«Կանանց իրավունքներն Աֆղանստանում»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
մանր-մունր oգտվելով ԱՎԲ
չ (մանր-մունր oգտվելով ԱՎԲ)
 
'''Կանանց իրավունքներն Աֆղանստանում''' դանդաղորեն, բայց հստակ քայլերով բարելավվում են՝ միջազգային մակարդակով<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/12/10/world/asia/afghan-men-held-in-acid-attack-on-family-in-kunduz.html?_r=0 |title=Four Afghan Men Held in Acid Attack on Family |work=ALISSA J. RUBIN and ROD NORDLAND |publisher=The New York Times|date=10դեկտեմբերի December10, 2011}}</ref><ref name="hrw2014">{{cite web|url=https://www.hrw.org/world-report/2014/country-chapters/afghanistan|title=World Report 2014: Afghanistan|publisher=Human Rights Watch}}</ref><ref name="uscirf2014">{{cite web|url=http://www.refworld.org/docid/5369e5b310.html|date=30ապրիլի April30, 2014|publisher=United States Commission on International Religious Freedom|title=USCIRF Annual Report 2014 – Tier 2: Afghanistan}}</ref>։
Քսաներորդ դարի վերջին, «[[Թալիբան]]» և «Մուհաջեան» շարժման տարիներին կանայք ունեին բավական սահմանափակված ազատություն։ 2001 թվականից ի վեր, երբ վերջ դրվեց «Թալիբան» ռեժիմին, [[Աֆղանստան]]ի իսլամական հանրապետության կանանց իրավունքները սկսեցին աստիճանաբար վերականգնվել։
 
[[File:Women of Afghanistan in 1927.jpg|left|thumb|Կանայք Աֆղանստանում 1920–ական թվականներին]]
[[File:1950s Afghanistan - Public transport in Kabul.jpg|left|thumb|Աֆղան կանայք Քաբուլում, 1950–ական թվականներին]]
[[Աֆղանստան]]ի բնակչության թիվը հասնում է 34 միլիոնի<ref name="Factbook">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |title=Afghanistan |work=The World Factbook |publisher=www.cia.gov |accessdate=2017-12-01}}</ref>։ Բնակչության 15 միլիոնը տղամարդիկ են, իսկ 14.2–ը՝ կանայք<ref>http://www.pajhwok.com/en/node/483787</ref>։ Աֆղանցիների 22%–ը քաղաքաբնակ է, իսկ մնացած 78%–ը բնակվում է գյուղական տարածքներում<ref name="PAN-pop">{{cite news |url=http://www.pajhwok.com/en/2011/11/20/afghanistans-population-reaches-26m |title=Afghanistan's population reaches 26m |publisher=Pajhwok Afghan News |editor=Mohammad Jawad Sharifzada |date=Novemberնոյեմբերի 20, 2011 |accessdate=Decemberդեկտեմբերի 5, 2011}}</ref>։ Ըստ տեղի ավանդույթի, կանանց մեծ մասն ամուսնանում է անմիջապես ավագ դպրոցն ավարտելուն պես, և իրենց ամբողջ կյանքն անցկացնում որպես տնային տնտեսուհի<ref>http://www.cmi.no/publications/file/5299-working-with-gender-in-rural-afghanistan.pdf</ref>։
[[Աֆղանստան]]ի ղեկավարները միշտ փորձել են ավելացնել՝ իրնց երկրում բնակվող կանանց ազատությունը։ Երկրի շատ մասերում այդ փորձերը ձախողվել են։ Այնուամենայնիվ, եղել են մի քանի ղեկավարներ, որոնց հաջողվել է կատարել որոշ էական փոփոխություններ։ Նրանցից մեկն եղել է [[Ամանուելլահ-Խան]]ը, ով կառավարել է 1919–1929 թվականներին։ Նա բազմաթիվ փորձեր է արել երկիրը զարգացնելու և միավորելու ուղղությամբ<ref name="Keddie">{{cite book|last=Keddie|first=Nikki R.|title=Women in the Middle East|year=2007|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-12863-4}}</ref>։
[[Ամանուելլահ-Խան]]ը և նրան հաջորդող ղեկավարները կողմ էին կանանց լիարժեք ազատությանը, և նրանք փորձում էին վազեցնել՝ նահապետական ընտանիքիներում, կանանց հսկողությունը։
