Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

վիքիֆիկացում, + Միջլեզվային հղումներ, կատեգորիա, պատկեր
{{Տաքսոտուփ
{{Վիքիֆիկացում}}
| name =
Բազեները կազմում են գիշատիչների կարգի թռչունների ընտանիք: Հայտնի է շուրջ 60, ՀՀ-ում՝ 8 տեսակ. կարմրաոտ բազե, աղավնաբազե, միջերկրածովյան բազե, սապսան, բալոբան, արտույտաբազե, սովորական հողմավար բազե, տափաստանային հողմավար բազե:
| regnum = Կենդանիներ
| image file = Greater Kestrel Namibia.jpg
| image title = Բազե
| image descr = Բազե
| parent =
| rang =
| latin = '''Falco'''
| author = [[Կարլ Լիննեյ]], [[1758]]
| syn =
| typus =
| range map =
| range map caption =
| range map width =
| range legend =
| iucnstatus =
| wikispecies = Falco
| commons = Category:Falco
| iucn =
| itis = 175598
| ncbi = 8952
| eol =
| grin =
| ipni =
}}
Բազեներ ({{lang-la|Falco}}), գիշատիչների կարգի [[թռչուններ]]ի ընտանիք: Հայտնի է շուրջ 60 [[տեսակ]]:
 
== Տարածվածություն ==
 
Բազեները տարածված են գրեթե ամենուրեք:
 
Փոքր և միջին մեծության թռչուններ են, արուն փոքր է էգից: Վերին կտուցն ատամնանման ելուստով է, իսկ քթանցքերի կենտրոնում կա մաշկային թմբիկ: Թևերը երկար են ու նեղ, պոչը՝ կարճ: Փետուրները խիտ են, կոշտ: Էգը և արուն միանման են գունավորված: Ուժեղ են, ճարպիկ, թռչում են արագ: Բույն չեն հյուսում, ձվերը (2–6, խայտաբղետ) դնում են գետնին, ժայռերի վրա կամ ուրիշ թռչունների բներում: Թխսում է հիմնականում էգը: Սնվում են փոքրիկ կաթնասուններով, թռչուններով, սողուններով, միջատներով, հազվադեպ՝ լեշերով:
== Ընդհանուր բնութագիր ==
Սապսանը բնադրող-չվող է: Բնակվում է ժայռերում, հաճախ զբաղեցնում է ագռավների բները: Զոհին որսում է հիմնականում թռիչքի ընթացքում: Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում:
 
Բալոբանը շիկամոխրագույն է, նստակյաց, հանդիպում է լեռնատափաստաններում, մերձարևադարձային շրջաններում, ձմռանը՝ նաև Արարատյան դաշտում: Ունի սուր ձայն: Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում:
Փոքր և միջին մեծության թռչուններ են, արուն փոքր է էգից: Վերին կտուցն ատամնանման ելուստով է, իսկ քթանցքերի կենտրոնում կա մաշկային թմբիկ: Թևերը երկար են ու նեղ, պոչը՝ կարճ: Փետուրները խիտ են, կոշտ: Էգը և արուն միանման են գունավորված: Ուժեղ են, ճարպիկ, թռչում են արագ: Բույն չեն հյուսում, ձվերը (2–6, խայտաբղետ) դնում են գետնին, ժայռերի վրա կամ ուրիշ թռչունների բներում: Թխսում է հիմնականում էգը: Սնվում են փոքրիկ [[կաթնասուններ]]ով, թռչուններով, [[սողուններ]]ով, [[միջատներ]]ով, հազվադեպ՝ լեշերով:
Արտույտաբազեի գունավորումը խայտաբղետ է: Տարածված է անտառային շրջաններում:
 
Աղավնաբազեն կարճ թևերով է, հանդիպում է բաց տարածություններում, կարելի է վարժեցնել տնային պայմաններում՝ որպես որսորդական թռչուն:
== [[Հայաստան]]ում ==
Սովորական հողմավար բազեն նստակյաց է, ապրում է ամենուր, ձմռանը՝ բնակավայրերից ոչ հեռու: Ոչնչացնում է կրծողներին:
 
