Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Առանց խմբագրման ամփոփման
|}}
 
'''Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարում''' (բիպոլյար պսիխոզ, նախկինում հայտնի էր որպես մանիակալ-դեպրեսիվ պսիխոզ), հոգեկան խանգարում, բնորոշվում է հոգեհուզական ոլորտի պարբերաբար ընթացող խանգարումներով (մանիակալ, դեպրեսիվ փուլեր), միջփուլային շրջանում ախտանշանների լրիվ դարձելիությամբ<ref name="BMJ2012" /><ref name="DSM52">{{cite book|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|author=American Psychiatry Association|date=2013|publisher=American Psychiatric Publishing|isbn=978-0-89042-555-8|edition=5th|location=Arlington|pages=123–154}}</ref><ref name="FDA4">{{cite web|title=DSM IV Criteria for Manic Episode|url=https://www.fda.gov/ohrms/dockets/ac/00/slides/3590s1c/tsld002.htm|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170731230148/https://www.fda.gov/ohrms/dockets/ac/00/slides/3590s1c/tsld002.htm|archivedate=July 31, 2017|df=mdy-all}}</ref>։ Էական ցուցանիշ է տվյալ դեպքում տրամադրության բարձրացումը՝ էյֆորիան , որը կարող դրսևորվել մանիակալ կամ հիպոմանիկալ դրվագների տեսքով: [[Մանիակային համախտանիշ|Մանիակալ փուլում]] հիվանդները էներգիայով լի են, երջանիկ, անհիմն լավատես կամ դյուրագրգիռ<ref name="BMJ2012" />։ Հաճախ անմիտ որոշումներ են կայացնում՝ չմտածելով հետևանքների մասին: Բացի այդ այս փուլում հիվանդերը քնի կարիք չեն զգում<ref name="DSM52"/>։ Դեպրեսիվ փուլին բնորոշ են տրամադրության անկումը, ընկճվածությունը, կյանքի հանդեպ բացասական վերաբերմունք և ցածր տեսողական կոնտակտը<ref name="BMJ2012" />։ Հիվանդը կորցնում է հետաքրքրությունը, ինքնավստահությունը, խանգարվում է քունը։ Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման հետևանքով ինքնասպանությունների փորձերի թիվը ավելին է քան 6%, իսկ [[Ինքնավնասում|ինքնավնասումներինը՝]] 30-40%<ref name="BMJ2012">{{cite journal | vauthors = Anderson IM, Haddad PM, Scott J |title=Bipolar disorder|journal=BMJ (Clinical Research Ed.)|date=Dec 27, 2012 |volume=345 |page=e8508 |pmid=23271744 |doi=10.1136/bmj.e8508}}</ref>: Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման հետ են կապված նաև հոգեկան այնպիսի խանգարումներ, ինչպիսիք են [[տագնապային խանգարում]]ը և [[հոգեակտիվ նյութերի գործածում]]ը<ref name="BMJ2012" />։ Այս հիվանդության պատճառները դեռևս հստակ բացահայտված չեն, սակայն մեծ դեր են խաղում ժառանգական և էկոլոգիական գործոնները<ref name="BMJ20122" /><ref>{{cite journal|last1=Goodwin|first1=Guy M.|year=2012|title=Bipolar disorder|journal=Medicine|volume=40|issue=11|pages=596–598|doi=10.1016/j.mpmed.2012.08.011}}</ref>։ Էկոլոգիական գործոնների մեջ են մտնում [[Բռնություն երեխաների նկատմամբ|մանկության ընթացքում տարած դաժան վերաբերմունքը]], [[Սթրես|երկարատև սթրեսը]]<ref name="BMJ20122" />։ 85% դեպքերում հիվանդության զարգացումը պայմանավորված է գենետիկական գործոնով<ref>{{cite book|title=Charney & Nestler's Neurobiology of Mental Illness|last1=Charney|first1=Alexander|last2=Sklar|first2=Pamela|date=2018|publisher=Oxford University Press|editor1-last=Charney|editor1-first=Dennis|edition=5th|location=New York|page=162|chapter=Genetics of Schizophrenia and Bipolar Disorder|name-list-format=vanc|editor2-last=Nestler|editor2-first=Eric|editor3-last=Sklar|editor3-first=Pamela|editor4-last=Buxbaum|editor4-first=Joseph|chapter-url=https://books.google.ca/books?id=y8M9DwAAQBAJ&lpg=PP1&dq=Charney%20%26%20Nestler's%20Neurobiology%20of%20Mental%20Illness&pg=PA162}}</ref>։ Գոյություն ունի հիվանդության 2 տիպ՝ առաջին և երկրորդ։ Առաջին տիպի դեպքում զարգանում է առնվազն մեկ մանիակալ դրվագ , որը կարող է ուղեկցվել կամ չուղեկցվել դեպրեսիվ վիճակով։ Երկրորդ տիպի դեպքում դրսևորվում առնվազն մեկ հիպոմանիկալ (բայց ոչ մանիակալ) և մեկ երկարատև դեպրեսիվ դրվագ<ref name="DSM52"/>։ Եվ նաև գոյություն հիվանդության զարգացման երրորդ տիպը՝[[Ցիկլոթիմիա|ցիկլոթիմիկ խանգաորւմըխանգարումը]], որի դեպքում ախատանիշներըախտանիշները արտահայտվում են նվազ ուժգնությամբ, սակայն տևողությունն ավելի երկար է<ref name="DSM52" />։ Կա նաև այլ դասակարգում, որը կապված է դեղամիջոցների օգտագործման կողմնակի էֆեկտների կամ ուղեկցվող այլ հիվանդությունների հետ<ref name="DSM52" />։ Նմանատիպ այլ վիճակներ են են [[ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշ]]ը, [[շիզոֆրենիա]]ն, [[հոգեակտիվ նյութերի գործածում]]ը և [[անձնային խանգարում]]ները<ref name="BMJ20122" />։ Բժշկական հետազտությունները ( լաբորատոր, բիոքիմիական, սկրինինգային և այլն) ինֆորմատիվ չեն այս հիվանդության [[Ախտորոշում|ախտորոշման]] համար , բայց կարող են օգտակար լինել ուղեկցողղ այլ խնդիրների լուծման համար<ref name="NIH2016Test2">{{cite web|url=https://www.nimh.nih.gov/health/topics/bipolar-disorder/index.shtml#part_145405|title=Bipolar Disorder|date=April 2016|publisher=National Institutes of Health|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160727230418/http://www.nimh.nih.gov/health/topics/bipolar-disorder/index.shtml#part_145405|archivedate=July 27, 2016|accessdate=August 13, 2016|author=NIMH|deadurl=no|df=mdy-all}}</ref>։
 