Խան Ամանուելլահը մեծ կարևորություն էր տալիս կանանց կրթությանը։ Այդ խնդրի լուծման համար, նա քարոզում է ընտանիիքներին իրենց աղջիկներին դպրոց ուղարկել։ <ref name="Skaine">{{cite book|last=Skaine|first=Rosemarie|title=Women of Afghanistan In The Post-Taliban Era: How Lives Have Changed and Where They Stand Today|date=23սեպտեմբերի September23, 2008|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-3792-4}}</ref>։ 1921 թվականին նա ընդունեց մի օրենք, դրանով արգելելով՝ ստիպողաբար ամուսնությունները, երեխաների ամուսնությունները և հարսնացուներ վաճառքը<ref name="Skaine"/>։
Ժամանակի ընթացքում, այս սահմանափակումները կիրառելը դարձավ գրեթե անհնար։
Աֆղանացի կանանց համար ժամանակակից հասարակական բարեփոխումները սկսեցին այն ժամանակ, երբ [[Ամանուելլահ-Խան]]ի կին՝ Սորայա շեյխուհին, կտրուկ բարեփոխումներ կատարեց կանանց կյանքը և նրանց դերը ընտանիքում բարելավելու համար։ Նա Աֆղանստանի ղեկավարների ցանկում հայտնված միակ կինն էր, ով աֆղանացի և [[մուսուլման]] հզորագույն կին ակտիվիստներից էր։
20–րդ դարի ամբողջ ընթացքում տղամարդիկ շարունակեցին ծայրագույն հսկողություն ունենալ կանանց նկատմամբ։ 1973 թվականին [[Մուհամեդ Դաուդ]]ը [[Աֆղանստան]]ը հռչակեց հանրապետություն։ Նրա առաջնային խնդիրներից էր կոտրել ծայրահեղ պահպանողական և իսլամական այն ավանդույթները, ըստ որոնց կանայք երկրորդ խավի քաղաքացիներ էին։ Իր կառավարման տարիներին, Մուհամեդը էական առաջընթաց գրանցեց երկիրն ժամանակակից դարձնելու փորձերում<ref name="Armstrong">{{cite book|last=Armstrong|first=Sally|title=Veiled Threat: The Hidden Power of the Women of Afghanistan|date=6հունվարի January6, 2003|publisher=Seal Press|isbn=978-1-56858-252-8}}</ref>։ Այդ ժամանակ սակավաթիվ կանայք էին աշխատում որպես՝ գիտնականներ, ուսուցիչներ, բժիշկներ և քաղաքական գործիչներ։ Նրանք ունեին որոշ հնարավորություն և ազատություն։ <ref name="Rostami-Povey">{{cite book|last=Rostami-Povey|first=Elaheh|title=Afghan Women: Identity and Invasion|date=16հոկտեմբերի October16, 2007|publisher=Zed Books|isbn=978-1-84277-856-2}}</ref>։
Կանանց ճնշող մեծամասնությունը տնային տնտեսուհիներ էին և զուրկ էին այդ ազատությունից ու հնարավորություններից։ 1977 թվականին Մինա Քիշվար Քամալը հիմնադրում է «Աֆղանստանի կանանց հեղափոխական ընկերությունը»։ Նրա գրասենյակը տեղափոխվոմ է [[Պակիստան]]ի [[Կվետտա]] քաղաք որտեղ էլ 1987 թվականին կնոջը սպանում են<ref name=Toynbee>{{cite news |first=Polly |last=Toynbee |authorlink=Polly Toynbee |url=https://www.theguardian.com/Archive/Article/0,4273,4266035,00.html |title=Behind the burka |newspaper=[[The Guardian]] |date= 28սեպտեմբերի September28, 2001 }}</ref>։ Այդ ընկերությունը մինչև օրս էլ գործում է և՛ [[Աֆղանստան]]ում, և՛ [[Պակիստան]]ում<ref name=rawa-about>{{cite web|title=About RAWA|url=http://www.rawa.org/rawa.html|publisher=Revolutionary Association of the Women of Afghanistan}}</ref>։
 
=== Աֆղան կանանց խորհուրդ ===
Թալիբանի հնգամյա կառավարման ընթացում Աֆղանստանում կանայք ուղղակիորեն տնային կալանքի տակ էին։ Մի շարք կանայք ովքեր ժամանակին զբաղեցրել են հարգարժան պաշտոններ ստիպված էին թափառել փողոցներում՝ ամբողջովին ծածկված, վաճառել այն ամենն ինչ ունեին կամ մուրացկանությամբ զբաղվել գոյատևելու համար։ Միավորված ազգերի կազմակերպութունը հրաժարվում է ճանաչել Թալիբանի իշխանությունը իսկ ԱՄՆ–ն նրանց դեմ կիրառում է ծանր պատժամիջոցներ։ Սա Աֆղանստանի քաղաքացիների համար ծնեց ծայրահեղ դժվարություններ։
