«Քիթ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 2163 բայտ ,  8 տարի առաջ
վիքիֆիկացում, + Միջլեզվային հղումներ, կատեգորիա, պատկեր
չ (Aram-van moved page Քթի խոռոչ to Քիթ)
(վիքիֆիկացում, + Միջլեզվային հղումներ, կատեգորիա, պատկեր)
[[Պատկեր:Illu nose nasal cavities.jpg|thumb|Քթի կառուցվածքը:]]
{{Վիքիֆիկացում}}
'''Քիթ''' ({{lang-lat|Nasus}}), [[մարդ|մարդու]] և ողնաշարավոր կենդանիների [[շնչառություն|շնչառական ուղիների]] սկզբնական հատվածն է:
Քիթը մարդու և ողնաշարավոր կենդանիների շնչառական ուղիների սկզբնական հատվածն է: Տարբերում են արտաքին քիթ և քթի խոռոչ, որոնք կազմում են մի ամբողջություն և ծառայում որպես շնչառական օրգան: Արտաքին քիթը հատուկ է միայն մարդուն: Այն կազմված է մկաններով ու մաշկով ծածկված ոսկրաաճառային կմախքից: Աճառային մասն ապահովում է քթի շարժունությունը: Արտաքին քիթը բաղկացած է 3 մասից՝ քթի արմատ, մեջք և ծայր: Քթի ստորին կողմնային մասերը կոչվում են քթի թևեր: Քթի խոռոչում են գտնվում հոտառական նյարդերի վերջույթները, ուստի քիթը հոտառության օրգան է: Քթի խոռոչը միջնապատով բաժանվում է 2 կեսի և արտաքին միջավայրի հետ հաղորդակցվում է քթանցքերով, իսկ քիթըմպանի հետ՝ հետին բացվածքների (խոաններ) միջոցով. օդն անցնում է ըմպան, ապա՝ կոկորդ: Քթի խոռոչի ստորին պատը (կամ հատակը) կազմում են կարծր քիմքի ոսկրերը, իսկ վերինը (կամ տանիքը) մաղանման նուրբ ոսկրաթիթեղ է (մաղոսկր), որի անցքերով անցնում են հոտառական նյարդի ճյուղերը: Քթի միջնապատը կազմում է խոռոչի աջ ու ձախ մասերի ներքին պատերը: Կողմնային պատերին կան գրեթե հորիզոնական ուղղությամբ տեղադրված քթային խեցիներ (ստորին, միջին և վերին), որոնք քթի խոռոչի աջ ու ձախ կեսերը բաժանում են քթային անցուղիների (վերին, միջին, ստորին): Վերին և միջին անցուղիների փոքր բացվածքներով քթի խոռոչը հաղորդակցվում է քթի հավելյալ 4 զույգ ծոցերի (հայմորյան, ճակատային, սեպոսկրային և ծակոտկեն մաղոսկրային) հետ: Արտաքին անցուղում է քթարցունքային խողովակի բացվածքը, որով արցունքները հոսում են քթի խոռոչ:
 
== Կառուցվածք ==
 
Տարբերում են արտաքին քիթ և քթի խոռոչ, որոնք կազմում են մի ամբողջություն և ծառայում որպես շնչառական օրգան: Արտաքին քիթը հատուկ է միայն [[մարդ]]ուն: Այն կազմված է մկաններով ու մաշկով ծածկված ոսկրաաճառային կմախքից: Աճառային մասն ապահովում է քթի շարժունությունը: Արտաքին քիթը բաղկացած է 3 մասից՝ քթի արմատ, մեջք և ծայր: Քթի ստորին կողմնային մասերը կոչվում են քթի թևեր: Քթի խոռոչում են գտնվում հոտառական նյարդերի վերջույթները, ուստի քիթը հոտառության օրգան է: Քթի խոռոչը միջնապատով բաժանվում է 2 կեսի և արտաքին միջավայրի հետ հաղորդակցվում է քթանցքերով, իսկ քիթըմպանի հետ՝ հետին բացվածքների (խոաններ) միջոցով. [[օդ]]ն անցնում է ըմպան, ապա՝ կոկորդ: Քթի խոռոչի ստորին պատը (կամ հատակը) կազմում են կարծր քիմքի ոսկրերը, իսկ վերինը (կամ տանիքը) մաղանման նուրբ ոսկրաթիթեղ է (մաղոսկր), որի անցքերով անցնում են հոտառական նյարդի ճյուղերը: Քթի միջնապատը կազմում է խոռոչի աջ ու ձախ մասերի ներքին պատերը: Կողմնային պատերին կան գրեթե հորիզոնական ուղղությամբ տեղադրված քթային խեցիներ (ստորին, միջին և վերին), որոնք քթի խոռոչի աջ ու ձախ կեսերը բաժանում են քթային անցուղիների (վերին, միջին, ստորին): Վերին և միջին անցուղիների փոքր բացվածքներով քթի խոռոչը հաղորդակցվում է քթի հավելյալ 4 զույգ ծոցերի (հայմորյան, ճակատային, սեպոսկրային և ծակոտկեն մաղոսկրային) հետ:
 
