«Ստերոիդներ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
Քիմիական բնույթով դասվում են բնական միացությունների՝ [[իզոպրենոիդներ]]ի շարքը։
 
Լայնորեն տարածված են բուսական և կենդանական աշխարհում։ Ստերոիդների մեծ մասն աստիճանաբար «մասնագիտացել» է որպես կենսաբանական կարգավորիչներ՝ [[հորմոններ]]։ Գրեթե բոլոր ստերոիդներ օրգանական լուծիչներում լավ (ջրում՝ համեմատաբար վատ) լուծվող, օպտիկապես ակտիվ [[բյուրեղներ]] են։ Ըստ մոլեկուլի քիմիական կառուցվածքի և ֆիզիոլոգիական ազդեցության մեխանիզմի տարբերում են․
1․ ստերիններ,
 
1․# ստերիններ,
2․# [[D խմբի վիտամիններ]], մասնակցում են [[Ca]]-ի փոխանակությանը և ողնաշարավորների կմախքի կազմավորմանը։
 
3․# [[Լեղասպիրտներ]] և [[լեղաթթուներ]]․ պարունակում են համապատասխանաբար հիդրօքսիլ և [[կարբօքսիլ խումբ|կարբօքսիլ խմբեր]] ունեցող կողմնային շղթաներ, նպաստում են [[ողնաշարավորներ]]ի աղիքներում սննդի մարսման պրոցեսին։
4․# Ստերոիդային սապոնինների և գլիկոալկալոիդների ագլիկոններ (գենիններ)՝ ազոտ չպարունակող ոչ ածխաջրային մնացորդներ, որոնց ներկայացուցիչներն են դիոսգենինը (II, Х=Օ) և սոլասոդինը (II, X=NH)։2 խմբերն էլ բնորոշ են շուշանազգիներին և այլ բույսերին ու գլիկոզիդների ձեով ունեն մակերևութային ակտիվ, հեմոլիտիկ հատկություններ։
 
5․# Ստերոիդային ալկալոիդներմոդիֆիկացված ստերոիդային կմախքով․ C<sub>27</sub> ալկալոիդները խթանում են միջաձիգ զոլավոր մկանների կծկումը, բուսական C<sub>21</sub> ալկալոիդներն ունեն բակտերիան ամեոբասպան հատկություն, իսկ [[երկկենցաղներ]]ի գեղձերից սատցվող C<sub>21</sub> ալկալոիդները ուժեղ թունավոր ազդեցություն ունեն սրտի և [[կենտրոնական նյարդային համակարգ]]ի վրա։
4․ Ստերոիդային սապոնինների և գլիկոալկալոիդների ագլիկոններ (գենիններ)՝ ազոտ չպարունակող ոչ ածխաջրային մնացորդներ, որոնց ներկայացուցիչներն են դիոսգենինը (II, Х=Օ) և սոլասոդինը (II, X=NH)։2 խմբերն էլ բնորոշ են շուշանազգիներին և այլ բույսերին ու գլիկոզիդների ձեով ունեն մակերևութային ակտիվ, հեմոլիտիկ հատկություններ։
6․# Սրտի գենիններ․ դրանցում կողմնային շղթաները չհագեցած հնգանդամանի (С<sub>23</sub>-կ արդենոլիդնևր) կամ վեցանդամանի (C<sub>24</sub>֊բուֆադիենոլիդներ) լակտոնային ցիկլերի ձեվով են։ Արագացնում են սրտամկանի կծկումը, սրտի բջիջների թաղանթում ադենոզին եոֆոսֆատազ ֆերմենտի ([[ԱԵՖ]]) ազդեցությունը ճնշելու միջոցով։
 
7․# Ստերոիդային [[սեռական հորմոններ]] և դրանց փոխարկումների արգասիքներ, պայմանավորում են կենդանիների և մարդու [[սեռական համակարգ]]ի զարգացումն ու ֆունկցիաները։ Դրանցից են ւցրոգեսաերոնը, անդրոգենները և էաորոգենները։
5․ Ստերոիդային ալկալոիդներմոդիֆիկացված ստերոիդային կմախքով․ C<sub>27</sub> ալկալոիդները խթանում են միջաձիգ զոլավոր մկանների կծկումը, բուսական C<sub>21</sub> ալկալոիդներն ունեն բակտերիան ամեոբասպան հատկություն, իսկ [[երկկենցաղներ]]ի գեղձերից սատցվող C<sub>21</sub> ալկալոիդները ուժեղ թունավոր ազդեցություն ունեն սրտի և [[կենտրոնական նյարդային համակարգ]]ի վրա։
8․# [[Մակերիկամ]]ի կեղևի հորմոնները՝ կորաիկոաոերոիղներ (R=COCH<sub>2</sub>OH)։ Իրենց հատկություններով Ստերոիդներին մոտ են որոշ եռտերպենային [[անտիբիոտիկներ]] (ֆուզիդաթթու, ցեֆալոսպորին) և այլ եռտերպեններ։ Ստերոիդները կենսասինթեզելու հատկությամբ օժտված են բարձրակարգ ողնաշարավորները։ [[Պրոգեստերոն]]ի ածանցյալները միջատների մի շարք տեսակների համար քիմիական պաշտպանության միջոց են։
 
6․ Սրտի գենիններ․ դրանցում կողմնային շղթաները չհագեցած հնգանդամանի (С<sub>23</sub>-կ արդենոլիդնևր) կամ վեցանդամանի (C<sub>24</sub>֊բուֆադիենոլիդներ) լակտոնային ցիկլերի ձեվով են։ Արագացնում են սրտամկանի կծկումը, սրտի բջիջների թաղանթում ադենոզին եոֆոսֆատազ ֆերմենտի ([[ԱԵՖ]]) ազդեցությունը ճնշելու միջոցով։
 
7․ Ստերոիդային [[սեռական հորմոններ]] և դրանց փոխարկումների արգասիքներ, պայմանավորում են կենդանիների և մարդու [[սեռական համակարգ]]ի զարգացումն ու ֆունկցիաները։ Դրանցից են ւցրոգեսաերոնը, անդրոգենները և էաորոգենները։
 
8․ [[Մակերիկամ]]ի կեղևի հորմոնները՝ կորաիկոաոերոիղներ (R=COCH<sub>2</sub>OH)։ Իրենց հատկություններով Ստերոիդներին մոտ են որոշ եռտերպենային [[անտիբիոտիկներ]] (ֆուզիդաթթու, ցեֆալոսպորին) և այլ եռտերպեններ։ Ստերոիդները կենսասինթեզելու հատկությամբ օժտված են բարձրակարգ ողնաշարավորները։ [[Պրոգեստերոն]]ի ածանցյալները միջատների մի շարք տեսակների համար քիմիական պաշտպանության միջոց են։
 
Ստերոիդների քիմիան, կենսաքիմիան և ֆիզիոլոգիական ակտիվությունը լայնորեն ուսումնասիրվում են՝ կապված [[Բժշկություն|բժշկության]], [[անասնաբուժություն|անասնաբուժության]] և [[Անասնաբուծություն|անասնաբուծության]] մեջ դրանց կարևոր նշանակության հետ։ Յուրացված են բնական հումքից ստերոիդային հորմոնների արդյունաբերական սինթեզի քիմիական և մանրէաբանական մեթոդները։ Մեծ նշանակություն է ստանում նաև «արհեստական» ստերոիդային հորմոնների սինթեզը։