Քանի որ մինչև Թալիբանի իշխանությունը ուսուցիչների մեծ մասը կանայք էին, կանանց աշխատանքի վերաբերյալ նոր սահմանափակումները ստեղծեցին ուսուցիչների հսկայական պակաս, որը բացասական ազդեցություն ունեցավ և՛ տղաների և՛ աղջիկների կրթության վրա։ Թեև կանանց արգելում էին կատարել շատ աշխատանքներ, ներառյալ դասավանդումը, բժշկական ոլորտում որոշ կանանց թույլատրում էին շարունակել աշխատանքը<ref name="Rostami-Povey"/>։ Սա այն պատճառով, քանի որ Թալիբանի հրամանով կանայք կարող էին բժշկվել միայն կին բժիշկների կողմից<ref name="Skaine"/>։ Ավելին, կանանց համար դժվար էր օգտվել բժշկական ծառայություններից։ Կանաց հիվանդանոց գնալը շատ հազվադեպ հանդիպող երևույթ էր, իսկ նրանք ովքեր գնում էին սովորաբար փողոցում ծեծվում էին։ Նույնիսկ այն ժամանակ, երբ մի կնոջ հաջողվում էր հիվանդանոց հասնել, նա ոչ մի երաշխիք չուներ, որ նրան այնտեղ կհետազոտեն։
Թալիբանի և [[Ալ-Կաիդա]]ի որոշ հրամանատարներ զբաղվում էին մարդկանց [[թրաֆիքինգ]]ով։ Նրանք առևանգում էին կանանց և վաճառում հարկադիր մարմնավաճառության և ստրկական կազմակերպությունների Պակիստանում<ref name="Time Magazine">{{cite news| url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,201892,00.html| work=[[Time Magazine]]|title=Lifting The Veil On Taliban Sex Slavery|date=10փետրվարի February10, 2002}}</ref>։ «Time» օրաթերթը գրում է․ «Թալիբանը պնդում էր, որ կանանց վրա դրսևորած դաժան սահմանափակումները, ըստ էության, հակառակ սեռի պաշտամունքի եւ պաշտպանության միջոց են: Թալիբանի վարքագիծը Աֆղանստանում վեց տարում իր վարչակազմը ընդլայնեց»<ref name="Time Magazine"/>։
 
== 21–րդ դար ==
[[File:TOLOnews Studio .jpg|thumb|[[TOLOnews]]ի կին հաղորդավար]]
2001 թվականին, Համիդ Քարզայի օրոք՝ Միավորված ազգերի կազմակերպության կողմից ձևավորվեց նոր կառավարություն։ Այս կառավարության կազմում էին նաև կանայք, ինչպես 1990–ականների Աֆղանստանում<ref name=rubin>Elizabeth Rubin. [http://ngm.nationalgeographic.com/2010/12/afghan-women/rubin-text 'Veiled Rebellion'], National Geographic Magazine. December 2010.</ref>։
2012 թվականի մարտին նախագահ Քարզայը հավանություն է տվել «վարքագծի կանոնագրին», որը տրվել է Ուլմայի Խորհրդի կողմից։ Կանոններից մեկում ասվում է․ «կանայք չպետք է ճանապարհորդեն առանց տղամարդու ուղեկցության»։ Քարզայը նշել է, որ կանոնները համապատասխանում են իսլամական օրենքին, և վարքագծի կանոնագրությունը գրվել է աֆղանական կանանց խմբի հետ խորհրդակցելով<ref name="HamidKarzai">{{cite news | title =Hamid Karzai backs clerics' move to limit Afghan women's rights | date=6մարտի March6, 2012| work=The Guardian | location=London | url =https://www.theguardian.com/world/2012/mar/06/hamid-karzai-afghanistan-womens-rights?newsfeed=true}}</ref>:Իրավապաշտպան կազմակերպությունները և կին ակտիվիստները հայտարարեցին, որ Այս վարքագիծը հաստատելով, Քարզայը վտանգի է ենթարկում «կանանց դժվարությամբ վերականգնված իրավունքները, Թալիբանի 2001 թվականի իշխանաթողությունից հետո»<ref>{{cite news | title =Hamid Karzai under fire on Afghan women's rights | date=9մարտի March9, 2012 | work=The Daily Telegraph | location=London | url =https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/9130508/Hamid-Karzai-under-fire-on-Afghan-womens-rights.html}}</ref>:
BBC–ն հայտարարում է, որ մեծ թվով կանայք այդ վարքագիծը ծիծաղով են ընդունել։ Լոնդոնոմ աշխատող մի աղֆան կին իր [[ֆեյսբուք]]յան էջում գրել է․ «Տիկնայք, դուք չպետք է օգտվեք ֆեյսբուքից առանց տղամարդու ուղեկցության»։
Աֆղանստանի կանանց ընդհանուր վիճակը վերջին տասնամյակում բարելավվել է՝ հատկապես մեծ քաղաքներում, սակայն երկրի գյուղական բնակավայրերում բնակվողները դեռևս շատ խնդիրներ ունեն:
2011 թվականին կառավարությունը զեկուցում է, որ ճարպակալմամբ ախտորոշված կանանց 25 տոկոսը ամուսնացել է 16 կամ ավելի երիտասարդ տարիքում<ref>{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2013/09/04/afghanistan-child-marriage-domestic-violence-harm-progress|title=Afghanistan: Child Marriage, Domestic Violence Harm Progress|publisher=Human Rights Watch|date=4սեպտեմբերի September4, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unfpa.org/news/escaping-child-marriage-afghanistan|title=Escaping Child Marriage in Afghanistan|publisher=UNFPA|date=4հոկտեմբերի October4, 2012}}</ref>։ 2013–ին [[Միավորված ազգերի կազմակերպություն]]ը հրապարակում է վիճակագրություն, որը ցույց է տալիս կանանց նկատմամբ բռնության 20 տոկոս աճը, հաճախ ընտանեկան բռնության պատճառով, որը հիմնավորված է պահպանողական կրոնով և մշակույթով։
2015 թվականին, Ֆարխուդա Մալիկզադան, 27–ամյա մի աֆղան կին Քաբուլում հարյուրավոր մարդկանց կողմից հրապարակավ ծեծի է ենթարկվել և սպանվել, Ղուրանի պղծության կեղծ մեղադրանքի պատճառով<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2015/04/afghan-farkhunda-family-demands-justice-150402201946987.html|title=Family of Afghan woman lynched by mob demands justice|date=2 Apr 2015|work=[[AlJazeera]]}}</ref><ref name="video1">{{cite video |title=The Killing of Farkhunda |url=https://www.nytimes.com/video/world/asia/100000004108808/the-killing-of-farkhunda.html |publisher=New York Times}}</ref><ref name=guardian>{{cite web | url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/23/attention-from-media-family-would-be-in-danger | title=Farkhunda's family take comfort from tide of outrage in wake of her death | work=The Guardian | date=մարտի 23 March, 2015 | accessdate=23մարտի March23, 2015 | author=Rasmussen, Sune Engel}}</ref>։Այն բանից հետո, երբ պարզվեց, որ նա իրականում չի այրել Ղուրանը, Աֆղանստանում հանրությունը ցնցման ու զայրույթի ալիք բարձրացրեց<ref name=":3">{{cite news|last1=Moore|first1=Jack|title=Afghans Protest Brutal Mob Killing of ‘Innocent’ Woman|url=http://www.newsweek.com/afghans-protest-brutal-mob-killing-innocent-woman-kabul-315898|accessdate=29մարտի March29, 2015|agency=Newsweek|publisher=Newsweek|date=23մարտի March23, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.equaltimes.org/what-s-the-future-for-women-s|title=WHAT’S THE FUTURE FOR WOMEN’S RIGHTS IN AFGHANISTAN?|work=EqualTimes.org|date=14 Apr 2015}}</ref><ref name="hambastagi.org">http://hambastagi.org/new/english-section/reports/1481-a-memorial-to-farkhunda-appears-in-kabul-22-oct-2015.html</ref>: Նրա սպանությունը և հետագա բողոքի ցույցերը ստիպեց հասարակությանը մեծ ուշադրություն դարձնել կանանց իրավունքներին<ref>http:// name="hambastagi.org"/new/english-section/reports/1481-a-memorial-to-farkhunda-appears-in-kabul-22-oct-2015.html</ref