Բուժումը սովորաբար ներառում է [[հոգեթերապիա]]՝ զուգորդված նորմոթիմիկների (տրամադրությունը կարգավորող դեղամիջոցներ), [[հոգեմետ դեղեր]]ի, [[հակադեպրեսանտներ]]ի, և այլ դեղամիջողցների հետ<ref name="BMJ20123" />։ Նորմոթիմիկների օրինակներ են լիթիումի աղերը կամ տարատեսակ [[հակակոնվուլսանտներ]]ը ( հակացնցումային դեղամիջոցներ)<ref name="BMJ20123" />։ Հիվանդներին, որոնք հրաժարվում են բուժումից անհրաժեշտ է ենթարկել հարկադրական բուժման [[հոգեբուժարան]]ներում, քանի որ նրանք կարող են վնաս հասցնել ոչ միայն իրենց, այլև ուրիշ մարդկանց<ref name="BMJ20123" />։ Առավել բարդ վարքագծային խանգարումների դեպքում, ինչպիսիք են [[ագիտացիա]]ն կամ կռվարարությունը, խորհուրդ է տրվում նշանակել հակապսիխոտիկ դեղամիջոցներով կամ բենզոդիազեպիններով բուժման կարճատև կուրս<ref name="BMJ20123" />։ Մանիակալ փուլում խորհուրդ է տրվում դադարեցնել [[հակադեպրեսանտներ]]ը<ref name="BMJ20123" />։ Եթե հակադեպրեսանտները զուգակցվում են [[Էլեկկտրոկոնվուլսիվ թերապիան|Էլեկտրոկոնվուլսիվ թերապիան]] (ԷԿԹ) , վերջնականապես ուսումնասիրված չէ, բայց կարող է կիրառվել այն հիվանդների դեպքում, որոնց օգուտ չեն տվել այլ բուժման մեթոդները<ref name="BMJ20123" /><ref>{{cite journal|date=June 2011|title=Efficacy and safety of electroconvulsive therapy in the treatment of bipolar disorder: a systematic review|journal=The Journal of ECT|volume=27|issue=2|pages=153–64|doi=10.1097/yct.0b013e3181e6332e|pmid=20562714|vauthors=Versiani M, Cheniaux E, Landeira-Fernandez J}}</ref>։ Բուժման դադարեցումը պետք է դանդաղ կատարվի<ref name="BMJ20123" />։ Հիվանդության ընթացքում շատ հիվանդներ ունենում են խնդիրներ աշխատանքային, ֆինանսական, միջանձնային ոլորտներում<ref name="BMJ20123" />։ Կենսակերպի փոփոխության և դեղերի կողմնակի ազդեցությունների պատճառով ԵԱԽ-ով հիվադների սրտանոթային հիվանդությունների, օրինակ՝ [[Պսակային զարկերակային հիվանդություն|սրտի իշեմիկ հիվանդության]], հետևանքով մահացության ցուցանիշը կրկնակի բարձր է հոգեպես առողջ մարդկանց համեմատությամբ<ref name="BMJ20123" />։
== Նշաններ և ախտանիշներ ==
Ե՛վ մանիակալ, և՛ դեպրեսիվ փուլերին բնորոշ են տրամադրության խանգարումները, հոգեշարժական ակտիվությունը, ցիռկադային ռիթմի և իմացական (կոգնիտիվ) գործընթացների խանգարումները։ Մանիան կարող է արտահայտվել խանգարման տարբեր դրսևորումներով, սկսած լավազգացությունից ([[էյֆորիա]]) մինչև ընկճվածություն (դիսֆորիա) և դյուրագրգիռություն։ Մանիակալ փուլի հիմնական ախտանիշն է հոգեշարժական ակտիվությունը։ Հիվանդը արտահայտում է անձի գերագնահատման, մեծամոլական մտքեր, մտածողության պրոցեսներն արագանում են, խոսում է անընդհատ, արագ, մի թեմայից անցնում մյուսին<ref>{{cite book|title=Kaplan and Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry|last1=Akiskal|first1=Hagop|date=2017|publisher=Wolters Kluwer|editor1-last=Sadock|editor1-first=Benjamin|edition=10th|location=New York|chapter=13.4 Mood Disorders: Clinical Features|editor2-last=Sadock|editor2-first=Virginia|editor3-last=Ruiz|editor3-first=Pedro name-list-format = vanc}}</ref>։ Մանիան և հիպոմանիան իրարից տարբերվում են տևողությամբ։ Հիպոմանիան տևում է 4 օր շարունակ, իսկ մանիայի արտահայտման համար պահանջվում մոտ մեկ շաբաթ։ Ի տարբերություն մանիայի՝ հիպոմանիան ոչ միշտ է ասոցացվում ֆունկցիոնալ խանգարումների հետ<ref>{{cite journal|date=April 2016|title=Bipolar disorder|journal=Lancet|volume=387|issue=10027|pages=1561–72|doi=10.1016/S0140-6736(15)00241-X|pmid=26388529|vauthors=Grande I, Berk M, Birmaher B, Vieta E}}</ref>։ Մանիակալ կամ հիպոմանիակալ փուլից դեպրեսիվ փուլի անցնելու կենսաբանական մեխանիզմները դեռևս հստակ ուսումնասիրված չեն<ref name="Salvadore20102">{{cite journal|date=November 2010|title=The neurobiology of the switch process in bipolar disorder: a review|journal=The Journal of Clinical Psychiatry|volume=71|issue=11|pages=1488–501|doi=10.4088/JCP.09r05259gre|pmc=3000635|pmid=20492846|vauthors=Salvadore G, Quiroz JA, Machado-Vieira R, Henter ID, Manji HK, Zarate CA}}</ref>։
[[File:'Melancholy passing into mania' Wellcome L0022595 (cropped).jpg|thumb|1858 թ․, լիտոգրաֆիա, որը կոչվում է «Մելանխոլիան անցնում է մանիայի» [[File:A woman diagnosed as suffering from hilarious mania. Colour Wellcome L0026687.jpg|thumb|right|1892 թ․, լիտոգրաֆիա,որի վրա պատկերված է «Զավեշտալի մանիա» ախտորոշմամբ կին։]]]]
 
