«Մեծ պանդա»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
մանր-մունր oգտվելով ԱՎԲ
չ (մանր-մունր oգտվելով ԱՎԲ)
|isbn =
|тираж = 10 000
}}</ref> ({{lang-la|Ailuropoda melanoleuca}}), «սև-սպիտակ կատվաթաթ», [[կաթնասուն]] արջերի (Ursidae) ընտանիքից<ref name="пп2">{{cite web|url=http://www.rian.ru/science/20081013/153072847.html|title=Китайские учёные расшифровали геном больших панд|last=Сарсембаев|first=Ильяс.|date=2008-10-13|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2015-02-16|archiveurl=http://www.webcitation.org/619GFAgcX|archivedate=2011-08-23}}</ref><ref>{{книга
| заглавие = Mammal Species of the World
| автор = Wozencraft, W. C.
| издательство = [[:en:Johns Hopkins University Press|Johns Hopkins University Press]]
| isbn = 0-801-88221-4
| ссылка =}}</ref>, որի հայրենիքը կենտրոնական [[Չինաստան]]ն է։ Մեծ պանդան ապրում է լեռնային շրջաններում, ինչպիսիք են [[Սիչուան]]ը և [[Տիբեթ]]ը: [[20-րդ դար]]ի երկրորդ կեսից սկսած պանդան դարձել է Չինաստանի ազգային խորհրդանիշը։
 
[[Չինարեն]] անվանումը նշանակում է «[[արջ]]- [[կատու]]», և անգամ հակառակ կողմից կարդալիս այն դարձյալ նույնն է նշանակում։ Նրա արևմտյան անվանումը ծագել է [[փոքր պանդա]] տեսակի անվանումից։ Նախկինում նրան անվանել են նաև բծավոր [[Արջեր|արջ]] ({{lang-la|Ailuropus melanoleucus}})։
 
== Նկարագրություն ==
Մեծ պանդան ունի 1.2-1.5 մ երկարություն և 30-160 կգ քաշ։ Ի տարբերություն այլ [[արջեր]]ի՝ ունի բավականին երկար պոչ (մինչև 15սմ)<ref>[http://wwf.panda.org/what_we_do/endangered_species/giant_panda/panda/size/ Описание панды на сайте Всемирного фонда дикой природы]{{ref-en}}</ref>։ Մարմինը մեծ է, ծածկված խիտ սպիտակ մորթիով, [[Աչք|աչքերաչք]]եր<nowiki/>ի շուրջ սև բծերով և սև թաթերով։ Հետևի կարճ, հաստ թաթերը ունեն սուր եղունգներ։ Ներբաններին և յուրաքանչյուր մատի հիմքում լավ զարգացած են մերկ բարձիկները, որոնք հեշտացնում են բամբուկի հարթ ցողուններ բռնելը։
 
Անունը չինարեն նշանակում է «Սև-սպիտակ կատու-արջ»:
 
== Դասակարգում ==
Երկար տարիներ պանդաների ճշգրիտ կենսաբանական դասակարգումը եղել է գիտնականների վիճաբանության առարկա. ինչպես մեծ, այնպես էլ փոքր պանդաները ունեն և [[արջեր]]<nowiki/>ին, և [[ջրարջեր]]<nowiki/>ին բնորոշ գծեր։ Վերջապես գենետիկական հետազոտություններն ապացուցեցին, որ մեծ պանդաները իրականում [[արջ]]եր են, իսկ նրանց մերձավոր բարեկամը [[Հարավային Ամերիկա]]յում ապրող [[ակնոցավոր արջ]]<nowiki/>ն է<ref name="п2">{{cite web|url=http://www.rian.ru/science/20081013/153072847.html|title=Китайские учёные расшифровали геном больших панд|last=Сарсембаев|first=Ильяс.|date=2008-10-13|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2015-02-16|archiveurl=http://www.webcitation.org/619GFAgcX|archivedate=2011-08-23}}</ref>։ [[Փոքր պանդա]]ն ձևավորում է իր սեփական ընտանիքը (''Ailuridae''), որը [[Ջրարջեր|ջրարջերիջրարջեր]]ի, [[Սկունսեր|սկունսերիսկունսեր]]ի և [[Կզաքիսներ|կզաքիսներիկզաքիսներ]]ի հետ ձևավորում է կզաքիսանմանների (''Musteloidea'') վերընտանիքը<ref>{{cite web|url=http://www.msb.unm.edu/mammals/publications/Flynn2000.pdf|title=Whence the Red Panda|accessdate=2007-02-25|archiveurl=http://www.webcitation.org/619GEiZvE|archivedate=2011-08-23}}</ref>։ Մեծ պանդաները ունեն անսովոր թաթեր՝ «մեծ մատով» և հինգ սովորական մատներով. «մեծ մատը» իրականում [[դաստակ]]ի վերափոխված ոսկոր է։
 
