«Յուպիտեր (դիցաբանություն)»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
(Նոր էջ. '''Յուպիտեր''', երկնքի հռոմեական աստվածություն. նույնացվել է Զևսի հետ: Յուպիտերը նախ և առաջ լույսի ա...)
 
[[Պատկեր:IngresJupiterAndThetis.jpg|thumb|right|«Յուպիտեր և Փետիդա» («Jupiter et Thétis»), Ժան Էնգր, [[1811]], յուղաներկ, 330×257 սմ:]]
'''Յուպիտեր''', երկնքի հռոմեական աստվածություն. նույնացվել է [[Զևս]]ի հետ: Յուպիտերը նախ և առաջ լույսի աստվածն է. նրան հաճախ կոչել են Լյուցետիոս (Լուսատու), նա համարվել է երկնքի տերը, և, երբ հռոմեացիները ուզում էին ասել «բաց երկնքի տակ», նրանք ասում էին` «Յուպիտերի ներքո» («սուրբ Իովե»): Յուպիտերը համարվում էր անձրևի աստված. նրանից էր կախված հողագործին երաշտով հարվածելը կամ նրան բերք շնորհելը: Որոտը Յուպիտերի կամքի դրսևորումն է. կայծակի ընկած վայրը համարվում էր սրբազան: Յուպիտերը, որպես Յուպիտեր Ստատոր (Պահպանիչ), հովանավորում էր հռոմեական զորքը և պաշտպանում նրա շարքերը: Յուպիտեր Վերսորը (Խափանիչ) թշնամուն մատնում էր փախուստի: Յուպիտեր Վիկտորը (Հաղթական) հաղթանակ էր պարգևում: Հաղթական զորահրամանատարի հաղթահանդֆեսը կրոնական ակտ էր հռոմեական պետության պաշտպան Յուպիտերի պատվին: Հռոմեական կայսրության գլխավոր տաճարը '''Կապիտոլյան Յուպիտերի''' տաճարն էր: Յուպիտերի քրմերը եղել են [[ֆլամիններ]]ը: [[2-րդ դար|II]]-[[3-րդ դար|III]] դարերում Հռոմում բազմաթիվ արևելյան պաշտամունքների ներթափանցման կապակցությամբ, սկսեցին Յուպիտերի հետ նույնացնել սիրիական աստվածներին (Բաալներին): [[Անտոնիոսներ]]ի օրոք [[Կոմմագենե]]ի [[Դոլիքե]] քաղաքի [[Բաալ]]ի պաշտամունքը տարածվում է [[Հռոմ]], որտեղ Ավենտինյան բլրի վրա կառուցվում է '''Դոլիքեյան ՅուպիտերՅուպիտերի''' տաճարը: [[Հելիուպոլիս]] քաղաքի (այժմ` [[Բաալբեկ]]ը [[Լիբանան]]ում) Բաալը ստանում է '''Հելիուպոլիսյան Յուպիտերի''' անունը. նրա հոյակապ տաճարը վերականգնել է [[Անտոնիոս Պիոս]] կայսրը (այժմ վիթխարի ավերակներ): Յուպիտերի հետ հաճախ նույնացվել է եգիպտական [[Ամոն]] աստվածը: Յուպիտերին սկսեցին վերագրել [[Զևս]]ի մասին եղած բազմաթիվ հունական առասպելներ: Յուպիտերի պատկերումները չէին տարբերվում [[Զևս]]ի պատկերումներից: Այլաբանորեն, հեգնաբար, Յուպիտեր նշանակում է` գոռոզ, մեծամիտ, ամբարտավան մարդ:
 
