«Կոմիտաս»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
212.73.82.39 (քննարկում) մասնակցի խմբագրումները հետ են շրջվել Varsenik Danielyan մասնակցի վերջին տարբերակին։
չ (212.73.82.39 (քննարկում) մասնակցի խմբագրումները հետ են շրջվել Varsenik Danielyan մասնակցի վերջին տարբերակին։)
Պիտակ: Հետշրջում
}}
{{Աուդիո հոդված|Hy-Կոմիտաս (Komitas).ogg|Սեպտեմբերի 28|4569091}}
անակ՝ 1915 թվականի ապրիլին, շատ այլ հայ մտավորականների հետ մեկտեղ օսմանյան կառավարության կողմից Կոմիտասը ձերբակալվում է և աքսորվում՝ բանտարկյալների ճամբար: Նրան շուտով ազատում են, որից հետո ստանում է [[Հոգեկան հիվանդություններ|հոգեկան խանգարում]] և նրա մոտ ձևավորվում է [[հետվնասվածքային սթրես]]: Կոստանդնուպոլսի ատելության մթնոլորտը և հայերի զանգվածային կոտորածների մասին լուրերը շարունակում են խաթարել նրա զգայուն հոգեկան վիճակը: Մինչև 1919 թվականը նրան սկզբում տեղավորում են թուրքական ռազմական հոսպիտալում և ապա՝ տեղափոխում [[Փարիզ]]ի հոգեբուժարաններ, որտեղ էլ տառապանքների մեջ անց է կացնում իր կյանքի վերջին տարիները: Կոմիտասին ընկալում են որպես ցեղասպանության զոհ և արվեստում պատկերում որպես ցեղասպանության հիմնական խորհրդանիշներից մեկը<ref>Soulahian Kuyumjian, Rita. ''Archeology of Madness: Komitas, Portrait of an Armenian Icon''. Edition: 2, Reading, England: Taderon Press; Princeton, NJ: Gomidas Institute, 2001, p. 3.</ref>:
 
Կոմիտասը համարվում է ժամանակակից հայկական դասական երաժշտության հիմնադիրը<ref>http://www.britannica.com/EBchecked/topic/321606/Komitas</ref>։ Հայտնի է որպես [[Երաժշտական ազգագրություն|երաժշտական ազգագրության]] ռահվիրաներից մեկը<ref>[http://www.jstor.org/discover/10.2307/850444?sid=21105248282521&uid=4&uid=2 Կոմիտաս Վարդապետը և նրա ներդրումը երաժշտական էթնոգրաֆիայի մեջ, Սիրվարդ Փոլադյան]</ref><ref>McCollum, Jonathan Ray (2004).[http://drum.lib.umd.edu/bitstream/1903/1379/1/umi-umd-1381.pdf "Music, Ritual, And Diasporic Identity: A Case Study Of The Armenian Apostolic Church"]</ref>։
 
[[2015]] թվականի [[հունվարի 29]]-ին Երևանում Կոմիտասի անվան զբոսայգում տեղի ունեցավ [[Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտ]]ի բացումը, որի կառուցման որոշումը կայացվել էր [[2013]] թվականի [[մայիսի 30]]-ին [[Հայաստան համահայկական հիմնադրամ]]ի հոգաբարձուների խորհրդի նիստում՝ [[ՀՀ նախագահ]]ի առաջարկի հիման վրա<ref>[https://www.1in.am/1535538.html Սերժ Սարգսյանը ներկա է գտնվել] [[Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտ]]ի բացմանը</ref>։ Նույն տարվա հունիսի վերջին «Վերածնունդ» մշակութային և ինտելեկտուալ հիմնադրամի շնորհիվ իրականացավ Կոմիտաս Վարդապետի ծրագիրը.լույս տեսավ նրա կողմից կազմված «Հազար ու մի խաղ» 100 ժողովրդական երգերի ընտրանին, որի շնորհանդեսը տեղի ունեցավ նույն թվականի հուլիսին<ref name="rf.am">http://rf.am/projects/publication-of-books/</ref>։
 