Մանիակալ հիվանդների մեջ կան անձինք, որոնք նախկինում օգտագործել են թմրամիջոցներ կամ զբաղվել են ինքնաբուժությամբ<ref name="Post20132">{{cite journal|date=March 2013|title=Bipolar disorder and substance misuse: pathological and therapeutic implications of their comorbidity and cross-sensitisation|journal=Br J Psychiatry|volume=202|issue=3|pages=172–6|doi=10.1192/bjp.bp.112.116855|pmc=4340700|pmid=23457180|vauthors=Post RM, Kalivas P|df=mdy-all}}</ref>։ Ծայրահեղ դեպքում՝ ծաղկման շրջանում, հիվանդները կարող են [[պսիխոզ]]ի մեջ ընկնել, այսինքն՝ կտրվեն իրական աշխարհից, նրանց գործողությունները կախված են իրենց տրամադրությունից<ref name="Beentjes20122" />։ Նրանք կարող են դառնալ անկառավարելի, կարծում են, որ իրենք ընտրյալ են, ունեն հատուկ առաքելոիթյունառաքելություն այս աշխարհում<ref name="Knowles20112">{{cite journal|date=June 2011|title=Grandiose delusions: a review and theoretical integration of cognitive and affective perspectives|journal=Clin Psychol Rev|volume=31|issue=4|pages=684–96|doi=10.1016/j.cpr.2011.02.009|pmid=21482326|vauthors=Knowles R, McCarthy-Jones S, Rowse G}}</ref>։ Այս ամենը բերում է նրան, որ հիվանդները դրսևորում են անցանկալի պահվածք, ինչի արդյունքում նրանց ստիպողաբար հոսպիտալացնման են եթարկումենթարկում<ref name="Tarr20112" /><ref name="Beentjes20122" />։ Ախտանիշների արտահայտվածությունը որոշվում է հատուկ սանդղակներով, օրինակ Յանգի մանիայի գնահատման սանդղակը, սակայն այս մեթոդի հուսալիությունը դեռևս վերջնականապես ապացուցված չէ<ref>{{cite journal|author=Furukawa TA|year=2010|title=Assessment of mood: Guides for clinicians|journal=Journal of Psychosomatic Research|volume=68|issue=6|pages=581–589|doi=10.1016/j.jpsychores.2009.05.003|pmid=20488276}}</ref>։
 