 
== Յուպիտերի բազմակերպարությունը ==
* '''Յուպիտեր Տոնանս''' ('''Jupiter Tonans'''), (որոտացող) ուղարկում էր անձրև և որոտ:
* '''Յուպիտեր Ֆուլգուր''' ('''Jupiter Fulgur'''), (կայծակնային) ուղարկում էր կայծակներ:
* '''Օպտիմուս Մակսիմուս Սոտեր''' ('''Optimus Maximus Soter'''), Լավագույն, Հզորագույն, Փրկիչ:
* '''Յուպիտեր Վիկտոր''' ('''Jupiter Victor'''), պարգևում էր հաղթանակ:
* '''Յուպիտեր Լատիարիս''' ('''Jupiter Latiaris'''), լատիանակն ցեղերի միության աստված:
* '''Յուպիտեր Դապալիս''', բերքատվության աստված:
* '''Յուպիտեր Տերմինոս''' ('''Jupiter Terminus'''), սահամանների պահպանության հովանավոր:
* '''Յուպիտեր Լիբերտաս''' ('''Jupiter Libertas'''), ազատության հովանավոր:
* '''Յուպիտեր Փերետրիոս''' ('''Jupiter Feretrius'''), պատերազմի և հաղթանակի աստված:
* '''Յուպիտեր Յուպիտոն''' ('''Jupiter Yupiton'''), բարձրունքի հասնելու աստված:
* '''Յուպիտեր Ստատոր''' (Պահպանիչ), հովանավորում էր հռոմեական զորքը և պաշտպանում նրա շարքերը:
* '''Յուպիտեր Վերսոր''' (Խափանիչ), թշնամուն մատնում էր փախուստի:
[[Կատեգորիա:Հռոմեական աստվածներ և աստվածուհիներ]]
 
[[als:Jupiter (Mythologie)]]
[[an:Chupiter (mitolochía)]]
[[ar:يوبيتر]]
[[arz:جيوبتر]]
[[az:Yupiter (mifologiya)]]
[[be:Юпітэр, міфалогія]]
[[bg:Юпитер (бог)]]
[[bo:ཀྲུའུ་པི་ཐེ།]]
[[br:Yaou (doue)]]
[[bs:Jupiter (mitologija)]]
[[ca:Júpiter (mitologia)]]
[[cs:Jupiter (mytologie)]]
[[cy:Iau (duw)]]
[[da:Jupiter (gud)]]
[[de:Jupiter (Mythologie)]]
[[el:Γιούπιτερ]]
[[en:Jupiter (mythology)]]
[[eo:Jupitero (dio)]]
[[es:Júpiter (mitología)]]
[[et:Jupiter (jumal)]]
[[eu:Jupiter (jainkoa)]]
[[fa:ژوپیتر]]
[[fi:Juppiter]]
[[fr:Jupiter (mythologie)]]
[[gl:Xúpiter (deus)]]
[[he:יופיטר (מיתולוגיה)]]
[[hi:जुपिटर]]
[[hr:Jupiter (mitologija)]]
[[hu:Iuppiter]]
[[ia:Jupiter (deo)]]
[[id:Yupiter (mitologi)]]
[[it:Giove (divinità)]]
[[ja:ユーピテル]]
[[ka:იუპიტერი (ღმერთი)]]
[[ko:유피테르]]
[[kw:Yow (duw)]]
[[la:Iuppiter]]
[[lad:Jupiter (Mitolojiya)]]
[[lb:Jupiter (Mythologie)]]
[[lij:Giove (divinitæ)]]
[[lt:Jupiteris (mitologija)]]
[[lv:Jupiters (mitoloģija)]]
[[mk:Јупитер (бог)]]
[[mn:Юпитер]]
[[mr:ज्युपिटर (रोमन देव)]]
[[mt:Ġove (mitoloġija)]]
[[nds-nl:Jupiter (god)]]
[[nl:Jupiter (mythologie)]]
[[nn:Guden Jupiter]]
[[no:Jupiter (gud)]]
[[pl:Jowisz (mitologia)]]
[[pt:Júpiter (mitologia)]]
[[ro:Jupiter (zeu)]]
[[ru:Юпитер (мифология)]]
[[scn:Giovi (divinitati)]]
[[sh:Jupiter (mitologija)]]
[[simple:Jupiter (mythology)]]
[[sk:Jupiter (boh)]]
[[sl:Jupiter (mitologija)]]
[[sr:Јупитер (бог)]]
[[sv:Jupiter (mytologi)]]
[[sw:Jupiter]]
[[th:จูปิเตอร์ (เทพปกรณัม)]]
[[tr:Jüpiter (mitoloji)]]
[[uk:Юпітер (міфологія)]]
[[zh:朱庇特]]
1802

edits