== Կենսագրություն ==
 
=== Վաղ տարիներ (1869-1881) ===
Սողոմոն Սողոմոնյանը ծնվել է [[1869]] թվականի [[սեպտեմբերի 26]]-ին (նոր օրացույցով՝ [[հոկտեմբերի 8|հոկտեմբերի 8-ին]]) [[Փոքր Ասիա]]յի [[Քյոթահիա]] քաղաքում։ Մկրտվել է ծնունդից երեք օր անց Սուրբ Թեոդորոս եկեղեցում և ստացել Սողոմոն անունը<ref>Կոմիտաս Վարդապետ. «Կենսագրական գրառումներ»</ref>։ Հայրը՝ Գևորգ Սողոմոնյանը, մասնագիտությամբ կոշկակար էր, որի ընտանիքը գաղթել էր [[Նախիջևանի գավառ|Նախիջևանի]] [[Գողթն]] գավառի [[Ցղնա (գյուղ)|Ցղնա]] գյուղից, իսկ մայրը՝ Թագուհի Հովհաննիսյանը, արմատներով Բուրսայից էր, և երբ տղան ծնվեց, նա ընդամենը 16 տարեկան էր։ Սողոմոնը նրանց միակ զավակն էր։ Երկուսն էլ մեծ սեր ունեին երաժշտության նկատմամբ։ Տանը խոսում էին միայն [[թուրքերեն]]։ Երբ Կոմիտասը ընդամենը 6 ամսական էր, նրա մայրը մահացավ, իսկ տասը տարեկանում տղան կորցրեց նաև հորը։ Դրանից հետո նրան սկսում է դաստիարակել հորական տատը՝ Մարիամը, որը նրա համար եղել է երկրորդ մայր<ref name="ReferenceA">Կոմիտաս Վարդապետ. «Ինքնակենսագրություն»</ref>։ Մոր մահը խորը վերք էր թողել Սողոմոնի հոգում, և նրա առաջին ստեղծագործությունները նվիրված էին հենց նրան։
 
[[1875]] թվականին փոքրիկ Սողոմոնն ընդունվեց իրենց քաղաքի միջնակարգ ուսումնարան, որն ավարտեց [[1880]] թվականին և հոր նախաձեռնությամբ մեկնեց Բուրսա քաղաք՝ ուսումը շարունակելու։ Նա վերադարձավ հայրենի քաղաք հոր մահվանից 4 ամիս անց։ Կոմիտասի մանկության ընկերը նրան բնութագրում էր որպես «գրեթե անօթևան». նա լիովին զրկվեց ծնողական խնամքից՝ դառնալով հոգեպես խոցելի, ինչը ևս դարձավ տարիներ հետո նրա մոտ ի հայտ եկած հիվանդության պատճառ<ref name="Soulahian Kuyumjian 2001">Soulahian Kuyumjian, Rita (2001). Archeology of Madness: Komitas, Portrait of an Armenian Icon. Princeton, New Jersey (Սուլահյան Կույումջյան Ռիտա. «Խելագարության հնաբանություն. Կոմիտասի՝ հայ սրբի դիմանկարը»)</ref>։
 
=== Էջմիածին (1881-1895) ===
'''Կոմիտաս''' ('''Սողոմոն Գեւորգի Սողոմոնեան''', {{ԱԾ}}), հայ երգահան, երգիչ, երաժշտական էթնոլոգ, երաժշտագետ, վարդապետ և ուսուցիչ, բանահավաք, խմբավար, մանկավարժ, հայկական ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի հիմնադիր: 1881-1893 թվականներին սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում: 1894 թվականին ձեռնադրվել է աբեղա և ստացել Կոմիտաս անունը։ 1895 թվականին Կոմիտասին շնորհվել է վարդապետի հոգևոր աստիճան։ 1895-1896 թվականներին Թիֆլիսում կոմպոզիտոր Մակար Եկմալյանի ղեկավարությամբ ուսումնասիրել է երաժշտական տեսական առարկաներ, որից հետո՝ 1896-1899 թվականներին, ուսումը շարունակել է Բեռլինի Ֆրիդրիխ Վիլհելմ արքունի համալսարանում (ներկայումս Հումբոլդտ համալսարան) և Ռիչարդ Շմիդտի մասնավոր կոնսերվատորիայում:
 