== Էկոլոգիա ==
Ապրում է միայն [[Չինաստան]]<nowiki/>ի կենտրոնական մասերում, բամբուկի անտառներով ծածկված 1800-3400 մ-ի վրա գտնվող լեռներում։
 
Մեծ պանդան մինչև [[2016]] թվականը համարվում էր անհետացող տեսակ, որը բնութագրվում է պոպուլացիայի անընդհատ նվազմամբ և ծնելիության ցածր մակարդակով, ինչպես վայրի բնությունում, այնպես էլ անազատության մեջ։ Գիտնականները ենթադրում են, որ վայրի բնության մեջ մնացել է մոտավորապես 2060 պանդա<ref>[https://lenta.ru/news/2016/09/05/giant_panda/ Большие панды перестали быть вымирающим видом]</ref>։ Մեծ պանդան [[Վայրի բնության համաշխարհային հիմնադրամ|Վայրի բնության համաշխարհային հիմնադրամի]]ի (WWF) խորհրդանիշն է։ 2016-ին ԲՊՄՄ-ը վերադասակարգել է կարգավիճակը որպես «խոցելի տեսակ»։
[[Պատկեր:Lightmatter panda.jpg|մինի|ձախից|250px| Մեծահասակ մեծ պանդան Սան-Դիեգոյի կենդանաբանական այգում]]
Առաջին անգամ մեծ պանդան արևմուտքում հայտնի է դարձել [[1869]] թվականին [[ֆրանսիա]]ցի միսսիոներ Արմանդ Դավիդի ([[1826]] - [[1900]]) շնորհիվ։ Մեծ պանդաները շուտով դարձան հասարակության սիրելիները, քանի որ նրանք նման էին թավշե արջուկների։ Բացի այդ, կենդանի փափուկ խաղալիքի կերպարի ձևավորման մեջ իր լուման է ունեցել այն փաստը, որ պանդաները համարյա թե բուսակեր են և հիմնականում սնվում են բամբուկով։ [[Մարդ]]ու և պանդայի [[Գեն|գեներգեն]]եր<nowiki/>ը 68%-ով համընկնում են։ [[ԱՄՆ]]-ի և [[Ճապոնիա]]յի կենդանաբանական այգիներին մեծ պանդաների վաճառքը 1970-ական թվականների չինական քաղաքականության կարևոր մասն էր կազմում. այն հանդիսանում էր Չինաստանի և Արևմուտքի միջև մշակութային փոխանակության առաջին դրսևորումներից։
Սակայն, [[1984]] թվականից սկսած պանդաներին դադարեցին օգտագործել դիվանագիտական նպատակներով։ Դրա փոխարեն Չինաստանը այլ երկրներին առաջարկում է պանդաների վարձակալություն տասնամյա ժամկետով։ Վարձակալության պայմանները ներառում են տարեկան մեկ միլիոն [[ԱՄՆ դոլար]] վարձակալական վճար և երաշխիքների տրամադրում, որ վարձակալության ընթացքում ծնված քոթոթները հանդիսանում են [[ՉԺՀ]] սեփականություն։ Պետք է նշել, որ Չինաստանում պանդայի սպանության համար [[մահապատիժ]] է սահմանված, ինչը ևս իր դերն է խաղում այս տեսակի պահպանության հարցում<ref>{{cite web|url=http://ecoportal.ru/news.php?id=35118|title=Фотофакт: Как растёт панда…|date=2009-02-02|publisher=Всероссийский Экологический портал|accessdate=2012-03-24|archiveurl=http://www.webcitation.org/682XJiqvX|archivedate=2012-05-30}}</ref>։