)]], որից ի հայտ է գալիս էքստազը,
* Կրոնական էքստազ:
== Կրոնական էքստազ ==
[[Պատկեր:Видение апостола Петра Юлиус Шнорр фон Карольсфельд.png|300px|մինի|աջից|«Պետրոս առաքյալի հայտնությունը»: Պետրոս առաքյալը աղոթքի պահին էքստազի մեջ]]
Անգլիական ոգեշնչող գրականության դասական հեղինակ Ֆրեդերիկ Մայերսը գրել է, որ «էքստազը շատ տարածված կրոնական դրսևորում է»: Բոլոր սուբյեկտիվ կրոնական ապրումների մեջ էքստազը համեմատաբար հանրամատչելի է և հոգեբանորեն առավել արժանահավատ է: Էքստազի մասին խոսվում է գրեթե բոլոր կրոններում<ref name=autogenerated1>"Frederic W.H. Myers «Human Personality and its Survival of Bodily Death», vol. II. p. 260 </ref>.
 
<blockquote>«Վայրի ցեղերի Շամանից մինչև Բուդդա, Մուհամմեդ և առաքյալներ՝ Հովհաննես, Պետրոս և Պողոս, մենք հանդիպում ենք նմանատիպ հոգեբանական վկայությունների»:</blockquote>
Հավատացյալները կարծում են, որ կրոնական հայեցողության միջոցով կարելի է հասնել Աստծո հետ հաղորդակցվելու վիճակին, որտեղ «Հոգին Աստծո մեջ է, և Աստված հոգու մեջ է», սակայն դա բացարձակ միասնության վերջնական փուլ չէ: Շատ մեծ մտածողներ առանձին են նկարագրում և համարում են այն ավելի վսեմ, քան միասնության աղոթքը, երբ տրանսցենդենտի վրա հոգևոր էներգիայի կենտրոնացումը այնքան լի է, և այս պահին կյանքն այնքան ինտենսիվ է, որ մարդը ընկղմվում է հիպնոսի մեջ և որոշ ժամանակ դադարում է գիտակցել արտաքին աշխարհը: Էքստազի ժամանակ մարդը կորցնում է արտաքին աշխարհի գիտակցումը: Այդ աշխարհից ոչ մի ազդանշան չի հասնում նրան, ներառյալ նույնիսկ առավել համառը՝ ֆիզիկական տառապանքների զգացողությունները։
 
Օրինակ, էքստազի մեջ (կատաղության մեջ) էր գտնվում [[Պետրոս առաքյալ|Պետրոս առաքյալը]]ը, ով, ըստ [[Գործք Առաքելոց|Գործք Առաքելոց]] գրքի, աղոթելով [[Յաֆֆա]] քաղաքում, տեսիլքում Աստծուց հայտնություն ստացավ, որ պետք է եկեղեցի ընդունել ոչ միայն հրեաներին, այլ նաև հեթանոսներին:
 
<blockquote>«Նրանք լսեցին առաքյաներին եւև եղբայրներին, որ հեթանոսներեն էլ ընդունեն Աստուծո խոսքը: ԵւԵվ երբ Պետրոսը եկավ Երուսաղեմ, թլփատեցին նրան: Պետրոսը սկսեց վերապատմել նրանց, ասելով. ես իջա մի անոթ, կարծես մի մեծ կտավ, չորս անկյունները իջնում էին երկնքից, և նա իջավ ինձ մոտ: Ես նայեցի նրան, և նայելով տեսա երկրի չորսոտանի կենդանիներին, սողուններին և երկնքի թռչուններին: Ես լսեցի մի ձայն, որն ինձ ասում էր վեր կաց և կեր: Ես նրան պատասխանեցի, որ, ո՛չ, Տեր, ոչ մի վատ բան կամ անմաքուր բան երբեք չի մտցնի իմ բերանը: Եվ ինձ երկնային կյանքը զգուշացրեց, որ այն, ինչ մաքրում է Աստված, անմաքուր կոչելը սխալ է: Դա կրկնվեց երեք անգամ, և նորից ամեն ինչ երկինք բարձրացավ»:</blockquote>
 