Նա հավաքել և գրառել է ավելի քան 3000 [[Հայկական ժողովրդական երաժշտություն|հայկական ժողովրդական երաժշտության]] նմուշներ, որոնցից ավելի քան կեսը հետագայում կորել է և միայն մոտ 1200-ն է պահպանվել: Բացի հայ ժողովրդական երգերից, նա նաև հետաքրքրվել է այլ մշակույթներով և 1904 թվականին հրատարակել քրդական ժողովրդական երգերի երբևէ գոյություն ունեցող առաջին ժողովածուն: Նրա երգչախումբը շատ եվրոպական երկրներում ներկայացրել է հայկական երաժշտությունը՝ արժանանալով այդ թվում [[Կլոդ Դեբյուսի]]ի գովասանքին: 1910 թվականին Կոմիտասը հաստատվում է [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանդնուպոլսում]]՝ խուսափելով [[Էջմիածին|Էջմիածնի]] ծայրահեղ պահպանողական հոգևորականների վատ վերաբերմունքից և հայկական երաժշտությունը ներկայացնում ավելի լայն լսարանի: Կոմիտասին ջերմորեն ընդունել են հայկական համայնքներում, իսկ [[Արշակ Չոպանյան]]ը նրան անվանել է «հայկական երաժշտության փրկիչ»{{sfn|Soulahian Kuyumjian|2001|p=51}}:
 
անակ՝[[Հայոց ցեղասպանություն|Հայոց ցեղասպանության]] ժամանակ՝ 1915 թվականի ապրիլին, շատ այլ հայ մտավորականների հետ մեկտեղ օսմանյան կառավարության կողմից Կոմիտասը ձերբակալվում է և աքսորվում՝ բանտարկյալների ճամբար: Նրան շուտով ազատում են, որից հետո ստանում է [[Հոգեկան հիվանդություններ|հոգեկան խանգարում]] և նրա մոտ ձևավորվում է [[հետվնասվածքային սթրես]]: Կոստանդնուպոլսի ատելության մթնոլորտը և հայերի զանգվածային կոտորածների մասին լուրերը շարունակում են խաթարել նրա զգայուն հոգեկան վիճակը: Մինչև 1919 թվականը նրան սկզբում տեղավորում են թուրքական ռազմական հոսպիտալում և ապա՝ տեղափոխում [[Փարիզ]]ի հոգեբուժարաններ, որտեղ էլ տառապանքների մեջ անց է կացնում իր կյանքի վերջին տարիները: Կոմիտասին ընկալում են որպես ցեղասպանության զոհ և արվեստում պատկերում որպես ցեղասպանության հիմնական խորհրդանիշներից մեկը<ref>Soulahian Kuyumjian, Rita. ''Archeology of Madness: Komitas, Portrait of an Armenian Icon''. Edition: 2, Reading, England: Taderon Press; Princeton, NJ: Gomidas Institute, 2001, p. 3.</ref>:
[[Հայոց ցեղասպանություն|Հայոց ցեղասպանության]] ժամ{{Բազմապատիկ պատկերներ| գոտի= right| ուղղություն= horizontal| վերնագիր = | վերնագրի գոտի = center|վերնագրի ֆոն=| footer =| նկարագրության գոտի = left/right/center| footer_background =| width =| պատկեր1= Etchmiadzin_Cathedral_1901_Lynch_(edit).png| լայնություն1= 215| նկարագրություն1=[[Էջմիածնի Մայր Տաճար]], [[1890]]-ականներ| պատկեր2= Svet._Caucasus._048._Armenian_academy_in_Echmiadzin.jpg| լայնություն2= 180| նկարագրություն2= [[Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարան (Էջմիածին)|Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարան]], [[1910]]}}
 
