«Օնիքս (միներալ)»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
մանր-մունր oգտվելով ԱՎԲ
չ (մանր-մունր oգտվելով ԱՎԲ)
 
[[Պատկեր:Calcite-Onyx.jpg|thumb|[[Կալցիտ]]ային օնիքս [[կարստ]]ային անձավ|անձավներից, {{num|14|սմ}}. Խայդարկան, Կիրգիզիա.]]
[[Պատկեր:Rosary of black onyx.JPG|thumb|Համրիչ սև օնիքսից]]
'''Օնիքս''', '''եղնգնաքար''', ([[Հին հունարեն|հին հուն]].՝ ὄνυξ «եղունգ»), հանքատեսակ, [[Խալցեդոն|խալցեդոնայինխալցեդոն]]ային (թելանման) [[Քվարց|քվարցիքվարց]]ի տարատեսակ, որի մեջ աննշան քանակության խառնուրդներն առաջացնում են հարթ, զուգահեռ գունավորված շերտեր<ref>{{книга|автор=|часть=|заглавие=Минералогическая энциклопедия|оригинал=|ссылка=|ответственный=под ред. К.{{nbsp}}Фрея|издание=|место=Ленинград|издательство=Недра|год=1985|том=|страницы=433|страниц=512|серия=|isbn=|тираж=60000}}</ref>: [[Մարմար|Մարմարի]]ի զոլավոր գունավորված տարատեսակը հաճախ անվանում են մեքսիկական կամ ալժիրյան օնիքս: Գույները. դարչնագույն՝ սև ու սպիտակ նախշերով, կարմրադարչնագույն, դեղնադարչնագույն, մեղրագույն, սպիտակ՝ դեղնավուն կամ վարդագույն շերտավորումով: Օնիքսի համար հատկապես բնութագրական են տարբեր գույների հարթ, զուգահեռ շերտերը: Սարդօնիքս՝ հրակարմիր, կարմրանարնջագույն, երբեմն կարմրասև գույնի սերդոլիկի զուգահեռ զոլերով տարատեսակ:
 
== Գտնվելու վայրեր ==
Ամենալավ խալցեդոնային օնիքսը գալիս է [[Արաբական թերակղզի|Արաբական թերակղզուց]], [[Հնդկաստան|Հնդկաստանից]]ից, [[Բրազիլիա|Բրազիլիայից]]յից, [[Ուրուգվայ|ՈՒրուգվայից]], [[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ|ԱՄՆ-ից]]: [[Ռուսաստան]]ում արդյունահանվում է փոքր քանակներով ([[Չուկոտյան թերակղզի|Չուկոտյան թերակղզում]], Կոլիմայում և [[Պրիմորիեի երկրամաս]]ում<ref name="Разности и месторождения оникса">[http://mindraw.web.ru/mineral_onyx.htm Разновидности и месторождения ониксов. Библиография]</ref>):
 
== Կիրառում ==
Հնագույն ժամանակներում հրեա քահանաների առատորեն ասեղնագործված հանդերձանքի ուսերին կար երկու քար, որոնք օնիքս էին: ժամերգություն կատարող քահանայապետի շուրջառը զարդարված էր տասներկու գունավոր քարերով, որոնցից մեկն օնիքսն էր:
 
Ագաթային ու սերդոլիկային օնիքսը (սարդ, սարդօնիքս) մարդկանց կողմից օգտագործվել է դեռ նախապատմական ժամանակներից ոչ մեծ քանդականախշ գեղարվեստական իրեր ([[գլիպտիկա]]), ինչպես նաև փորագրված գլանաձև կնիքներ պատրաստելու համար: Այն ամենաարժեքավոր դեկորատիվ քարերից մեկն է: Օնիքսի [[Կալցիտ|կալցիտայինկալցիտ]]ային (մարմարային և այլ) տեսակները լայնորեն տարածված են և վերաբերում են ավելի հասանելի ու ոչ թանկարժեք դեկորատիվ շինարարական քարերի շարքին: Ինչպես նախկինում, այնպես էլ հիմա, դրանք լայնորեն կիրառվում են մի շարք կենցաղային իրեր պատրաստելու համար (մանր ու միջին բազմապիսի քանդակներ, օնիքսե սկահակներ, զարդատուփեր, մոմակալներ, սեղանածածկեր): Օգտագործվում է նաև [[Խճանկարչություն|խճանկարչությունումխճանկարչություն]]ում և երեսպատման համար: Համեմատաբար էժան շինարարական քար է: Օնիքսի ավելի հազվագյուտ ու որակյալ տեսակներից պատրաստում են բազմազան [[Ակնագործություն|ակնագործական]] իրեր, սարդօնիքսից՝ կամեյոններ, որտեղ պատկերի բարձրադիր մասը մուգ գույն է, և հակադրվում է բաց գույնի ֆոնին:
 
