«Վասա նավ»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
ջնջվեց: {{Արևմտահայերեն|Վասա Նաւ}}
No edit summary
չ (ջնջվեց: {{Արևմտահայերեն|Վասա Նաւ}})
{{Արևմտահայերեն|Վասա Նաւ}}
{{Տեղեկաքարտ Նավ
| Նավի նկարը = [[պատկեր:Vasa Warship XVIII century 10.jpg|300 px]]
'''Վասա (նավ)'''
«Վասա» (նաև «Ва́са», {{lang-sv|}} Vasa), շվեդական ռազմական նավ, որը ջուր է իջեցվել [[1628]] թվականի ամռանը: Նավն իր անվանումն ստացել է այդ ժամանակաշրջանում շվեդական թագավորությունում իշխող Վասա դինաստիայի պատվին:
Լինելով շվեդական [[նավատորմ]]ի ամենամեծ ու թանկարժեք [[ռազմանավ]]երից մեկը` «Վասան» պիտի դառնար նրա դրոշակակիրը, սակայն նախագծային սխալների պատճառով նավը շրջվեց և խորտակվեց՝ երբ առաջին անգամ՝ [[1628]] թվականի օգոստոսի 10(20)-ին դուրս եկավ [[Ստոկհոլմ|Ստոկհոլմի]]ի նավահանգիստ: [[1961]] թվականին նավը բարձրացվեց ջրի հատակից, ենթարկվեց վերականգնման և ներկայումս ցուցադրվում է հատուկ իր համար կառուցված թանգարանում: «Վասան» XVII դարի աշխարհի միակ պահպանված [[Առագաստանավ|առագաստանավնառագաստանավ]]ն է:
«Վասայի» երկարությունը 69 մ է, լայնությունը՝ 11.7մ: Նախատեսված էր, որ նավի վրա կլինի 64 հրանոթ<ref> [http://proboating.ru/articles/design/ship-museum-vasa-sweden/ Корабль-музей Vasa – лучшая морская достопримечательность Стокгольма]. proboating.ru. Проверено 22 сентября 2016.</ref>:
 
== Շինարարություն ==
«Վասայի» պատմությունն սկսվել է [[1625]] թվականի հունվարի 16(26)-ից, երբ [[Շվեդիա]]յի թագավոր [[Գուստավ II|Գուստավ II Ադոլֆ]] շվեդական նավատորմում նոր ռազմանավ կառուցելու համար պայմանագիր ստորագրեց հոլանդացի նավաշինարար Հենրիխ Հյուբերթսոնի հետ: Ըստ թագավորի մտահղացման` նոր նավը պետք է լիներ Շվեդական թագավորական նավատորիմի դրոշակակիրը: Այդ տարի՝ նավի պատրաստման համար հատվել է մետ 16 հեկտար [[Կաղնի|կաղնու]] անտառ՝ մոտ հազար ծառ:
Դեռևս «Վասայի» շինարարության ընթացքում նրան տրվել է՝ «թագավորական նավի» կոչում, ինչն ընդգծում էր նրա առանձնահատուկ կարգավիճակը: Նավի կմախքն առատորեն զարդարված էր ոսկեզօծ փորագրված ու ներկված քանդակներով: «Վասայի» ստեղծմանը ներգրավված էին լավագույն աշխատողները՝ [[հյուսն]]եր, [[Դարբին|դարբիններդարբին]]ներ, նկարիչներ և այլն: Նոր նավը հիացմունք և հպարտություն էր առաջացնում [[Ստոկհոլմ]]ի բնակիչների մոտ:
[[1627]] թվականին նավաշինարար [[Հենրիխ Հյուբերթսոնը]] մահացավ: «Վասայի» աշխատանքներում նրա իրավահաջորդը դարձավ նավաշինարար՝ [[Հեյն Յակոբսոնը]]: Այդ թվականի աշնանը նավն իջեցվեց ջուր:
 