Մարդու իրավապաշտպան կազմակերպությունները, ներառյալ «Human Rights Watch–ը»<ref name="hrw2014"/><ref>{{cite web|url=https://www.hrw.org/world-report/2015/country-chapters/afghanistan?page=2|title=World Report 2015: Afghanistan|publisher=Human Rights Watch}}</ref> և Միացյալ Նահանգների միջազգային կրոնական ազատության հանձնաժողովը<ref name="uscirf2014"/>, մտահոգություն են հայտնել երկրում կանանց իրավունքների վերաբերյալ: Ըստ վերջին զեկույցների, Աֆղանստանը շարունակում է մնալ կանանց համար ամենաանբարենպաստ պետություններից մեկը<ref>{{cite web |url=https://giwps.georgetown.edu/wp-content/uploads/2017/10/WPS-Country-Ranking.pdf |title=Index Country Rankings |publisher=[[Georgetown Institute for Women, Peace and Security]] |accessdate=30նոյեմբերի November30, 2017}}</ref>:
 
== Քաղաքականություն և աշխատուժ ==
[[File:Khatol Mohammadzai in 2012.jpg|left|thumb|Խաթուլ Մուհամաձի(2012)]]
[[File:Afghan women at a textile factory in Kabul.jpg|thumb|Աֆղան կանայք Քաբուլի տեքստիլ գործարաններից մեկում]]
Մի շարք կանայք ընտրվել են Աֆղանստանի խորհրդարանի անդամներ։ Նրանց թվում են՝ Շուքրիա Բարաքզայն, Ֆաուզյա Գաիլանին, Նիլոֆար Իբրահիմին<ref>{{cite web|author=US Embassy Kabul Afghanistan |url=https://www.flickr.com/photos/kabulpublicdiplomacy/5546478172/in/set-72157626313397476/ |title=Untitled &#124; Flickr - Photo Sharing! |publisher=Secure.flickr.com |date=մարտի 20 March, 2011 |accessdate=10նոյեմբերի November10, 2015}}</ref>, Ֆաուզյա Քոֆին, Մալալայ Ջոյան և շատ ուրիշներ։ Որոշ կանայք ստանձնել են նաև նախարարների պաշտոններ․ Սուհալիա Սեդիքի, Սիմա Սամար, Սուրայա Դալիլ։ Հաբիբա Սարաբին դարձել է Աֆղանստանի առաջին կին կառավարիչը։ Նա նաև դարձել է կանանց գործերի նախարար։ Ազրա Ջաֆարը նշանակվել է Օրհիդի նահանգի՝ մայրաքաղաք Նիլիի առաջին կին քաղաքապետը:
Աֆղանստանի ազգային անվտանգության ուժերը (ԱԱՀ), որի մեջ է մտնում նաև Աֆղանստանի ազգային ոստիկանությունը, մեծ թվով կին սպաներ ունի: Աֆղանստանի ազգային բանակի զորամասերից մեկի գեներալներից է Խաթոլ Մոհամմադզայը։ 2012 թվականին Նիլոֆար Ռահման դարձավ առաջին կին օդաչուն, ով միայնակ թռիչք կատարեց<ref>{{cite web|url=http://www.airforcetimes.com/news/2012/10/air-force-afghan-female-pilot-102212w/ |title=U.S. training helps Afghan female pilot go solo |work=Air Force Times |date=հոկտեմբերի 22 October, 2012 |accessdate=5հունվարի January5, 2013 |quote=She is one of five pilot trainees in UPT Class 12-03 — the class has months of training ahead prior to receiving their wings and will graduate next summer. She has received accolades from the Afghan public and is viewed as a positive role model for Afghan females.}}</ref>։
2015–ին 17–ամյա Նեջին Խոլվակը դարձավ առաջին աղֆան կին երաժշտական խմբավարը<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/magazine-34581264 |title=Afghanistan's first female conductor |publisher=BBC.com |date=նոյեմբերի 10 November, 2015 |accessdate=10նոյեմբերի November10, 2015}}</ref>։