== Նեոպլատոնիզմ ==
 
Անտիկ իդեալիստ փիլիսոփա, նոեպլատոնիզմի հիմնադիր Պլատոնն էքստազը փիլիսոփայության մեջ մեկնաբանեց որպես հունից դուրս գալ: Անտիկ մի շարք փիլիսոփաներ օգտագործում են էքստազ եզրույթը, երբ նկարագրում են գերբնական պահ, երբ հոգին, հետ շպրտելով մտավոր և զգայական ամեն ինչ, ապրում է մեծ ոգևորություն: Անտիկ փիլիսոփաները նշում են նաև, որ [[Կատարսիս|կատարսիսինկատարսիս]]ին հաճախ հետևում է էքստազը:
 
Ըստ Պլատոնի՝ կյանքի բարձրագույն խնդիրը երկրային կյանքում սպառվելն է: Աստվածապաշտությունը պահանջում է մարդուց հեռացում սեփական զգացմունքայնությունից, աշխարհի նկատմամբ անշահախնդիր վերաբերմունքից, շեղված մտածողությունից (թվաբանական, երկրաչափական), գեղեցիկի (միասնական) հանդեպ սիրուց, հիացմունքից, զմայլանքից, որտեղ մարդկային հոգին, իբր, դառնում է միասնական առաջնային աստվածայնության հետ՝ միաձուլվելով նրան:
 
Պլատոնը այսպես է նկարագրում էքստազը.
Քրիստոնեության մեջ բարձրագույն հոգևոր վիճակը երկրպագություն է, այսինքն՝ այն, ինչ [[Հայրաբանություն|հայրաբանության]] մեջ կոչվում է «աստվածորդում», «աստվածայնացում», «վերածում Աստծո», «երկրպագություն»:
 
Էքստազը նախևառաջ ընդունվել է [[Հայրաբանություն|հայրաբանների]] կողմից: Պլատոնը՝ անտիկ իդեալիստ փիլիսոփան, նոպլատոնիզմի հիմնադիրը, նույնպես իր ուսմունքում խոսեց բարձրագույն հոգևոր վիճակի հասնելու, աստվածայնության հետ միավորվելու, նրա հետ զմայլվելու մասին: Սակայն պլատոնական էքստազի ըմբռնումը միանգամայն տարբերվում է քրիստոնեականից: Պլատոնական էքստազը մտավոր գործունեության արդյունք է, գործընթաց, որտեղ մարդու մարմնի որևէ մասնակցություն չի նախատեսվում: Նրա փիլիսոփայության մեջ մարմինը երկրային, նյութական, թաղանթ է, որից պետք է դուրս գալ, որպեսզի միաձուլվի մաքուր բացարձակ հոգու հետ: Նրա փիլիսոփայության մեջ մարմինը երկրային, նյութական, թաղանթ է, որից պետք է դուրս գալ՝ մաքուր և բացարձակ հոգու հետ միաձուլվելու համար: Փիլիսոփան չի խոսել [[Աղոթք|աղոթքիաղոթք]]ի մասին՝ որպես աստծուն մոտեցնելու ուղի: Քրիստոնեական մտածողների մեջ Աստծուն հասնելը համարվում է աղոթքի աշխատանքի պտուղ, մարմինը նույնպես միանում է աստվածային էներգիային, որը մտնում է «բոլոր բաղադրությունների մեջ՝ արգանդում (ներքին) և սրտում»:
 
Ըստ ռուս պատմաբան և աստվածաբան Սքուրատի՝ Աստծո հետ մշտական աղոթքի կապի արդյունքը նրա հետ ավելի սերտ կապն է՝ էքստազը: Էքստազը աղոթքի և բարոյական կատարելության բարձրագույն ձևն է: [[Հայեցողություն]] է կոչվում աստվածային մտորումների և մշտական աղոթքի մեջ գտնվող գործունեությունը, որը կոչվում է նաև սրբերի «հոգևոր տեսողություն», «խելացի տեսլական», «զարմանք»:
== Նոր ժամանակներ ==
 
Ժամանակակից աշխարհում էքստազի հասկացությունը աստիճանաբար կորցնում է կրոնական իմաստը: [[Ֆրիդրիխ Նիցշե|Ֆրիդրիխ Նիցշեն]]ն էքստազը կապում է մարդու բնական, օրգիաստիկ իռացիոնալ սկզբի եւև մշակույթի հետ, իսկ ռոմանտիկների կողմից այն ընկալվում է որպես բանաստեղծական հրճվանք: Հոգեբուժության մեջ էքստազը վերաբերում է հիպերտիմիկ սրտառուչ խանգարումներին (տրամադրության խանգարումներ):
 
== Ծանոթագրություններ ==