«Գալակտիկական կենտրոն»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
մանր-մունր oգտվելով ԱՎԲ
չ (մանր-մունր oգտվելով ԱՎԲ)
 
== Տեղակայում ==
[[Պատկեր:Center_of_the_Milky_Way_Galaxy_IV_–_CompositeCenter of the Milky Way Galaxy IV – Composite.jpg|ձախից|մինի|Պատկերի կենտրոնից դեպի աջ, տարածքի լուսավոր մասում, գտնվում է գերզանգվածեղ սև խոռոչը։]]
[[Ծիր Կաթին|Ծիր Կաթինի]]ի գալակտիկական կենտրոնը գտնվում է [[Արեգակնային համակարգ|Արեգակնային համակարգից]]ից 8,5 կիլոպարսեկ հեռավորության վրա՝ Աղեղնվոր համաստեղության ուղղությամբ։ Գալակտիկական հարթության մեջ կենտրոնացված է մեծ քանակով միջաստղային փոշի, որի պատճառով աստղերից եկող լույսը թուլանում է 30 աստղային մեծության չափով, այսինքն՝ 10<sup>12</sup> անգամ։ Այդ պատճառով օպտիկական միջակայքում կենտրոնը (անզեն աչքով և օպտիկական տելեսկոպով) տեսանելի չէ։ Գալկտիկական կենտրոնը տեսանելի է [[Ռադիոալիքներ|ռադիոմիջակայքում]], ինֆրակարմիր, [[Ռենտգենյան ճառագայթներ|ռենտգեն]] և [[Գամմագամմա ճառագայթներ|գամմա ճառագայթների]]ի միջակայքերում։ Գալակտիկայի միջուկի առաջին պատկերն ստացել են Կալինյակ Ա․ Ա,Կրասովսկի Վ․Ի և Նիկոնով Վ․Բ 1940-ական թվականներին, սպեկտրի [[Ինֆրակարմիր ճառագայթներ|ինֆրակարմիր միջակայքում]]<ref name="Cesevich">{{книга|автор=[[Цесевич, Владимир Платонович|Цесевич В. П.]]|часть=§ 80. Млечный Путь и строение Галактики|заглавие=Что и как наблюдать на небе|место={{М}}|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1973|издание=4-е изд|страниц=384|ссылка=http://12apr.su/books/item/f00/s00/z0000012/st081.shtml}}</ref><ref>{{статья|автор=А. А. Калиняк, В. И. Красовский, В. Б. Никонов|заглавие=Наблюдение области галактического центра в инфракрасных лучах|издание=[[Доклады Академии наук|Доклады Академии наук СССР]]|том=66|выпуск=1|год=1949}}</ref>։
 
'''Հասարակածային կորդինտներ ( [[J2000.0]] դարաշրջան):'''
Գալակտիկական կենտրոնի ամենամեծ առանձնահատկությունը հանդիսանում է այնտեղ գտնվող պտտման էլիպսոիդի տեսք ունեցող աստղային կուտակումը (աստղային բալջ), որի մեծ կիսաառանցքը ընկած է Գալակտիկայի հարթության մեջ, իսկ փոքրը՝ նրա (Գալակտիկայի) առանցքի վրա։
 
Բալջ (от {{lang-en|bulge}} — «փքում»), պարուրաձև գալակտիկայի ներքին, պայծառ, սֆերիկ բաղադրիչ մաս է։ Նրա չափերը տատանվում են հարյուրավոր պարսեկներից մինչև կիլոպարսեկներ։ Այն բաղկացած է հիմնականում ծեր աստղերից, որոնք շարժվում են ձգված ուղեծրերով։ Կիսաառանցքների հարաբերությունը 0,4 է։ Մոտավորապես կիլոպարսեկ հեռավորության վրա աստղերի ուղեծրային արագությունը մոտ 270 կմ/վ է, իսկ [[Պտտմանպտտման պարբերություն|պտտման պարբերությունը]]ը մոտ՝ 24 մլն տարի։ Դրանից ելնելով կարելի է ասել, որ կենտրոնական կուտակման զանգվածը մոտ 10 մլրդ արեգակնային զանգված է։ Կենտրոնին մոտեցմանը զուգընթաց [[Կոնցենտրացիա (այլ կիրառումներ)|կոնցենտրացիան]] կտրուկ մեծանում է։ Աստղային խտությունը փոփոխվում է R<sup>−1,8</sup> (R -հեռավորությունը կենտրոնից) համեմատականությամբ։ Մոտավորապես կիլոպարսեկ հեռավորության վրա կազմում է մի քանի արեգակնային զանգված մեկ խորանարդ [[Պարսեկ|պարսեկումպարսեկ]]ում, կենտրոնում՝ 300 հազար արեգակնային զանգված մեկ խորանարդ պարսեկում (համեմատության համար [[Արեգակ|Արեգակի]]ի մոտակայքում աստղային խտությունը կազմում է 0,07 արեգակնային զանգված խորանարդ պարսեկում),
 
կուտակման տեղից դուրս են գալիս գազային թևեր, որոնք ձգվում են մինչև 3-4,5 պարսեկ։ Նրանք պտտվում են գալակտիկական կենտրոնի շուրջը և միաժամանակ 50 կմ/վ արագությամբ հեռանում են նրանից։ Շարժման կինետիկ էներգիան 10<sup>55</sup> էրգ է։ Կուտակման ներսում հայտնաբերվել է գազային սկավառակ, որի շառավիղը մոտ 700 պարսեկ է, իսկ զանգվածը 100 մլն արեգակնային զանգված։ Սավառակի ներսում գտնվում է ասղագոյացման տիրույթը։
 
2016 թվականին ճապոնացի գիտնականները հայտնեցին երկրորդ մեծ սև խոռոչի մասին, որը գտնվում է կենտրոնից 200 լուսատարի հեռավորության վրա։ Նրա զանգվածը 100 հազար արեգակնային զանգվածի է հավասար, բայց դեռևս նրա սև խոռոչ լինելը հաստատված չէ<ref>[http://www.sciencemag.org/news/2016/01/astronomers-spot-another-giant-black-hole-our-backyard Astronomers spot another giant black hole in our backyard | Science | AAAS<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>։
[[Պատկեր:Artist_impression_of_a_supermassive_black_hole_at_the_centre_of_a_galaxy.jpg|աջից|մինի|Գալակտիկայի կենտրոնում գերղանգվածային սև խոռոչի մասին նկարչի տպավորությունը<ref>{{cite news|title=ALMA Reveals Intense Magnetic Field Close to Supermassive Black Hole|url=http://www.eso.org/public/news/eso1515/|access-date=21ապրիլի April21, 2015|work=ESO Press Release|agency=European Southern Observatory}}</ref>]]
[[Պատկեր:Simulation_of_the_X-shaped_bulge_of_the_Milky_Way.ogv|մինի|Ծիր Կաթին գալակտիկայի տիպի շտրիխավորված գալակտիկայի անիմացիա,որը ցույց է տալիս ուռուցիկությունը։]]