«Շիբամ»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
clean up, փոխարինվեց: — ( → , ( oգտվելով ԱՎԲ
չ (clean up, փոխարինվեց: — ( → , ( oգտվելով ԱՎԲ)
{{Տեղեկաքարտ Աշխքարտ}}
{{Համաշխարհային ժառանգություն}}
'''Շիբամ''' կամ '''Շիբամ Հադրամաութ''', ({{lang-ar|شِـبَـام حَـضْـرَمَـوْت}})<ref name="Al-Bayan 2012">{{cite news |work=[[Al Bayan (newspaper)|Al-Bayan]] |script-title=ar:مدينة شبام حضرموت "شيكاغو الصحراء" |language=Arabic |url=https://www.albayan.ae/editors-choice/asfar/2012-07-30-1.1698590 |date=30 July 2012 |access-date=22 March 2018}}</ref><ref name="Mawdoo3 2017">{{cite news |work=Mawdoo3.com |script-title=ar:بلدة شبام حضرموت |language=Arabic |url=http://mawdoo3.com/بلدة_شبام_حضرموت |date=6 April 2017 |access-date=22 March 2018}}</ref>, քաղաք [[Եմեն]]ի Հադրամաութ [[Մուհաֆազա|մուհաֆազա]]յում: Շիբամը մի քանի անգամ եղել է Հադրամաութի թագավորության մայրաքաղաք: Շիբամ հայտնի է իր անհամեմատելի ճարտարապետությամբ, որի շնորհիվ այն ընդգրկված է [[ՅՈՒՆԵՍԿՕ]]-ի [[Համաշխարհային ժառանգություն|Համաշխարհային ժառանգությա]]ն ցանկում<ref name="autogenerated1">{{citation|title=Land without shade|first=Hans|last=Helfritz|journal=Journal of The Royal Central Asian Society|volume=24|issue=2|date=April 1937|pages=201-16}}</ref><ref>[http://whc.unesco.org/en/list/192/ Сайт всемирного наследия]</ref>։ 1982 թվականից Շիբամը գտնվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պաշտպանության տակ<ref name="SHB">[http://yemen-club.ru/Yemen_club/Attractions/Shibam_Hadhramout.html Достопримечательности и города Йемена. Шибам, Хадрамаут] // Йеменский клуб, ноябрь 2008</ref>։
 
Շիբամը Եմենի տեսարժան վայրերից մեկն է: 1930-ական թվականներին Եմենով շրջագայող գերմանացի լրագրող Հանս Հելֆրիցի թեթև ձեռքով Շիբամը մինչ այժմ կոչվում է «[[երկնաքեր]]ների քաղաք» կամ «Անապատի [[Մանհեթեն]]»<ref name="SHB" />: Շիբամը հաճախ անվանում են «աշխարհի երկնաքերների ամենահին քաղաք»։ Այն նաև քաղաքաշինության ամենահին օրինակն է՝ հիմնված ուղղահայաց շինարարության սկզբունքի վրա<ref name="UNESCO">[http://whc.unesco.org/en/list/192 Old Walled City of Shibam], [[UNESCO]] World Heritage Centre</ref>։
 
== Նկարագրություն ==
Այս հնագույն քաղաքը հայտնվել է մոտ 2 հազար տարի առաջ Հադրամաութ [[Մուհաֆազա|մուհաֆազա]] չորացրած գետի հովտում։ Ամրոցի պատերի ներսում ամրացված քաղաքը կարող էր աճել միայն դեպի վեր: Իր պատմության ընթացքում քաղաքը մեկից ավելի անգամ ծառայել է որպես բազմաթիվ էմիրների և սուլթանների [[Մայրաքաղաք|մայրաքաղաք]], որոնք հայտնվել և անհետացել են անապատում:
 
