«Արխեյան դարաշրջան»–ի խմբագրումների տարբերություն

Արքեյան դարաշրջանում Երկրի [[բիոտա|բիոտան]] կազմել են [[Անաերոբներ|անաերոբ]] [[նախակորիզավորներ|նախակորիզավորները]]<ref>[http://lenta.ru/news/2014/09/03/archean/ Ученые воссоздали условия атмосферы древней Земли].</ref>։ Արքեյան նստվածքային ապարների երկրաբանական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ Երկրի վրա զարգացած նախակորիզավորների կյանքը գոյություն է ունեցել ավելի քան 3,7-3,8 միլիարդ տարի առաջ<ref>{{Cite web|url=https://elementy.ru/novosti_nauki/432822/Naydeny_stromatolity_vozrastom_3_7_mlrd_let_drevneyshie_sledy_zhizni_na_Zemle|title=Найдены строматолиты возрастом 3,7 млрд лет — древнейшие следы жизни на Земле • Елена Наймарк • Новости науки на «Элементах» • Палеонтология, Геология|publisher=elementy.ru|lang=ru|accessdate=2018-07-31}}</ref>։ Սակայն այն հարցը, թե երբ է սկսել կատարվել թթվածնային [[ֆոտոսինթեզ]], դեռևս մնում էառանց հստակ պատասխանի։ Առաջին քարացուկները, որոնց վրա, ինչպես ենթադրվում է, առկա են ֆոտոսինթեզող թելանման օրգանիզմների հետքեր, վերագրվում են 3,4 մլրդ տարի առաջ ընկա ժամանակահատվածին<ref>[http://www.newscientist.com/article/mg18424671.600-photosynthesis-got-a-really-early-start.html Photosynthesis got a really early start], New Scientist, 2 October 2004.</ref><ref>[http://www.newscientist.com/article/mg19125654.200-revealing-the-dawn-of-photosynthesis.html Revealing the dawn of photosynthesis], New Scientist, 19 August 2006.</ref>։ Այդ ժամանակաշրջանում էլ ակտիվորեն ձևավորվել են ներկայում գոյություն ունեցող [[Ծծումբ|ծծմբի]], [[գրաֆիտ|գրաֆիտի]], [[Երկաթ|երկաթի]] և [[Նիկել|նիկելի]] շատ հանքավայրեր։
 
Վաղ արխենաում մթնոլորտը և ջրոլորտը ակնհայտորեն ներկայացնում էին գոլորշագազային խառը զանգված, որը հաստ ու խիտ շերտով պատել է ամբողջ մոլորակը։ Դրա թափանցելիությունը արևի լույսի համար շատ թույլ էր, ուստի երկրի մակերեսում տիրել է խավարը։ Գոլորշագազային թաղանթը կազմված է եղել ջրի գոլոշիներից և որոշակի քանակով թթվային ծխից։ Նրան հատուկ է եղել բարձր քիմիական ակտիվությունը, որի հետևանքով այն ակտիվորեն ազդել է Երկրի բազալտային մակերևույթի վրա։ Լեռնային լանդշաֆտը, ինչպես և խորը իջվածքները Երկրի վրա բացակայել են։ Համարվում է, որ ուշ արքեյում մթնոլորտի խտությունն ու ճնշումը զգալիորեն ավելի բարձր էին ժամանակակիցներից, սակայն մի շարք նոր ուսումնասիրությունների արդյունքների համաձայն՝ դրանք զիջել են ժամանակակից չափանիշներին ավելի քան երկու անգամ<ref>{{Статья |автор= |заглавие=Атмосфера молодой Земли перевернула представления учёных о прошлом планеты |ссылка=https://life.ru/t/наука/407575/ |язык= |издание= |тип= |год= |месяц= |число= |том= |номер= |страницы= |issn=}}</ref>.։ ВԱրքեյի эпохуդարաշրջանում археяտեղի происходилаէ дифференциацияունեցել парогазовойգոլորշագազային оболочкиթաղանթից наմթնոլորտի атмосферуու иջրոլորտի гидросферу.առանձնացումը։ АрхейскийԱրքեյան океанօվկիանոսը былեղել мелкимէ փոքր, аիսկ նրա водыջուրը егоեղել представлялиէ крепкийխիտ иու оченьշատ кислыйթթու солевойաղային растворլուծույթ<ref>[http://www.worldcam.ru/geologicheskoe/176-dokembriyaskiy.html Докембрийский этап геологической истории] <!-- {{Архивировано|url=https://web.archive.org/web/20140102194132/http://www.worldcam.ru/geologicheskoe/176-dokembriyaskiy.html |date=2014-01-02 }}. --></ref>։
 
Ըստ Թանայի Կարդոնայի (Tanai Cardona) և Լոնդոնի կայսերական քոլեջի նրա գործընկերոջ՝ թթվածնային ֆոտոսինթեզը (ֆոտոսիստեմ II) ի հայտ է եկել վաղ արքեյում 3,5 մլնդ տարի առաջ՝ առաջին [[ցիանոբակտերիաներ]]ի հայտնվելուց և «թթվածնայից աղետից» առաջ, որ տեղի է ունեցել 2,45 մլրդ տարի առաջ<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/gbi.12322 Early Archean origin of Photosystem II], 09 November 2018</ref><ref>[http://sci-dig.ru/biology/novaya-datirovka-otodvinula-poyavlenie-fotosinteza-na-milliard-let-dalshe-v-proshloe/ Новая датировка отодвинула появление фотосинтеза на миллиард лет дальше в прошлое]</ref>։