Սարդօնիքսի մասին հայտնի պատմություններից մեկը կապված է [[Բենվենուտո Չելինի|Բենվենուտո Չելինիի]]ի անվան հետ: Մի անգամ նա երկար ժամանակով անհետանում է [[Վատիկան|Վատիկանից]]՝ից՝ իր հետ նախօրոք վերցնելով ոսկի և պապական պահեստարանից աշխատանքների համար իրեն հանձնված որոշ թանկարժեք քարեր: Նրա բացակայությունն այնքան երկարաձգվեց, որ սկզբում Նորին Սրբազնության մոտ առաջացրեց անհանգստություն, իսկ հետո՝ նաև բարկություն: Երբ վերջապես Չելինին վերադարձավ, նրան դիմավորեցին նախատինքով. «Այս նկարիչները գինետների մշտական հաճախորդներն են, անառակ աղջիկների ուղեկիցները, հասարակության տականքները իսկական [[Հեթանոսություն|հեթանոսներ]] են, այլ ոչ թե բարի քրիստոնյաներ»: Արդարանալու փոխարեն Չելինին լուռ հանեց նոճեփայտե տուփը, որում գտնվում էր բազմագույն սարդօնիքսից [[Գեմմա|գեմմանգեմմա]]ն: Պապը կտրուկ դադարեցրեց իր ցասումնաճառը և երկար ժամանակ ուշադիր զննում էր այդ իրը: Քարի վրա Չելինին քանդակել էր [[Ավետարան|ավետարանականավետարան]]ական սյուժե՝ Վերջին ընթրիքը: Ընդ որում բազմագույն քարն օգտագործվել էր շատ հնարամիտ ձևով: Սարդօնիքսի բոլոր բծերը, գույներն ու զոլերը օգտագործվել էին սյուժետի կերպարներին բնութագրելու համար: [[Հիսուս Քրիստոս|Քրիստոս]]ը բնական սպիտակ հանդերձանքով էր, [[Հովհաննես առաքյալ]]ը՝ երկնագույն, [[Պետրոս առաքյալ|Պետրոսը]]՝ կարմիր, իսկ [[Հուդա Իսկարիովտացի|Հուդան]] իհարկե մռայլ մուգ դարչնագույն քիտոնով էր: Բայց ամենից շատ Պապին ապշեցրեց այն միտքը, որ սարդօնիքսի այդ կտորը հազարավոր տարիներ աննպատակ ընկած է եղել հողի մեջ, որպես մի սովորական գլաքար, և ոչ ոք ուշադրություն չի դարձրել նրա վրա: Իսկ ահա եկավ «անառակ» նկարիչը, դիպավ իր հասարակ փորագրելու դանակով և գլաքարից ստեղծեց հրաշք: Բենվենուտո Չելինին ներվեց, նրան հռչակեցին որպես եկեղեցու սիրասուն զավակ: Նրա գլուխգործոցն հանդիսավոր կերպով տեղափոխեցին [[Սուրբ Պետրոսի տաճար|Պետրոս առաքյալի տաճար]] և դրեցին գլխավոր [[Նարտեքս|նարտեքսինարտեքս]]ի զոհասեղանի վրա: Մինչև հիմա այն այստեղ էլ գտնվում է՝ քրիստոնեության<ref name="Гмл">{{книга|автор=Ахметов{{nbsp}}С.{{nbsp}}Ф.|заглавие=Беседы о геммологии|ссылка=|место=М.|издательство=Молодая гвардия|год=1989|страниц=237|серия=|isbn=5-235-00499-X}}</ref> {{rp|125}}բոլոր ժամանակների ընտրյալ գեմմաների հետ նույն շարքում:
 
== Ծանոթագրություններ ==
 
{{Սիլիցիումի երկօքսիդի միներալներ}}
 
[[Կատեգորիա:Միներալներ]]