Ե՛վ մանիակալ, և՛ դեպրեսիվ փուլերը հաճախ սկսվում են քնի խանգարումներով<ref name="McKenna20122">{{cite journal|date=November 2012|title=Overlapping prefrontal systems involved in cognitive and emotional processing in euthymic bipolar disorder and following sleep deprivation: a review of functional neuroimaging studies|journal=Clin Psychol Rev|volume=32|issue=7|pages=650–63|doi=10.1016/j.cpr.2012.07.003|pmc=3922056|pmid=22926687|vauthors=McKenna BS, Eyler LT}}</ref>։ Այնպիսի ախտանիշներ, ինչպիսիք են տրամադրության, ախորժակի խանգարումները, հոգեշարժական ոլորտի փոփոխությունները, ինչպես նաև անհանգստության ուժեղացումը կարող են ի հայըհայտ գալ մանաիակալմանիակալ փուլի զարգացումից 3 շաբաթ առաջ<ref name="Mansell20082">{{cite journal|date=March 2008|title=The ascent into mania: a review of psychological processes associated with the development of manic symptoms|journal=Clinical Psychology Review|volume=28|issue=3|pages=494–520|doi=10.1016/j.cpr.2007.07.010|pmid=17825463|vauthors=Mansell W, Pedley R}}</ref>։
 
=== Հիպոմանիակալ դրվագներ ===
[[File:'Melancholy' by W. Bagg Wellcome L0022594.jpg|thumb|left|Հ․ՈՒ․ Դայմոնդ ՝ «Մելանխոլիա»]]
[[Հիպոմանիա]]ն մանիայի ավելի թեթև տեսակն է, բնորոշվում է ավելի կարճ տևողությամբ՝ 4 օր, չափանիշները նույնն են, ինչ մանիայի դեպքում<ref name="Beentjes20122" />, սակայն ի տարբերություն վերջինի՝ չի առաջացնում անձի նշանակալի փոփոխություններ, որոնք կխանգարեն աշխատանքային կամ հասարակական բնագավառներում։ Հիվանդները չունեն տեսիլքներ կամ [[ցնորք]]ներ, հոսպիատալացման կարիք չկա<ref name="Barnett20093"/>։ Հիվանդի ֆունկցիոնալություն կարող է մեծանալ հիպոմանիայի ընթացքում, ենթադրվում է , որ սա օրգանիզմի պաշտպանական մեխանիզմն է՝ ի պատասխան դեպրեսիայի։ Հիպոմանիան հազվադեպ է վերափոխվում մանիայի<ref name="Bowins20132">{{cite journal|author=Bowins B|year=2007|title=Cognitive regulatory control therapies|journal=Am J Psychother|volume=67|issue=3|pages=215–36|doi=10.1176/appi.psychotherapy.2013.67.3.215|pmid=24236353}}</ref>։ Որոշ հիվանդներ ծավալում են ստեղծագործական գործունեություն<ref name="Beentjes20122" /><ref name="pmid209364382">{{cite journal|date=December 2010|title=The link between bipolar disorders and creativity: evidence from personality and temperament studies.|journal=Current Psychiatry Reports|volume=12|issue=6|pages=522–30|doi=10.1007/s11920-010-0159-x|pmid=20936438|vauthors=Srivastava S, Ketter TA}}</ref>, մինչդեռ ուրիշները ավելի դյուրագրգիռ և վատատես են դառնում։
 
