«Ոսպնյակներ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 6253 բայտ ,  2 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (Բոտ: կոսմետիկ փոփոխություններ)
* Գրավիտացիոն ոսպնյակ: Այս ոսպնյակները օգտագործվում են միջգալակտիկական հեռավորություններում:
* Մագնիսական ոսպնյակ՝ ոսպնյակ, որ ունի հաստատուն մագնիսական դաշտ:
 
 
== Պատմություն ==
Ամենահին ոսպնյակի տարիքը հասնումավելի էքան 3000 տարուտարի է, դա այսպես ասածկոչված Նիմրուդի ոսպնյակն է: Այն հայտնաբերվել է հին [[Ասորեստան]]ի Նիմրուդ քաղաքի պեղումների ժամանակ և հայտնագործվել է [[Օստին Հենրի Լայարդ]]ի կողմից, 1853 թվականին: Ոսպնյակը ուներ ձվաձևությանը մոտ շրջանի տեսք, այն կոպիտ կոկած էր, մի կողմը հարթ էր, մյուսը փքված և խոշորացնում է 3-x անգամ: Նիմբրուդի ոսպնյակը պահպանվում է Բրիտանական թանգարանում<ref>{{cite web|url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/380186.stm |title= World's oldest telescope? |author= Whitehouse D. |date=1999-07-1|work= BBC News |publisher=BBC|accessdate=2014-09-19|lang=}}</ref><ref>{{cite web |title=The Nimrud lens/The Layard lens |publisher=The British Museum |work=Collection database |url=http://www.britishmuseum.org/research/search_the_collection_database/search_object_details.aspx?objectid=369215&partid=1|accessdate=2014-09-19}}</ref>:
 
[[Պատկեր:Nimrud lens British Museum.jpg|մինի|ձախից|Նիմբրուդի ոսպնյակը,ցուցադրված Բրիտանական թանգարանում 2011 թվականին]]
Լինզաների մասին առաջին տեղեկությունները մեզ են հասել [[Արիստոփանես]]ի հին հունական «Ամպ» պիեսայից (Ք.ա. 424 թ), որտեղ ջարդված ապակուց և արևից կրակ էին ստանում:
 
[[Պլինիոս Ավագ]]ի ստեղծագործություններից հայտնի է դառնում, որ կրակի ստացման այդպիսի եղանակը օգտագործվել է նաև [[Հռոմեական կայսրություն]]ում: Նրա ստեղծագործություններում նկարագրվում է առաջին անգամ տեսողությունը կարգավորելու նպատակով ոսպնյակի օգտագործումը: Մ․թ ա 65 թվակնին Սենեկն նկարագրել է ջրով լցված թափանցիկ գնդի մեծացնող էֆեկտը։ Ոսպնյակները սկսվեցին լայնորեն օգտագործվել սկսած 1281 թվականից՝ ակնոցների ստեղծումից հետո։
 
[[Պատկեր:GGB reflection in raindrops.jpg|thumb|right|Сквозь капли дождя, действующие как линзы, виден мост Золотые Ворота]]
 
== Օպտիկական ոսպնյակներ ==
 
Առանցքասիմետրիկ ոսպնյակի օպտիկական հատկությունները նկարագրելիս սովորաբար դիտարկում են լույսի հարառանցքային (պարաքսիալ) փնջերը, որոնք առանցքի հետ փոքր անկյուն են կազմում։ Ոսպնյակի ազդեցությունն այդ ճառագայթների վրա որոշվում է H և H' գլխավոր կետերի (այդ կետերում են օպտիկական առանցքի հետ հատվում ոսպնյաի գլխավոր հարթությունները), ինչպես նաև առջևի ու ետևի F և F' գլխավոր կիզակետերի դիրքով։ HF=f և H'F'=f' հատվածները կոչվում են ոսպնյակի կիզակետային հեռավորություններ (եթե ոսպնյակին սահմանակից միջավայրերի բեկման ցուցիչները նույնն են, ապա f= -f')։ Ոսպնյակները և դրանց համակարգերը բնութագրող երկրաչափական մեծությունները համարվում են դրական, եթե համապատասխան հատվածների ուղղությունները համընկնում են ճառագայթների տարածման ուղղությանը։
[[Պատկեր:Convex lens flipped image.JPG|thumb|right|Երկուռուցիկ ոսպնյակում երևում է բույսը;]]
{{ՀՍՀ|հատոր=8|էջ=638}}
 