Տափաստանային հողմավար բազեն հանդիպում է կիսաանապատային գոտում: Պահպանվում է օրենքով:
[[ՀՀ]]-ում՝ 8 տեսակ. [[կարմրաոտ բազե]], [[աղավնաբազե]], [[միջերկրածովյան բազե]], [[սապսան]], [[բալոբան]], [[արտույտաբազե]], [[սովորական հողմավար բազե]], [[տափաստանային հողմավար բազե]]:
Կարմրաոտ բազեն չվող է, հազվագյուտ: Բնակվում է բաց տարածքներում: Զոհին փնտրում է՝ լարերին նստած, կամ օդում կանգի պահին նետվում է նրա վրա: Համարվում է որսորդական թռչուն: Ոչնչացնում է մանր կրծողներին: Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում:
 
Միջերկրածովյան բազեն բնադրող-չվող է, հազվագյուտ: ՀՀ-ում առաջին անգամ հայտնաբերվել է 1960-ական թվականներին: Երգում է՝ երկար ժամանակ նույն տեղում նստած: Բնակվում է գիհու կամ փշոտ թփուտների առկայությամբ ցածրադիր չոր լեռնալանջերին: Որպես հազվագյուտ տեսակ՝ կարիք ունի հատուկ պաշտպանության. արհեստական թռչնաբներ ներգրավելու միջոցով հնարավոր է բարձրացնել համակեցության խտությունը:
[[Կատեգորիա:Բազեներ]]
[[Կատեգորիա:Թռչուններ]]
[[Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ]]
[[Կատեգորիա:Գիշատիչներ]]
 
[[an:Falco]]
[[ang:Fealcen]]
[[ar:صقر]]
[[ay:Mamani]]
[[az:Qızılquş]]
[[bg:Соколи]]
[[br:Falc'hun (evn)]]
[[ca:Falcó]]
[[ce:Leça]]
[[cs:Falco (rod)]]
[[da:Falk]]
[[de:Falken]]
[[diq:Hılulık]]
[[el:Γεράκι]]
[[en:Falcon]]
[[eo:Falko]]
[[es:Falco]]
[[eu:Belatz]]
[[fa:شاهین]]
[[fi:Jalohaukat (suku)]]
[[fo:Falkur]]
[[fr:Falco (genre)]]
[[ga:Fabhcún]]
[[gl:Falcón]]
[[gn:Taguato]]
[[he:בז]]
[[hu:Falco (állatnem)]]
[[io:Falkono]]
[[it:Falco]]
[[iu:ᑭᒡᒐᕕᒃ]]
[[ja:ハヤブサ属]]
[[ka:ბაზი (ფრინველი)]]
[[ko:매속]]
[[ky:Шумкарлар]]
[[la:Falco]]
[[lez:Кард]]
[[lt:Sakalai]]
[[lv:Piekūni]]
[[ms:Falkon]]
[[my:ဖယ်(လ်)ကင်သိမ်း]]
[[nah:Cuāuhtohtli]]
[[nap:Farcone]]
[[nl:Falco (geslacht)]]
[[no:Falker]]
[[nv:Giní]]
[[os:Уари]]
[[pcd:Feucon]]
[[pl:Sokoły]]
[[ps:باز]]
[[pt:Falcão]]
[[qu:Waman]]
[[sah:Мохсоҕол]]
[[sco:Faucon]]
[[simple:Falcon]]
[[sr:Соко]]
[[sv:Egentliga falkar]]
[[sw:Kozi]]
[[th:เหยี่ยว]]
[[tl:Dumagat (ibon)]]
[[tr:Doğan]]
[[uk:Сокіл]]
[[vec:Gavinel]]
[[vi:Chi Cắt]]
[[wa:Fåcon]]
[[zh:隼]]
17 101

edits