Հիվանդների մի մասը լավ է զգում այս դրվագների ընթացքւոմընթացքում, մյուս մասն էլ գանգատվում է [[սթրես]]ից<ref name="Beentjes20122" />։ Երկբևեռ աֆեկտիվխանգարումներովաֆեկտիվ խանգարումներով մարդիկ, ովքեր ունեցել են հիպոմանիայի դրվագներ, հակված են մոռանալու իրենց կատարած արարքների մասին։ Նույնիսկ եթե հարազատները և ընկերները նկատում են տրամադության կամ վարքագծի փոփոխություններ, հիվանդները ամեն ինչ հերքում են<ref>{{cite web|url=http://www.pueblo.gsa.gov/cic_text/health/bipolar/bipolar.htm|title=Bipolar Disorder: NIH Publication No. 95-3679|date=September 1995|publisher=U.S. National Institutes of Health|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080429204140/http://www.pueblo.gsa.gov/cic_text/health/bipolar/bipolar.htm|archivedate=April 29, 2008}}</ref>։ Եթե «հիպոմանիակալ իրադարձությունը» չի ուղեկցվում դեպրեսիվ դրվագներով, ապա այն չի համարվում խնդրահարույց, բայց միայն այն դեպքում, երբ տրամադրության փոփոխությունները անկառավարելի և անկայուն չեն<ref name="Bowins2013">{{cite journal | author = Bowins B | title = Cognitive regulatory control therapies | journal = Am J Psychother | volume = 67 | issue = 3 | pages = 215–36 | year = 2007 | pmid = 24236353 | doi = 10.1176/appi.psychotherapy.2013.67.3.215 }}</ref>։ Ընդհանուր առմամբ հիվանդության տևողությունը մի քանի շաբաթից մինչև մի քանի ամիս է<ref>{{cite web|url=http://www.webmd.com/bipolar-disorder/guide/bipolar-2-disorder|title=Bipolar II Disorder Symptoms and Signs|publisher=Web M.D.|accessdate=December 6, 2010|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101209213147/http://www.webmd.com/bipolar-disorder/guide/bipolar-2-disorder|archivedate=December 9, 2010|df=mdy-all}}</ref>։
 
=== ԴԵպրեսիվԴեպրեսիվ դրվագներ ===
 
Դեպրեսիվ փուլը բնորոշվում է տրամադրության անկմամբ։ Հիվանդի դեմքն արտահայտում է թախիծ ու վիշտ։ Հակառակ մանիակալ փուլին, այստեղ շրջապատն ընկալվում է մռայլ գույներով։ Հաճախ նկատվում է հարազատներին սիրելու ունակության կորուստ, որը մեծ վիշտ է պատճառում հիվանդին։ Ունենում է ինքնամեղադրման, ինքնանվաստացման զառանցական մտքեր, որոնք կարող են հասցնել ինքնասպանության մտքերի ու գործողությունների։ Նկատվում է նաև ասոցիացիաների արգելակում, հիվանդը խոսում է ցածրաձայն, դանդաղ, դժվարությամբ, դառնում է ինքնամփոփ, զառանցական մտքերի մեջ խորասուզված։ Առաջանում է նաև հոգեշարժական արգելակում, որը կարող է հանգեցնել կաշկանդվածության (տես [[Կատատոնիա]])։ [[Դեպրեսիա]]ն կարող է ուղեկցվել նաև շարժողական անհանգստությամբ, վախի և տագնապի երևույթներով (թախծի բռնկում կամ գրգռված մելանխոլիա)։ Դեպրեսիան ավելի արտահայտված է լինում առավոտյան ժամերին։ԴԵպրեսիվժամերին։ Դեպրեսիվ փուլում նկարագրվում են հետևյալ ախտանիշները
 
* [[Թախիծ (պատմվածք)|թախիծ]]
* [[մեղքի զգացողություն]]
* [[գերհոգնածություն]]
* սեփական անձի նկատմամբ ատելություն
* սուիցիդալ մտքեր և այլն<ref name="Muneer2013">{{cite journal|author=Muneer A|date=June 2013|title=Treatment of the depressive phase of bipolar affective disorder: a review|journal=J Pak Med Assoc|volume=63|issue=6|pages=763–9|pmid=23901682}}</ref>
 
Ծանր դեպքերում հիվանդի մոտ կարող են զարգանալ պսիխոզի նշաններ։ Այս վիճակը հայտնի է ինչպես պսիխոտիկ նշաններով ուղեկցվող ծանր բիպոլյար խանգարում։ Այս սիմպտոմներին գումարվում են նաև [[Տեսիլք (կրոն)|տեսիլքները]] և [[ցնորքներ]]ը։ Դեպրեսիվ դրվագը տևում է նվազագույնը 2 շաբաթ, և բուժման բացակայության դեպքում կարող է [[ինքնասպանություն]]ների պատճառ հանդիսանալ<ref>{{cite book|title=APA Practice Guidelines for the Treatment of Psychiatric Disorders: Comprehensive Guidelines and Guideline Watches |volume=1 |year=2006 |doi=10.1176/appi.books.9780890423363.50051|chapter=Practice Guideline for the Treatment of Patients With Bipolar Disorder Second Edition|isbn=978-0-89042-336-3 |author1=American Psychiatric Association}}</ref>։
 