Կոմիտասը համարվում է ժամանակակից հայկական դասական երաժշտության հիմնադիրը<ref>http://www.britannica.com/EBchecked/topic/321606/Komitas</ref>։ Հայտնի է որպես [[Երաժշտական ազգագրություն|երաժշտական ազգագրության]] ռահվիրաներից մեկը<ref>[http://www.jstor.org/discover/10.2307/850444?sid=21105248282521&uid=4&uid=2 Կոմիտաս Վարդապետը և նրա ներդրումը երաժշտական էթնոգրաֆիայի մեջ, Սիրվարդ Փոլադյան]</ref><ref>McCollum, Jonathan Ray (2004).[http://drum.lib.umd.edu/bitstream/1903/1379/1/umi-umd-1381.pdf "Music, Ritual, And Diasporic Identity: A Case Study Of The Armenian Apostolic Church"]</ref>։
 
[[2015]] թվականի [[հունվարի 29]]-ին Երևանում Կոմիտասի անվան զբոսայգում տեղի ունեցավ [[Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտ]]ի բացումը, որի կառուցման որոշումը կայացվել էր [[2013]] թվականի [[մայիսի 30]]-ին [[Հայաստան համահայկական հիմնադրամ]]ի հոգաբարձուների խորհրդի նիստում՝ [[ՀՀ նախագահ]]ի առաջարկի հիման վրա<ref>[https://www.1in.am/1535538.html Սերժ Սարգսյանը ներկա է գտնվել] [[Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտ]]ի բացմանը]</ref>։ Նույն տարվա հունիսի վերջին «Վերածնունդ» մշակութային և ինտելեկտուալ հիմնադրամի շնորհիվ իրականացավ Կոմիտաս Վարդապետի ծրագիրը.լույս տեսավ նրա կողմից կազմված «Հազար ու մի խաղ» 100 ժողովրդական երգերի ընտրանին, որի շնորհանդեսը տեղի ունեցավ նույն թվականի հուլիսին<ref name="rf.am">http://rf.am/projects/publication-of-books/</ref>։
 
== Կենսագրություն ==
 
=== Վաղ տարիներ (1869-1881) ===
Սողոմոն Սողոմոնյանը ծնվել է [[1869]] թվականի [[սեպտեմբերի 26]]-ին (նոր օրացույցով՝ [[հոկտեմբերի 8|հոկտեմբերի 8-ին]]) [[Փոքր Ասիա]]յի [[Քյոթահիա]] քաղաքում։ Մկրտվել է ծնունդից երեք օր անց Սուրբ Թեոդորոս եկեղեցում և ստացել Սողոմոն անունը<ref>Կոմիտաս Վարդապետ. «Կենսագրական գրառումներ»</ref>։ Հայրը՝ Գևորգ Սողոմոնյանը, մասնագիտությամբ կոշկակար էր, որի ընտանիքը գաղթել էր [[Նախիջևանի գավառ|Նախիջևանի]] [[Գողթն]] գավառի [[Ցղնա (գյուղ)|Ցղնա]] գյուղից, իսկ մայրը՝ Թագուհի Հովհաննիսյանը, արմատներով Բուրսայից էր, և երբ տղան ծնվեց, նա ընդամենը 16 տարեկան էր։ Սողոմոնը նրանց միակ զավակն էր։ Երկուսն էլ մեծ սեր ունեին երաժշտության նկատմամբ։ Տանը խոսում էին միայն [[թուրքերեն]]։ Երբ Կոմիտասը ընդամենը 6 ամսական էր, նրա մայրը մահացավ, իսկ տասը տարեկանում տղան կորցրեց նաև հորը։ Դրանից հետո նրան սկսում է դաստիարակել հորական տատը՝ Մարիամը, որը նրա համար եղել է երկրորդ մայր<ref name="ReferenceA">Կոմիտաս Վարդապետ. «Ինքնակենսագրություն»</ref>։ Մոր մահը խորը վերք էր թողել Սողոմոնի հոգում, և նրա առաջին ստեղծագործությունները նվիրված էին հենց նրան։
 
