«Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Բասկերի Երկրում»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
մանր-մունր oգտվելով ԱՎԲ
չ (մանր-մունր oգտվելով ԱՎԲ)
 
'''Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Բասկերի Երկրում''' ընթացել է բավականին ինտենսիվ կերպով, չնայած այն հանգամանքին, որ [[Իսպանիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ|Իսպանիան աշխարհամարտի գրեթե ամբողջ ընթացքում]] ցուցաբերել է [[չեզոքություն]]։ [[Բասկերի հողեր|Բասկերի հողերը]]ը [[Բասկեր|բասկերիբասկեր]]ի բնակեցման ավանդական տարածքներն են ներկայիս [[Ֆրանսիա|Ֆրանսիայի]]յի հարավում և [[Իսպանիա|Իսպանիայի]]յի հյուսիսում։ Աշխարհի քաղաքական բաժանման հետևանքով [[Ֆրանսիա|Ֆրանսիան]]ն և [[Նացիստական Գերմանիա|Նացիստական Գերմանիան]]ն հայտնվել էի տարբեր ռազմական ճամբարներում, իսկ Իսպանիան աչքի էր ընկնում հակակոմունիստական տրամադրություններով և [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի Առանցքի ուժերը|«առանցքի ուժեր»-ի]] անուղղակի զինակցությամբ։ Սկզբնական շրջանում [[Ադոլֆ Հիտլեր|Հիտլերը]] նպատակ չուներ [[Իսպանիա|Իսպանիային]]յին ներքաշել աշխարհամարտի մեջ, քանզի վստահ էր իր հաղթանակի վրա, սակայն մարտերի միջնամասում Գերմանիայի համար Իսպանիայի զինակցությունն ու օժանդակությունը դառնում է անհրաժեշտություն։
 
[[Իսպանական ֆալանգա (1977)|Ֆալանգիստական]] [[Զանգվածայինզանգվածային լրատվության միջոցներ|զանգվածային լրատվության միջոցները]]ը բարձրացրեցին [[Իրրեդենտիզմ|տարածքների վերամիավորման]] հարցը՝ մատնանշելով Ֆրանսիայի կազմում գտնվող Կատալոնիայի և [[Բասկերի հողեր|Բասկերի Երկրի]] տարածքները։ [[Բասկերի Երկիր|Բասկերի Երկիրը]]ը [[Պատերազմականպատերազմական գործողություններ|պատերազմական գործողությունների]]ի թատերաբեմում հայտնվում է [[1940 թվական|1940 թվականին]]ին, երբ գերմանական վերմախտը բռնազավթում է ամբողջ Ֆրանսիայի տարածքը՝ ներառյալ վերջինիս կազմում գտնվող բասկյան հողերը։
 
== Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի հետևանքներ ==
[[Պատկեր:Čas fiskulture u logoru Girs 1939.jpg|մինի|263x263փքս|Բասկ փախստականները Ֆրանսիայում 1939 թվականին։]]
[[1937 թվական|1937 թվականին]]ին [[Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմ|Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի]]ի հյուսիսային ճակատում հանրապետականները նախաձեռնությունը զիջում են [[Ֆրանկիստական Իսպանիա|ազգայնական ֆրանկիստներին]], որոնք գործում էին [[Նացիստական Գերմանիա|Նացիստական Գերմանիայի]]յի և [[Իտալիայի թագավորություն|Ֆաշիստական Իտալիայի]] օժանդակությամբ։ Այդ դեպքից հետո շուրջ կես միլիոն հանրապետականներ և քաղաքացիական անձինք լքել են Իսպանիան։ Քանի որ [[Բասկերի Երկիր|Բասկերի Երկիրը]]ը սատարում էր հանրապետականներին, շատ հնարավոր է, որ երկրի տարածքից դուրս են եկել նաև 150 000 բասկեր<ref>{{cite book|title=Modern Basque History: Eighteenth Century to the Present|last1=Watson|first1=Cameron|publisher=University of Nevada, Center for Basque Studies|year=2003|isbn=1-877802-16-6|page=308}}</ref>։
 
Այս ցուցանիշը ընդհանուր հաշվով արտառոց համամասնություն է։ Նրանցից ոմանք, այդ թվում բասկ զինվորականները, հաստատվում են Լաբուրդանում։ [[Ֆրանսիա|Ֆրանսիայի կառավարությունը]] մտադրված էր հյուսիսային [[Պիրենեյներ|Պիրենեյներում]]ում ճամբար կառուցել՝ նպատակ ունենալով ապաստան տրամադրել իսպանացի խաղաղ բնակչությանն ու բասկյան ճակատից փախչող հանրապետականներին։
 