== Պարզ ոսպնյակների բնութագրեր ==
Ոսպնյակները, կախված ձևից, լինում են հավաքող և ցրող։ Հավաքողներին ասում են նաև դրական ոսպնյակներ, իսկ ցրողներին՝ բացասական։ Հավաքողների խմբին են պատկանում ծայրերը բարակ կենտրոնական մասում ավելի հաստ ոսպնյակները։ Ծայրերը հաստ և բարակ կենտրոնական մասով ոսպնյակները ցրող են։ դա տեղի ունի այն դեպքում,երբ ոսպնյակի նյութի բեկմն ցուցիչը ավելի մեծ է քան միջավայրինը։ Հակառակ դեպքում ոսպնյակները տեղերով փոխվում են,այսինքն ցրողը դառնում է հավաքող և հակառակը։
 
Ոսպնյակներ հիմնական բնութագրերը երկուսն են՝ օպտիկական ուժ (չափվում է դիօպտրիաներով,''դպտր'') և կիզակետային հեռավորությամբ (չափման միավորը ''մ'')։
 
.
 
[[Պատկեր:lens types.png|center|frame|Ոսպնյակների տեսակները․ հավաքող՝ 1-երկուռուցիկ, 2-հարթ-ուռուցիկ, 3-գոգավոր-ուռուցիկ(դրական)։ Ցրող՝ 4-երկգոգավոր, 5-հարթ-գոգավոր, 6-ուռուցիկ-գոգվոր (բացասական)։ ]]
[[Պատկեր:Lens and wavefronts.gif|200px|thumb|Ոսպնյակի օգտագործումը ալիքային ճակատի փոփոխման համար։ Ոսպնյակն անցնելուց հետո հարթ ալիքային ճակատը վերածվում է գնդային ճակատի։]]
 
Հավաքող ոսպնյակի առանձնահատկություն է հանդիսանում իր վրա ընկած զուգահեռ ճառագայթները ոսպնյակի մյուս կողմի մի կետում հավաքելը։ կետը կոչվում է կիզակետ, այն իրական է։
 
<br />
 
[[Պատկեր:lens rays 1.png|center|frame|Ոսպնյակի հիմնական գծերն ու կետերը․ NN -օպտիկական առանցք՝ ոսպնյակիգնդային մակերևույթների կենտրոններով անցնող ուղիղ, O -օպտիական կենտրոն՝ գլխավոր առանցքի և ոսպնյակի համաչափության առանցքի հատման կետը<ref>Ход лучей показан, как в идеализированной (тонкой) линзе, без указания на преломление на реальной границе раздела сред. Дополнительно показан несколько утрированный образ двояковыпуклой линзы.</ref>։|486x486px]]
 
Ցրող ոսպնյակի դեպքում, նրա վարա ընկած զուգահեռ փոնջւ ոսպնյակն անցնելուց հետո տարամիտվում են այնպես, որ դրանց շարունակությունները հավքվում են մի կետում։ Սյդ կետը կոչվում է կիզակետ, այն կեղծ է։
 
[[Պատկեր:lens rays 2.png|center|frame|Ցրող ոսպնյակի կեղծ կիզակետը]]Օպտիկական առանցքի վրա կիզակետ ասվածը հավասարապես վերաբերում է այն դեպքերին, երբ մի կետի պատկերը առաջանում է մյուս կողմում երբ գիծն անցնում է կենտրոնով։ Օպտիկական առնցքի վր գտնվող կիզակետի և ոսպնյակի հեռավորությունը կոչվում է կիզակետային հեռավորություն։ Ճառագայթները կարող են ոսպնյակի վրա ընկնել երկու երեսից և անցնել կիզակետով։ Դա նշանակում է, որ հավաքող ոսպնյակը ունի երկու կիզակետ առջևի և հետևի, դրանք գտնվում են առանցքի վրա կենտրոնից հավասար հեռավորությունների վրա։
<br />[[Պատկեր:Concave lens.jpg|thumb]]
 
Ոսպնյակի բնութագրերից է խոշորացումը։ Հաճախ դրանց վրա կարելի է տեսնել խոշորացման նշանակումը 2×, 3× և այլն։ Խոշորացման հաշվման բանաձևն է․
 
<math>\Gamma_{d} = {{F}\over{d-F}}</math>
 
Այստեղ <math>F</math> -կիզակետային հեռավորույունն է, <math>d</math> -առարկայի հեռավորությունն է ոսպնյակից<ref>Хендель А. Основные законы физики. — М.: Физматгиз, 1959. — 284 с. {{Архивировано|url=http://web-arhive.ru/view?url=http%3A%2F%2Fwww.reprint1.narod.ru%2F&time=20150121150557&f=1|date=2015-01-21}}</ref><ref>[http://psychology_pedagogy.academic.ru/14495/РАССТОЯНИЕ_НАИЛУЧШЕГО_ЗРЕНИЯ Расстояние наилучшего зрения на academic.ru]</ref>։
 
<br />
4703

edits