«Մասնակից:XenonX88/Ավազարկղ 1»–ի խմբագրումների տարբերություն

== Պատմություն ==
 
Քաղաքի տարածքում ամենավաղ մարդկային հետքերը թվագրվում են վաղ [[քարի դար]]ով։ Պահպանված մինչհռոմյականմինչհռոմեական բնակավայրերի անունները ցույցվկայում են տալիս, որ տարածքը շարունակաբար բնակեցված է եղել։ 4-րդ դարում [[Հին Հռոմ|հռոմեացիները]] Օենիփոնսում (Ինսբրուք) ստեղծեցին Վելդիդենա բանակային կայազորը (անվանումը պահպանվում է ներկայիս Վիլթեն քաղաքային թաղամասում)՝ Ռետիայի շրջանում [[Վերոնա]]-[[Բրեներո]]-[[Աուգսբուրգ]] կարևոր առևտրային ճանապարհը պաշտպանելու նպատակով։
 
Ինսբրուքն առաջին անգամ հիշատակվում է Օենի Պոնտում կամ Օենի Պոնս անվանումներով։ Լատիներեն pons նշանակում է կամուրջ, իսկ Օենուսը կարևոր հատման կետ էր [[Ինն (գետ)|Ինն գետ]]ի վրա։ [[1180]] թ. Անդեխսի կոմսության կոմսերը գնեցին քաղաքը։ [[1248]] թ. քաղաքն անցավ [[Տիրոլ|Տիրոլի կոմսությանը]]։<ref>Chizzali. Tyrol: Impressions of Tyrol. (Innsbruck: Alpina Printers and Publishers), p. 5</ref> Քաղաքի գերբի վրա պատկերված է տեսարան Ինն կամրջից, այն օգտագործվում է [[1267]] թ. ի վեր։ Բրենների լեռնանցքի ճանապարհն առաջ եղել է հիմնական տրանսպորտային և հաղորդակցման օղակ էր, որը կապում էր Եվրապայի[[Եվրոպա]]յի հյուսիսն ու հարավը և [[Ալպեր]]ով անցնող ամենահեշտ ճանապարհն էր։ Այն Վիա Իմպերիի կոչվող միջնադարյան կայսերական ճանապարհի մի մասն էր, որ գտնվում էր թագավորի հատուկ պաշտպանության ներքո։ Քաղաքում որպես տարանցիկ կանգառ հանդիսացող այս ճանապարհ մեծ եկամուտներ է բերել քաղաքին և նպաստել է դրա բարգավաճմանը։
 
[[File:Albrecht Dürer - View of Innsbruck - WGA7356.jpg|thumb|left|Տեսարան Ինսբրուքից, [[Ալբրեխտ Դյուրեր]], 1495 թ.]]
[[1429]] թ. Ինսբրուքը դարձավ ողջ [[Տիրոլ]]ի շրջանի մայրաքաղաքը, իսկ 15-րդ դարում՝ եվրոպական քաղաքականության և մշակույթի կենտրոն, քանի որ [[1490]]-ականներին կայսր [[Սրբազան Հռոմեական կայսրություն|Սրբազան Հռոմեական կայսրության]] կայսր [[Մաքսիմիլիան I]] նույնպես բնակվել է Ինսբրուքում։ Ինչպես երևում է քաղաքի Հոֆկիրխե եկեղեցուցեկեղեցուց՝ Ինսբրուքը զգալիորեն շահել է կայսրի ներկայությունից։ Մաքսիմիլիանին հաջորդած կայսրերի կողմից այստեղ նախագծվել և կանգնեցվել է նրա արձանը։ Դամբարանն ու [[Հաբսբուրգներ]]ի կայսրի իրական ու առասպելական նախնիների բրոնզե արձանները Ինսբրուքի հիմնական գեղարվեստական արձաններն են։ Ինսբրուքի և Մեխելեն քաղաքի միջև փոստային կապի ծառայությունը հաստատվել է [[1490]] թ. Թուրն-անդ-Թաքսիս փոստի կողմից։
 
[[File:Schloß Ambras (Merian).jpg|thumb|[[Ամբրաս ամրոց]], 1679 թ.]]
[[1564]] թ. Ավստրիայի էրցհերցոգ Ֆերդինանդ II-ը իշխանություն ստացավ գերմանական [[Տիրոլ]]ի շրջանի և այլ ավստրիական տարածքների նկատմամբ, որոնք մինչև 18-րդ դարը կառավարվում էին Ինսբրուքից։ Նա այնտեղ կառուցեց Ամբրաս ամրոցը, որի [[Վերածնունդ|Վերածննդի]] շրջանի հազվագյուտ հավաքածուն այսօր պահվում է [[Վիեննա]]յի [[Արվեստի պատմության թանգարան (Վիեննա)|Արվեստի պատմության թանգարանում]]։ Մինչև [[1665]] թ. Հաբսբուրգների դինաստիայի ճյուղերն իշխել են Ինսբրուքում անկախ արքունիքի միջոցով։ 1620-ական թվականներին Ալպերից[[Ալպեր]]ից դեպի հյուսիս գտնվող առաջին օպերային թատրոնը բացվեց Ինսբրուքում (Դոգանա)։
 