Տեղի ժողովուրդները բասկ և իսպանացի փախստականներին ընդունում են բացասական կերպով, քանի որ այն տարածքները, որտեղ հանգրվանել էին վերջիններիս, ավանդաբար համարվում էր բասկերի պատմական նախահայրենիքը<ref>{{cite web|url=http://www.euskomedia.org/aunamendi/ee107927/84673#7|title=Euskaldunak Bigarren Mundu Gerran|date=|website=Auñamendi Eusko Entziklopedia|publisher=EuskoMedia Fundazioa|accessdate=25հոկտեմբերի October25, 2015|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->}}</ref>։ Ինտենստիվ բնակեցումը առաջ էր քաշում այդ տարածքների նկատմամբ բասկերի հավակնություններին և ազգային պետության ստեղծման գաղափարին։ Միակ համայնքը, որը լավ ընդունելություն է ցուցաբերում բասկերին, դա Օլորոն Սենտ Մարին է<ref>{{cite book|title=Modern Basque History: Eighteenth Century to the Present|last1=Watson|first1=Cameron|publisher=University of Nevada, Center for Basque Studies|year=2003|isbn=1-877802-16-6|pages=230}}</ref>։
 
== Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սանձազերծում ==
[[Պատկեր:Bundesarchiv Bild 101I-263-1595-32, Bei Hendaye, Rommel, v. Obstfelder.jpg|մինի|263x263փքս|Ռոմելը Հենդայում, 1944 թվական, փետրվար։ Լուսանկարը՝ Գերմանիայի ազգային արխիվից։]]
1940 թվականին [[Ֆրանսիայի պատմություն|գերմանական բանակը ներխուժում է Ֆրանսիա]] և [[Կայծակնային պատերազմ|բլիցկրիգի]] (թարգմանաբար՝ [[կայծակնային պատերազմ]]։ Այն գերմանական ռազմամոլների պատերազմավարության տեսություն է, որը ենթադրում էր ամենակարճ ժամկետում (օրերի կամ ամիսների ընթացքում) հաղթել հակառակորդին) միջոցով ծնկի բերում ֆրանսիական բանակին։ 1940 թվականի հունիսի 22-ին կնքվում է զինադադարի պայմանագիր, որով Ֆրանսիայի հարավային հատվածում՝ ներառյալ [[Բասկերի Երկիր|Բասկերի Երկիրը]]ը, հաստատվում է [[Վիշի (ֆաշիզմ)|նացիստների օկուպացիոն վարչակարգը]]<ref>Watson, Cameron (2003), p. 233</ref>։ Այպիսով 1940 թվականին [[Բասկերի հողեր|բասկյան հողերը]] գրեթե ամբողջությամբ անցնում են [[Նացիստական Գերմանիա|Գերմանիային]]։ Պատերազմական գործողությունների տարիներին գերմանահպատակ տարածքների բազմաթիվ բնակիչներ (այդ թվում մեծ թվով բասկեր) աջակցում են նացիստական վարչակարգի կողմից իրականացվող հրեաների և կոմունիստների հետապնդումներին<ref name="Watson, Cameron 2003, p. 234">Watson, Cameron (2003), p. 234</ref>։ Բասկերիր Երկրի մեծ մասը իր հավատարմությունն է տալիս վիշիյան վարչակարգին և մասնակցում գերմանական իշխանությունների անցկացրած զորահավաքներին։
 
Բասկերի Երկրի նկատմամբ մշտապես իր հավակնություններն է ունեցել [[Իսպանիա|Իսպանիան]]։ն։ [[Ադոլֆ Հիտլեր|Ադոլֆ Հիտլերն]]ն ու [[Ֆրանցիսկո Ֆրանկո|Ֆրանցիսկո Ֆրանկոն]]ն [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ|Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի]]ի տարիներին հանդիպել են ընդամենը միայն մեկ անգամ՝ 1940 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Ֆրանսիայում։ Հանդիպման նպատակը քաղաքական մերձեցումը, փոխադարձ շահերի քննարկումն ու դաշինքի կազմակերպումն էր: Այնուամենայնիվ, քննությունների արդյունքում պարզ է դառնում, որ դաշինքի առավելությունները երկու կողմերի համար էլ անհասկանալի են: Գերմանիայի և Իտալիայի կողմից պատերազմում ներգրավելու դիմաց Ֆրանկոն պահանջում էր [[Կանարյան կղզիներ|Կանարյան կղզիները]]ը ռազմավարական առումով ամրապնդելու համար օգնություն, Բասկերի Երկիրը, ինչպես նաև մեծ քանակով ցորեն, վառելիք, ռազմական տեխնիկա, ռազմական ինքնաթիռներ և այլ տեսակի սպառազինություն: Ի պատասխան Ֆրանկոյի գրեթե անլուծելի պահանջներին՝ Հիտլերը սպառնում է [[Վիշի (ֆաշիզմ)|Վիշիյան Ֆրանսիայի]] կողմից իսպանական տարածքների հնարավոր անեքսիայով: Վերջիվերջո, նրանց չի հաջողվում համաձայնության գալ: Մի քանի օր անց Գերմանիայում Հիտլերը Մոսուլինիին հայտնում է․ ''«Ես ավելի շուտ կցանկանամ հանել իմ ատամներից երեքը կամ չորսը, քան կրկին զրուցել այդ մարդու հետ»'':
 
== Տես նաև ==