Ինչքան ավելի վաղ արտահայտվեն նախանաշաններընախանշանները, այնքան հավանականությունը մեծ է, որ առաջին փուլը կլինի դեպրեսիվ<ref name="Bowden">{{cite journal | author = Bowden CL | title = Strategies to reduce misdiagnosis of bipolar depression | journal = Psychiatr Serv | volume = 52 | issue = 1 | pages = 51–5 |date=January 2001 | pmid = 11141528 | doi = 10.1176/appi.ps.52.1.51 }}</ref>։ Հաճախ այս հիվանդությունը ախտորոշվում է որպես [[մեծ դեպրեսիվ խանգարում]], և սխալ ախտորոշման պատճառով հիվանդներին սխալմամբ նշանակում են հակադեպրեսանտներ<ref name="Muzina2007">{{cite journal |vauthors=Muzina DJ, Kemp DE, McIntyre RS | title = Differentiating bipolar disorders from major depressive disorders: treatment implications | journal = Ann Clin Psychiatry | volume = 19 | issue = 4 | pages = 305–12 | date = October–December 2007 | pmid = 18058287 | doi = 10.1080/10401230701653591 }}</ref>։
 
=== Խառը աֆեկտիվ խանգարում ===
 
== Մեխանիզմ ==
''''
 
=== Հոգեբանական ===
 
== Ախտորոշում ==
Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումը սովորաբար ախտորոշվում է պատանեկան կամ երիտասարդ տարիքում<ref name="DSM52"/><ref name="Price2012">{{cite journal | vauthors = Price AL, Marzani-Nissen GR | title = Bipolar disorders: a review | journal = American Family Physician | volume = 85 | issue = 5 | pages = 483–93 | date = March 2012 | pmid = 22534227 | url = http://www.aafp.org/afp/2012/0301/p483.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20140324014832/http://www.aafp.org/afp/2012/0301/p483.html | df = mdy-all | deadurl = no | archive-date = March 24, 2014 }}</ref>: Հիվանդությոնը սկզբում դժվար է տարբերակել ունիպոլյար խանգարումից, քանի որ 2 ֆազաների միջև ախտադադարը կարող է տևել 5-10 տարի<ref name="Phillips2013">{{cite journal | vauthors = Phillips ML, Kupfer DJ | title = Bipolar disorder diagnosis: challenges and future directions | journal = Lancet | volume = 381 | issue = 9878 | pages = 1663–71 | date = May 2013 | pmid = 23663952 | pmc = 5858935 | doi = 10.1016/S0140-6736(13)60989-7 }}</ref>: Ախտորոշման մեջ հաշվի են առնվում որոշակի գործոններ, ինչպիսիք են հիվանդի անհատական ախտանիշները, վարքագծի և տրամադրության փոփոխությունները, որոնք նշում են ընտանիքի անդամները, ընկերները և աշխատակիցները, և իհարկե հենց հետազոտող բժշկի կողմից նշվող սիմպտոմատիկան: Առավել հստակ ցուցանիշ է դեռահասի մոր կողմից նկատված փոփոխությունները<ref name="Youngstrom2015">{{cite journal|last1=Youngstrom|first1=Eric Arden|last2=Genzlinger|first2=Jacquelynne E|last3=Egerton|first3=Gregory A.|last4=Van Meter|first4=Anna R.|title=Multivariate Meta-Analysis of the Discriminative Validity of Caregiver, Youth, and Teacher Rating Scales for Pediatric Bipolar Disorder: Mother Knows Best About Mania|journal=Archives of Scientific Psychology|volume=3|issue=1|pages=112–137|url=http://psycnet.apa.org/journals/arc/3/1/112.html|access-date=7 December 2016|doi=10.1037/arc0000024|year=2015}}</ref>։ Վիճակի գնահատումը սովորաար անց է կացվում ամբուլատոր պայմաններում: Ախտորոշման համար լայնորեն կիրաառվում են APA-ի (American Psychiatric Association), DSM-5–ի (''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'', Fifth Edition ) WHO ICD-10-ի( World Health Organization '''International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems'', 10th Edition ) կողմից առաջարկվող մեթոդները: ICD-10-ը առավել շատ կիրառվում է ԱՄՆից դուրս, մինչդեռ ԱՄՆ-ում օգտագործվում է DSM-ի չափանիշները, քանզի դրանք ավելի լիարժեք են <ref>{{cite book | last1 = Perugi | first1 = G. | last2 = Ghaemi | first2 = S. N. | last3 = Akiskal | first3 = H. | title = Bipolar Psychopharmacotherapy | pages = 193–234 | year = 2006 | pmid = | pmc = | doi = 10.1002/0470017953.ch11 | chapter = Diagnostic and Clinical Management Approaches to Bipolar Depression, Bipolar II and Their Comorbidities | isbn = 978-0-470-01795-1 | journal=Caring for the Patient}}</ref>: Բացի այդ օգտագործվում են նաև KSADS (Kiddie Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia), SCID (Structured Clinical Interview for DSM-IV) մեթոդները:
 