== Ֆունկցիաներ ==
 
Շնչառական սկզբնական օրգան: Արտաքին անցուղում է քթարցունքային խողովակի բացվածքը, որով արցունքները հոսում են քթի խոռոչ:
Քթի խոռոչի բոլոր պատերը, խեցիներն ու հարքթային ծոցերը պատված են լորձաթաղանթով, որի էպիթելի թարթիչները շարժվում են խոանների ուղղությամբ՝ կլանելով փոշու հատիկները:
Օդում պարունակվող քիմիական նյութերը լուծվում են քթի ներքին մակերևույթի նյարդային վերջույթները ծածկող հեղուկում: Քիմիական[[Քիմիա]]կան ներգործությունն ընկալելով՝ ընկալիչները (ռեցեպտորներ) ազդանշաններ են ուղարկում գլխուղեղ և այդպիսով ապահովում հոտառական զգացողությունը:
Մարդաբանության մեջ, անձի նույնականացման բնագավառում, կարևոր նշանակություն ունի արտաքին քթի ձևի ուսումնասիրությունը:
 
{{Քույրհղումներ
|Վիքիպահեստ=Nose
|Վիքիբառարան=Nose
|Վիքիքաղվածք=Nose
}}
 
{{ՀՀՀ}}
 
[[Կատեգորիա:Քիթ]]
[[Կատեգորիա:Շնչառական համակարգ]]
[[Կատեգորիա:Օրգաններ]]
[[Կատեգորիա:Մարդու ֆիզիոլոգիա]]
 
[[af:Neus]]
[[am:አፍንጫ]]
[[an:Naso]]
[[ang:Nasu]]
[[ar:أنف]]
[[arc:ܢܚܝܪܐ]]
[[arz:مناخير]]
[[av:МегӀер]]
[[ay:Nasa]]
[[az:Burun]]
[[bat-smg:Šnobė]]
[[be:Нос]]
[[be-x-old:Нос]]
[[bg:Нос]]
[[bo:སྣ།]]
[[br:Fri]]
[[bs:Nos]]
[[ca:Nas]]
[[co:Nasu]]
[[cs:Nos]]
[[cy:Trwyn]]
[[da:Næse]]
[[de:Nase]]
[[diq:Pırnıke]]
[[dv:ނޭފަތް]]
[[el:Μύτη]]
[[en:Nose]]
[[eo:Nazo (organo)]]
[[es:Nariz]]
[[et:Nina]]
[[eu:Sudur]]
[[fa:بینی]]
[[fi:Nenä]]
[[fiu-vro:Nõna]]
[[fr:Nez]]
[[ga:Srón]]
[[gan:鼻公]]
[[gd:Sròn]]
[[gl:Nariz]]
[[gn:Tĩ]]
[[gv:Stroin]]
[[hak:Phi]]
[[he:אף]]
[[hi:नाक]]
[[hr:Nos]]
[[ht:Nen]]
[[hu:Orr]]
[[id:Hidung]]
[[io:Nazo]]
[[is:Nef]]
[[it:Naso]]
[[iu:ᕿᖓᖅ]]
[[ja:鼻]]
[[jbo:nazbi]]
[[jv:Irung]]
[[kk:Мұрын]]
[[ko:코]]
[[ks:نَس]]
[[ku:Poz]]
[[la:Nasus]]
[[lbe:Май]]
[[lmo:Nas]]
[[ln:Zólo]]
[[lt:Nosis]]
[[lv:Deguns]]
[[mk:Нос]]
[[ml:മൂക്ക്]]
[[mr:नाक]]
[[ms:Hidung]]
[[my:နှာခေါင်း]]
[[nah:Yacatl]]
[[nl:Neus]]
[[nn:Nase]]
[[no:Nese]]
[[oc:Nas]]
[[pag:Eleng]]
[[pam:Arung]]
[[pl:Nos]]
[[pnb:نک]]
[[pt:Nariz]]
[[qu:Sinqa]]
[[ro:Nas]]
[[sa:नासिका]]
[[scn:Nasu (anatumìa)]]
[[sco:Neb]]
[[sh:Nos]]
[[simple:Nose]]
[[sk:Nos]]
[[sl:Nos]]
[[sn:Mhuno]]
[[so:San]]
[[sq:Hunda]]
[[sr:Нос]]
[[su:Irung]]
[[sv:Nos]]
[[sw:Pua]]
[[szl:Sznupa]]
[[ta:மூக்கு]]
[[tg:Бинӣ]]
[[th:จมูก]]
[[tl:Ilong]]
[[tn:Nko]]
[[tr:Burun]]
[[ug:بۇرۇن]]
[[uk:Ніс]]
[[vi:Mũi]]
[[wa:Nez]]
[[war:Irong]]
[[yi:נאז]]
[[zh:鼻]]
[[zh-min-nan:Phīⁿ]]
[[zh-yue:鼻]]
17 101

edits