Աֆղանստանում կանանց համար ամենատարածված ավանդական աշխատանքը հագուստների կարումն է, այդպիսով կանանց մեծ մասն աշխատում է տնից<ref>[http://www.pajhwok.com/viewstory.asp?lng=eng&id=97623 Afghan women struggle to make ends meet as tailors]</ref>: Թալիբանի անկումից հետո կանայք վերադարձան իրեն աշխատավայրեր։ Շատ կանայք հիմնադրեցին իրենց սեփական բիզնեսները։ Օրինակ՝ Մինա Ռահմանը դարձավ առաջին կին գործարարը, ով Քաբուլում հիմնեց իր բոուլինգի կենտրոնը<ref>[https://news.yahoo.com/kabul-bowling-center-offers-respite-war-082343774.html In Kabul, a bowling center offers respite from war]</ref>։
Քանի որ Աֆղանստանը պայքարում է զանգվածային գործազրկության և աղքատության դեմ, կանայք հաճախ չեն կարողանում գտնել այն աշխատանքը, որտեղ նրանք կստանան բարձր ամսավճար<ref name="Skaine"/>:
1947 թվականին Քաբուլի համալսարանը իր դռները բացեց նաև աղջիկների համար, իսկ 1973 թվականին Աֆղանստանի դպրոցներում աղջիկների թիվը հասավ 150.000–ի։ Կանանց նոր հնարավորություններ էր տրվում ավելի լավ կյանքով ապահովել իրենց և իրենց ընտանիքներին։ Այնուամենայնիվ, քաղաքացիական պատերազմից և «Թալիբան» շարժումից հետո կանայք կրկին զրկվեցին այդ հնարավորություններից։ Նրանք ստիպված էին վերադառնալ այն կյանք, որտեղ նրանք պետք է մնային տանը և վերահսկվեին իրենց ամուսինների ու հայրերի կողմից:
«Թալիբան» շարժման ընթացքում այն կանայք, ովքեր նախկինում աշխատել էին որպես ուսուցիչներ սկսեցին գաղտնի կերպով դասավանդել երիտասարդ աղջիկներին (և փոքրաթիվ տղաների) իրենց թաղամասերում, դասավանդելով միանգամից տասից վաթսուն երեխաների<ref name="Rostami-Povey"/>։ Այդ կանանց տները դարձան համայնքային կառույցներ, որոնք ղեկավարում և ֆինանսավորում էին միայն նրանք։ Այս գաղտնի դպրոցների մասին լուրերը տարածում էին բացառապես կանայք։ Երեխաները ստիպված էին ամեն օր դպրոց գնալ՝ հագուստների տակ թաքցնելով իրենց գրենական պիտույքները։ Այդ դպրոցում սովորեցնում էին՝ [[գրականություն]], հաշվարկային հմտություններ, [[կենսաբանություն]], [[քիմիա]], [[անգլերեն]], ուսումնասիրություններ [[Ղուրան]]ի վերաբերյալ, կերակուրների պատրաստում, կար ու ձև։ Այս մարդասիրական գործում ներառված կանացից շատերը հետագայում խոշտանգվում, հալածվում և ձերբակալվում են Թալիբանի կողմից<ref name="Rostami-Povey"/>։
Թալիբանը մինչև այսօր էլ խոչընդոտում է աֆղանացի տղաների և աղջիկների կրթությանը։ Նրանք դիմում են ամենասոսկալի քայլերին․ այրում դպրոցներ, սպանում ասուցիչների և աշակերտների։ Օրինակ, 2012 թվականին տասնհինգ կասկածյալներ ձերբակալվեցին Աֆղանստանի ազգային անվտանգության վարչության կողմից։ Նրանք մեղադրվում էին Աֆղանստանի հյուսիսում հակակրթական ահաբեկչական հարձկումներ իրականացնելու համար։ Աֆղանստանի ազգային անվտանգության վարչությունը կարծում էր, որ դրա ետևում կանգնած էր Պակիստանի «Ինտեր-Ծառայությունների հետախուզությունը»<ref name=poison>{{cite web |url=http://www.pajhwok.com/en/2012/06/06/15-held-poisoning-schoolgirls-mashal |title=15 held for poisoning schoolgirls: Mashal |editor=Zarghona Salehi |publisher=Pajhwok Afghan News |date=6հունիսի June6, 2012 }}</ref>։ Այդ նույն ժամանակահատվածում Պակիստանը հրաժարվեց Աֆղանստանի դպրոցներին մատակարարել դպրոցական դասագրքերով<ref name=books>{{cite web |url=http://www.pajhwok.com/en/2012/05/12/afghan-students-pakistan-release-our-books |title=Afghan students to Pakistan: Release our books |editor=Zarghona Salehi |publisher=Pajhwok Afghan News |date=12մայիսի May12, 2012}}</ref>։