[[1875]] թվականին փոքրիկ Սողոմոնն ընդունվեց իրենց քաղաքի միջնակարգ ուսումնարան, որն ավարտեց [[1880]] թվականին և հոր նախաձեռնությամբ մեկնեց Բուրսա քաղաք՝ ուսումը շարունակելու։ Նա վերադարձավ հայրենի քաղաք հոր մահվանից 4 ամիս անց։ Կոմիտասի մանկության ընկերը նրան բնութագրում էր որպես «գրեթե անօթևան». նա լիովին զրկվեց ծնողական խնամքից՝ դառնալով հոգեպես խոցելի, ինչը ևս դարձավ տարիներ հետո նրա մոտ ի հայտ եկած հիվանդության պատճառ<ref name="Soulahian Kuyumjian 2001">Soulahian Kuyumjian, Rita (2001). Archeology of Madness: Komitas, Portrait of an Armenian Icon. Princeton, New Jersey (Սուլահյան Կույումջյան Ռիտա. «Խելագարության հնաբանություն. Կոմիտասի՝ հայ սրբի դիմանկարը»)</ref>։
 
=== Էջմիածին (1881-1895) ===
[[Հայոց ցեղասպանություն|Հայոց ցեղասպանության]] ժամ{{Բազմապատիկ պատկերներ| գոտի= right| ուղղություն= horizontal| վերնագիր = | վերնագրի գոտի = center|վերնագրի ֆոն=| footer =| նկարագրության գոտի = left/right/center| footer_background =| width =| պատկեր1= Etchmiadzin_Cathedral_1901_Lynch_(edit).png| լայնություն1= 215| նկարագրություն1=[[Էջմիածնի Մայր Տաճար]], [[1890]]-ականներ| պատկեր2= Svet._Caucasus._048._Armenian_academy_in_Echmiadzin.jpg| լայնություն2= 180| նկարագրություն2= [[Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարան (Էջմիածին)|Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարան]], [[1910]]}}
 
Սողոմոնի կյանքում շրջադարձային էր [[1881]] թվականը։ Սեպտեմբերին 12-ամյա Սողոմոնը [[Քյոթահիա]]յի հոգևոր առաջնորդ Գևորգ վարդապետ Դերձակյանի հետ մեկնում է [[Էջմիածին]]։ Գևորգ Դ [[Կաթողիկոս]]ը հրահանգել էր, որ Գևորգ վարդապետը իր հետ [[Քյոթահիա]]յից մի որբ աշակերտ բերի։ 20 երեխաների միջև վիճակահանության արդյունքում բախտը ժպտաց Սողոմոնին։ [[Հոկտեմբերի 1]]-ին Սողոմոնը ներկայացավ կաթողիկոսին։ Վերջինս սկսեց խոսել հայերեն, և տղան ոչինչ չհասկացավ։ Երբ կաթողիկոսն ասաց, որ տղան այդտեղ անելիք չունի, քանի որ չգիտի հայերեն, Սողոմոնը պատասխանեց, թե եկել է սովորելու ու երգեց. «Լույս Զվարթ» երգելիս Սողոմոնը նկատեց, թե ինչպես կաթողիկոսի աչքերից արցունքներ գլորվեցին և թավալվելով ճերմակ մորուսի վրայով՝ կորան վերարկուի ծալքերի մեջ<ref name="ReferenceA"/>։ Տղան արդեն [[Գևորգյան ճեմարան]]ի ուսանող էր։ Այնտեղ նա վերջապես հոգևոր խաղաղություն գտավ<ref name="Soulahian Kuyumjian 2001"/>։