Գոյություն ունեն գնահատման մի քանի սանդղակներ<ref name="Carvalho2015">{{cite journal|displayauthors=etal|date=February 2015|title=Screening for bipolar spectrum disorders: A comprehensive meta-analysis of accuracy studies|url=http://www.repositorio.ufc.br/handle/riufc/23654|journal=Journal of Affective Disorders|volume=172|pages=337–46|doi=10.1016/j.jad.2014.10.024|pmid=25451435|vauthors=Carvalho AF, Takwoingi Y, Sales PM, Soczynska JK, Köhler CA, Freitas TH, Quevedo J, Hyphantis TN, McIntyre RS, Vieta E}}</ref>: Դրանք են երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման ախտորոշիչ սանդղակը, տրամադրության խանգարումների հարցաշարը, General Behavior Inventory Hypomania Checklist<ref name="pmid19122534">{{cite journal | vauthors = Picardi A | title = Rating scales in bipolar disorder | journal = Current Opinion in Psychiatry | volume = 22 | issue = 1 | pages = 42–9 | date = January 2009 | pmid = 19122534 | pmc = | doi = 10.1097/YCO.0b013e328315a4d2 }}</ref>։
Գոյություն ունեն ևս մի քանի հոգեկան հիվանդություններ, որոնց անհրաժեշտ է տարբերակել երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումից: Դրանք են [[շիզոֆրենիա]]ն, մեծ դեպրեսիվ սինդրոմը<ref name="Baldessarini2013" />, [[ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշ]]ը (ADHD), և անձի խանգարումներ, ինչպիսին է , օրինակ`[[սահմանային անձնային խանգարում]]ը<ref name="Sood2005">{{cite journal |vauthors=Sood AB, Razdan A, Weller EB, Weller RA | title = How to differentiate bipolar disorder from attention deficit hyperactivity disorder and other common psychiatric disorders: A guide for clinicians | journal = Current Psychiatry Reports | volume = 7 | issue = 2 | pages = 98–103 | year = 2005 | pmid = 15802085 | doi=10.1007/s11920-005-0005-8}}</ref><ref name="Magill2004">{{cite journal | author = Magill CA | title = The boundary between borderline personality disorder and bipolar disorder: Current concepts and challenges | journal = Canadian Journal of Psychiatry| volume = 49 | issue = 8 | pages = 551–556 | year = 2004 | pmid = 15453104 | doi = 10.1177/070674370404900806 }}</ref><ref name="Bassett2012">{{cite journal | author = Bassett D | title = Borderline personality disorder and bipolar affective disorder. Spectra or spectre? A review | journal = Australian and New Zealand Journal of Psychiatry | volume = 46 | issue = 4 | pages = 327–339 | year = 2012 | pmid = 22508593 | pmc = | doi = 10.1177/0004867411435289 }}</ref>:
 
Ներկայումս չկան ո՛չ լաբորատոր, ո՛չ էլ վիզուալ ախտորոշման մեթոդներ , որոնք կբացառեին որոշ հիվանդություններ, որոնք արտահայտվում են երկբևեռ խանագարման պես, քանի որ ախտանիշները շատ նման են<ref name="Craddock2013">{{cite journal|date=May 2013|title=Genetics of bipolar disorder|journal=Lancet|volume=381|issue=9878|pages=1654–62|doi=10.1016/S0140-6736(13)60855-7|pmc=1762980|pmid=23663951|vauthors=Craddock N, Sklar P}}</ref>:
 
Այնունամենայնիվ տարբերակիչ ախտորոշման մեջ են դասվում նյարդաբանական այնպիսի հիվանդություններ, ինչպիսիք են
 
== Կանխաարգելում ==
Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման կանծարգելմանկանխարգելման համար կենտրոնացվում են սթրեսսածինսթրեսածին գործոնների վերացման վրա, օրինակ ` ընտանիքում կոնֆլիկտային իրավիճակների պակասեցում, մանուկ հասակում դաժան վերաբերմունքի կանխում: Չնայած վերջինները չեն հանդիսանում հիվանդության հիմնական պատճառ, այնուամենայնիվ սրանք կարող են լրացուցիչ խթան հանդիսանալ երկբևեռ խանգարաման զարգացման համար, այն մարդկանց մոտ, ովքեր այս հիվանդության հանդեպ ժառանգական նախատրամադրվածութուն ունեն<ref>{{cite journal |vauthors=Miklowitz DJ, Chang KD | title = Prevention of bipolar disorder in at-risk children: theoretical assumptions and empirical foundations. | journal = Development and Psychopathology | volume = 20 | issue = 3 | pages = 881–97 | date = Summer 2008 | pmid = 18606036 | doi=10.1017/s0954579408000424 | pmc=2504732}}</ref>: Ենթադրություններ կան [[Մարիխուանա|կանաբիսի]] օգտագործման և երկբևեռ խանգարման ի հայտ գալու մեջ կապ կա<ref>{{cite journal |vauthors=Khan MA, Akella S | title = Cannabis-Induced Bipolar Disorder with Psychotic Features: A Case Report | journal = Psychiatry (Edgmont) | volume = 6 | issue = 12 | pages = 44–8 | date = December 2009 | pmid = 20104292 | pmc = 2811144 }}</ref>:
 