[[1669]] թ. բացվեց քաղաքի համալսարանը։ Որպես արքունիքի համար փոխհատուցում՝ կայսր Լեոպոլդ I-ը կրկին կառավարում էր Վիեննայից, երբ Հաբսբուրգների դինաստիայի տիրոլյան ճյուղի իշխանությունն ավարտվեց [[1665]] թ.։{{clarify|date=July 2015}}
 
[[File:Franz von Defregger 001.jpg|thumb|left|Անդրեաս Հոֆերն իր խորհրդատուի հետ [[Հոֆբուրգ]]ում, [[Ֆրանց Դեֆրեգեր]], 1879 թ.]]
[[Նապոլեոնյան պատերազմներ]]ի ժամանակ [[Տիրոլ]]ն անցավ [[Ֆրանսիա]]յի դաշնակից [[Բավարիա]]յին։ Անդրեաս Հոֆերն առաջնորդեց գյուղացիների տիրոլյան բանակն ընդդեմ բավարական և ֆրանսիական դաշնակիցուժերիդաշնակից ուժերի և հաղթանակ տարավ [[Բերգիսելի ճակատամարտ]]ում։ Նա դարձրեց Ինսբրուքն իր վարճական միավորի կենտրոնը։ Հետագայում դաշնակից ուժերը կրկին գրոհեցին Տիրոլի ոստիկանական ուժերի վրա, և մինչև [[1814]] թ. քաղաքը եղավ [[Բավարիա]]յի կազմում։ [[Վիեննայի վեհաժողով]]ից հետո վերականգնվեց ավստրիական իշխանությունը։ Մինչև [[1918]] թ. քաղաքը (Տիրոլի 4 ինքնավար քաղաքներից մեկը) եղել է Ավստրիայի[[Ավստրիա]]յի միապետության մասը, նույնանուն շրջանի կենտրոնը և [[Տիրոլ]]ի շրջանի 21 շրջանային իշխանություններից մեկը։<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm KLEIN, 1967</ref>
 
Տիրոլի հերոս Անդրեաս Հոֆերը մահապատժի ենթարվեց Մանտուայում։ Նրա աճյունը [[1823]] թ. տեղափոխվեց Ինսբրուք և հողին հանձնվեց Ֆրանցիսկյան եկեղեցում։
 
[[Առաջին համաշխարհային պատերազմիպատերազմ]]ի ժամանակ առաջին գրանցվածռազմական գործողությունը Ինսբրուքում տեղի ունեցավ պատերազմի ավարտին։ [[1918]] թ. փետրվարի 20-ին Իտալիայի[[Իտալիա]]յի տարածքից թռչող դաշնակից ուժերի ինքնաթիռները ռմբակոծեցին Ինսբրուքը՝ կորուստներ պատճառելով ավստրիական բանակում։ Քաղաքը ռմբակոծությունից չվնասվեց։<ref>Reynolds, Churchill, et al. ''The Story of the Great War'', vol. 14. (New York: Collier and Son, 1919)</ref> 1918 թ. նոյեմբերին իտալական առաջին բանակի 3-րդ կորպուսի զինվորները (20.000-22.000 զինվոր) գրավեցին Ինսբրուքն ու ողջ Տիրոլի շրջանը։<ref>{{Cite web |url=http://www.agiati.it/UploadDocs/12255_Art_20_di_michele.pdf |title=Archived copy |access-date=2017-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170822222302/http://www.agiati.it/UploadDocs/12255_Art_20_di_michele.pdf |archive-date=2017-08-22 |url-status=dead }}</ref>
 
[[1929]] թ. Ինսբրուքում անցկացվեց առաջին պաշտոնական ավստրիական շախմատի առաջնությունը։
 
===Բռնակցում և ռմբակոծություն===
[[1938]] թ. [[Անշլյուս]]ի հետևանքով [[Ավստրիա]]ն բռնակցվեց [[Նացիստական Գերմանիա]]յին։ [[1943]] թ. մինչև [[1945]] թ. ապրիլ ամիսը Ինսբրուքը ենթարկվել է 22 օդային հարձակման և կրել մեծ վնասներ։
 
===Տիրոլ-Հարավային Տիրոլ-Տրենտո եվրագոտի===
1429

edits