Քաղաքը ուղղահայաց շինարարության ամենավառ օրինակն է: Շիբամի տները, որոնք շրջապատված են 16-րդ դարի պարիսպով, [[Աշտարակ (կառույց)|աշտարակ]]ներ են, որոնք տեղակայված են միմյանց շատ մոտ: Քաղաքի որոշ տներ նույնիսկ միմյանց հետ կապված են փոքր [[Պատշգամբ|պատշգամբ]]ներով, ինչը հնարավորություն է տվել հարձակումների ընթացքում մեկ տնից մյուսը տեղափոխվել: Շիբամը Եմենի գրեթե միակ քաղաքն է [[Ամրոց|ամրոց]]ատիպ Ք.ա 5-րդ դարի նախա[[Իսլամ|իսլամ]]ական թագավորություններից<ref name=SHB/>։
 
Շիբամը ունի աշխարհի ամենաբարձր [[Կավ|կավ]]ե շինությունները, դրանցից մի քանիսի բարձրությունը 30 մ և ավելի<ref>{{citation|title=The Hadhramaut|first=J. G. T.|last=Shipman|journal=[[Asian Affairs]]|volume=15|issue=2|date=June 1984|pages=154-62}}</ref>։
Շիբամի բոլոր տները կառուցված են կավե աղյուսներից, մոտ 500 տուն կարելի է համարել բազմահարկ, քանի որ հարկերի քանակը 5-11 է<ref name=autogenerated1 />։ Յուրաքանչյուր հարկում մի բնակարան է, որը զբաղեցնում է մեկ ընտանիք<ref name=UNESCO/>։ Այս կառույցը նախատեսված էր քաղաքի բնակիչներին պաշտպանել [[Բեդվիններ|բեդվիններ]]ի արշավանքներից։
Տների պատերի միջին բարձրությունը 20-25 մ է, պատերը աստիճանաբար թեքվում են դեպի վեր։ Շիբամի ամենաբարձր տունը 11 հարկանի է, իսկ 5-7 հարկանին ավելի տարածված էր:
 
Քաղաքը շրջապատված էր պարիսպներով, իսկ ներսում կառուցվեցին բարձրահարկ շենքեր։ Շիբամը հավանաբար, քաղաքաշինության պատմության պլանավորված զարգացման առաջին օրինակներից է, որը հիմնված է ուղղահայացության սկզբունքի վրա: Շենքերի գտնվելու վայրը և դրանց բարձրությունը կարգավորվում են այնպես, որ յուրաքանչյուր տուն-աշտարակ ստանա մոտավորապես նույն քանակությամբ արևի լույս: Ամբողջ քաղաքով անցնում է բավականին լայն պողոտա, որտեղից հեռանում են բազմաթիվ փողոցներ և երթուղիներ։ Ամենա նեղը ունի 2 մ լայնություն։
 
Շինության համար նյութը հանդիսանում էր, մադարը [[Կավ|կավ]]ե [[Աղյուս|աղյուս]]ը, որ չորացնում էին արևի տակ և կառուցում էին իրենց տները։ Եմենի ծայրաստիճան չոր կլիմայի պատճառով կավե տան միջին տևողությունը 2-3 դար է: Շիբամի ամենահին տունը թվագրվում է 1609 թվականից, մինչդեռ տների մեծ մասը կառուցվել է 1880-1915 թվականներին<ref name=SHB/>։
 
Քաղաքը բազմիցս ավերվել է [[Ջրհեղեղ|ջրհեղեղ]]ներից: 2008 թվականի հոկտեմբերին Հադրամաութում և մասնավորապես, Շիբամում տեղի ունեցավ ուժեղ ջրհեղեղ, որի հետևանքով զոհվեց մի քանի տասնյակ մարդ և ավերվեց քաղաքի տների որոշ մասը<ref name=SHB/>:
 
== Պատկերասրահ ==
{{ՎՊԵ}}
{{Արտաքին հղումներ}}
 
[[Կատեգորիա:Եմենի քաղաքներ]]
[[Կատեգորիա:Արաբական ճարտարապետություն]]