== Բուժում ==
Երկբևեռ պսիխոզի բուժումը տարվում է անհատական ձևով, ընտրողաբար, հաշվի առնելով հիվանդության կլինիկական պատկերը, փուլերի արտահայտվածության աստիճանը, հիվանդի տարիքը, սոմատիկ վիճակը և այլն:
 
Գոյություն ուեն մի շարք ֆարմոկոլոգիական և հոգեթերապեվտիկ տեխնիականեր երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման վարման համար: Հիվանդները նույնիսկ կարող են զբաղվել ինքնաբուժման կամ հիվանդությունն հաղթահարելու նպատակով:
 
Առաջին տիպի երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման դեպքում կարող է հոսպիտալացման (ինքնակամ կամ հարկադրական) կարիք զգացվել: Երկարատև հոսպիտալացում ներկայումս չկա , սակայն այնուամենայնիվ անհրաժեշտության դեպքում իրականցվում է<ref name="BeckerKilian2006">{{cite journal |vauthors=Becker T, Kilian R | title = Psychiatric services for people with severe mental illness across western Europe: What can be generalized from current knowledge about differences in provision, costs and outcomes of mental health care? | journal = Acta Psychiatrica Scandinavica | volume = 113 | issue = 429 | pages = 9–16 | year = 2006 | pmid = 16445476 | pmc = | doi = 10.1111/j.1600-0447.2005.00711.x }}</ref>: Ստացիոնար և/կամ արտահիվանդանոցային վարումը կարող է ներառել սոց-ապահովման ծառայությունների այցելություններ, բնակչության զբաղվածության և սպասարկման աշխատակիցների այցելություններ: Դրանք համարվում են արտահիվանդանոցային սպասարկման ծրագրերի<ref>{{cite journal |vauthors=McGurk SR, Mueser KT, Feldman K, Wolfe R, Pascaris A | title = Cognitive Training for Supported Employment: 2–3 Year Outcomes of a Randomized Controlled Trial | journal = American Journal of Psychiatry | volume = 164 | issue = 3 | pages = 437–441 | year = 2007 | pmid = 17329468 | pmc = | doi = 10.1176/appi.ajp.164.3.437 }}</ref>։
 
Գոյություն ունեն մի շարք ֆարմոկոլոգիական և հոգեթերապեվտիկ տեխնիկաներ, որոնց շնորհիվ հիվանդները ինքնուրույն կարող են վերահսկել բուժման և վերականգնման ընթացքը։
 
=== Ինքնասպանություն ===
Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարուման հետևանքով հիվանդի մոտ կարող են ի հայտ գալ սուիցիդալ մտքեր, որոնք բերում են [[Ինքնասպանություն|իքնասպանությունների]]: Եթե հիվանդների մոտ ԵԽ-ը սկսվում է դեպրեսիվ կամ խառը աֆեկտիվ խանգարումներով , ապա այդպիսի մարդիկ ավելի շատ են հակված ինքնասպանություն իրագործելու<ref name="Baldessarini2013">{{cite journal |vauthors=Baldessarini RJ, Faedda GL, Offidani E, Vázquez GH, Marangoni C, Serra G, Tondo L | title = Antidepressant-associated mood-switching and transition from unipolar major depression to bipolar disorder: a review | journal = J Affect Disord | volume = 148 | issue = 1 | pages = 129–35 | date = May 2013 | pmid = 23219059 | doi = 10.1016/j.jad.2012.10.033 }}</ref>: ԵԽ-ով հիվանդնրի 2-ից 1-ը հիվանդոիթյան ընթացքում առնվազն մեկ անգամ ինքնասպանության փորձ են կատարել, դրանցից շատերը «հաջողությամբ» են ավարտվել<ref name="Kerner2014" />: ԵԽ-ի հետևանքով մահացության ստանդարտիզացված հարաբերակցությունը կազմում է 18-25 <ref name="MortBio_2006">{{cite web |title=Bipolar Disorder: Defining Remission and Selecting Treatment |author1=Roger S. McIntyre, MD |author2=Joanna K. Soczynska |author3=Jakub Konarski |last-author-amp=yes |publisher=Psychiatric Times, October 2006, Vol. XXIII, No. 11 |url=http://www.psychiatrictimes.com/article/showArticle.jhtml?articleId=193400986 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927223634/http://www.psychiatrictimes.com/article/showArticle.jhtml?articleId=193400986 |archivedate=September 27, 2007 |df=mdy-all }}</ref>: Ընդհանուր առմամբ կյանքի ընթացքում երկբևեռ խանգարումով հիվանդների ինքնասպանության փորձ կատարելու ռիսկը կազմում է 20%<ref name="Barnett20093"/>:
 
== Համաճարակաբանություն ==
24 540

edits