== Սպորտ ==
Վերջին տասնամյակում աֆղանացի կանայք սկսել են զբաղվել տարբեր մարզաձևերով, այդ թվում նաև` [[ֆուտբոլ]]ով և [[բասկետբոլ]]ով: 2015 թվականին Աֆղանստանի տարածքում անցկացվեց առաջին վազքի մարաթոնը։ Մարաթոնի մասնակիցներից միայն մեկն էր կին՝ Զայնաբը ով 25 տարեկան էր և դարձավ մարաթոնի առաջին աֆղանացի կին մասնակիցը<ref>{{cite web|url=http://www.feminist.org/news/newsbyte/uswirestory.asp?id=15701 |title=Feminist Daily News 10/29/2015: Afghan Woman Runs in Country's First Marathon |publisher=Feminist.org |date=հոկտեմբերի 29 October, 2015 |accessdate=նոյեմբերի 2 November, 2015}}</ref>։
 
== Ամուսնություն և ընտանիք ==
[[File:2010 Mother's Day in Afghanistan.jpg|thumb|Մայրության օրը Աֆղանստանում]]
[[File:Mother's day in Afghanistan 2010.jpg|thumb|Մայրն իր երեխաների հետ՝ մայրության և գեղեցկության օրը, Քաբուլում]]
Աֆղանստանը ունի նահապետական հասարակություն, որտեղ մարդիկ կարծում են, որ տղամարդիկ կարող են կանանց համար որոշումներ ընդունել, այդ թվում նաև նշանադրության ու ամուսնության վերաբերյալ<ref name="Hafizullah">{{cite book|last=Hafizullah|first=Emadi|title=Repression, Resistance, and Women in Afghanistan|date=30օգոստոսի August30, 2002|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-97671-2}}</ref>։ Տղամարդը կարող է ամուսնալուծվել առանց կնոջ համաձայնության, բայց հակառակը՝ երբեք<ref name=Herat>{{cite web |url=http://www.rawa.org/temp/runews/2009/07/23/divorce-suicide-and-8216-helland-8217-in-herat.html |title=Divorce, suicide; ‘Hell’ in Herat |work=Golnar Motevalli |publisher=Revolutionary Association of the Women of Afghanistan |date=23հուլիսի July23, 2009}}</ref>։
Երկիրն ունի բարձր ծնելիության ցուցանիշ։ Նախօրոք պայմանավորված ամուսնությունները շատ տարածված են այստեղ։ Ամուսնության մասին պայմանավորվելուց հետո, երկու ընտանիքները ստորագրում են համաձայնագրեր, որը փաստում է երկու կողմերի հետագա պարտականությունները։ Տարածված է նաև ամուսնու ընտանիքի կողմից հարսնացուի համար նրա ընտանիքին վճարելը<ref name="Hafizullah"/>։ Հարսնացուի գինը որոշում են ընտանիքների ղեկավարները։ Հարսնացուն ինքն ներգրավված չէ բանակցային աշխատանքներում։ Հարսնացուի գինը դիտվում է որպես փոխհատուցում այն գումարի համար, որը հարսնացույի ընտանիքը ստիպված է եղել ծախսել իր խնամքի և դաստիարակության վրա<ref name="Hafizullah"/>:
Աֆղանստանի օրենսդրության համաձայն՝ «եթե կինն ցանկանում է ամուսնալուծվել, ապա նա պետք է ունենա իր ամուսնու համաձայնությունը և ունենա վկաներ, ովքեր կարող են դատարանում վկայություն տալ, որ ամուսնալուծությունը արդարացված է»"<ref name=Herat/>։ Աֆղանստանում առաջին ամուսնալուծված կինը Րոռա Ասիմ Խանն է, ով իր ամուսնուց բաժանվել է 1927 թվականին<ref name="Rora Asim Khan 1998">Rora Asim Khan (Aurora Nilsson): Anders Forsberg och Peter Hjukström: Flykten från harem, Nykopia, Stockholm 1998. {{ISBN|91-86936-01-8}}.</ref>։ Սա յուրահատուկ դեպք էր այդ թվականներին, բայց քանի որ Ասիմ Խանը օտարերկրացի էր, նրան հաջողվում է ամուսնալուծվել Գերմանիայի դեսպանատան աջակցությամբ<ref name="Rora Asim Khan 1998"/>։