<br> 3- նավի խորտակման վայր՝ 1628 թվականի օգոստոսի 10
]]
Օգոստոսի 10(20)-ին ամնեն ինչ պատրաստ էր նավարկության համար: Եղանակը պարզ էր, քամին թույլ, բայց՝ մրրկալից: Տախտակամածի մրա մոտ 100 մարդ կար՝ անձնակազմը, նրանց ընտանիքները՝ կանայք, երեխաները (առաջին նավարկության կապակցությամբ մեծ հանդիսություն էր կազմակերպվել, այդ պատճառով անձնակազմին թույլատրվել էր իրենց հետ վերցնել բարեկամներին): «Վասայի» առաջին նավարկության ուղղությունը [[Ստոկհոլմ]]ի հարավ-արևմուտքում գտնվող [[Էլվսնաբբեն]] [[ռազմաբազա|ռազմաբազան]]ն էր:
Նավահանգստային քաղաքում հոծ բազմություն էր հավաքվել, ովքեր հետևում էին նավի հեռանալուն: Երբ նավը դուրս եկավ բաց ծովախորշ, քամու ուժեղ պոռթկումը լցրեց առագաստները և «Վասան» սկսեց ծռվել քամու կողմը, այնուհետև ուղղվեց և լողաց էլի մոտ 1300 մետր՝ հասնելով Ստեկհոլմի նավահանգստի մուտքի մոտ գտնվող [[Բեկհոլմեն կղզի|Բեկհոլմեն կղզուն]]: Այդտեղ՝ կղզուց մի քանի հարյուր մետր հեռավորության վրա, քամու նոր ալիքը կրկին ծածկեց նավը՝ այս անգամ ավելի ուժեղ: Ջուրը ներխուժեց հրազենային բաց անցքերով, նավը շրջվեց և սկսեց սուզվել՝ բարձրացված առագաստներով և ծածանվող դրոշներով:
Մինչ կհասնեին օգնության նավը հասցրեց գրեթե ամբողջովին անցնել ջրի տակ: Փրկարարներին միայն մնում էր փրկվածներին հասցնել Ստոկհոլմի նավահանգիստ, ինչը և արվեց: Չնայած նրան, որ վթարը տեղի էր ունեցել ափին մոտ, ըստ տարբեր աղբյուրների, մահացավ՝ 50-ից 400 մարդ:
== Աղետի պատճառների հետաքննություն ==
Միայն երկու շաբաթ անց «Վասայի» խորտակման ողբերգական լուրը հասավ [[Շվեդիա|Շվեդիայի]]յի արքա [[Գուստավ II|Գուստավ II Ադոլֆին]], ով այդ ժամանակ գտնվում էր [[Պրուսիայի թագավորություն|Պրուսիայում]]: Թագավորը հեռագիր է ուղարկում Ստոկհոլմ, որտեղ ենթադրում է, որ նավի վթարի պատճառ կարող էր դառնալ հիմարությունն ու տգիտությունը և պահանջում էր անցկացնել հետաքննություն ու պատժել մեղավորմերին:
Հետաքննության ընթացքում առաջ քաշվեցին մի շարք վարկածներ . կապիտանի հարբած վիճակը, հրանոթների ոչ հուսալի ամրեցումը և այլն: Այս վարկածներից և ոչ մեկը չհաստատվեց: Ի վերջո եզրակացվեց, որ նավի նախագծման մեջ եղել են սխալներ: Իսկապես, «Վասան» ուներ չափազանց բարձր գտնվող ծանրության կենտրոն և շատ նեղ էր, չնայած նրան, որ նավաշինարարները թագավորից գաղտնի 2,5 մետրով ավելացրել էին լայնությունը: Դա հանգեցրել էր նավի անկայունության:
[[Նավաշինարար|Նավաշինարարների]]ների հարցաքննությունը նույնպես ոչ մի արդյունք չտվեց: ՀԻմնական դժվարությունն այն էր, որ նավի փաստացի շիանարար [[Հենրիխ Հյուբերթսոն|Հենրիխ Հյուբերթսոնը]]ը մահացել էր աղետից մի տարի առաջ: Նավաշինարար [[Հեյն Յակոբսոն|Հեյն Յակոբսոնը]]ը և նավաշինարանի վարձակալ [[Առենտ դե Գոտ|Առենտ դե Գոտը]]ը նշեցին, որ նավը կառուցվել է այն չափերով, որը հաստատել է անձամբ թագավոր [[Գուստավ II|Գուստավ II Ադոլֆը]]: Եվ տախտակամածի վրա եղել է այնքան քանակությամբ հրանոթ, որքան՝ նշված է պայմանգրով:
Հետաքննության մեջ ներգրավել անձամբ թագավորին ոչ-ոք չհամարձակվեց: Արդյունքում ոչ-ոք մեղավոր չճանաչվեց և ոչ-ոք չդատապարտվեց:
== XVII դարում ջրի հատակից բարձրացման փորձեր ==
 
== Որոնողական աշխատանքները XX դարում ==
Հրանոթների բարձրացումից հետո, ջրասուզորդները կորցրեցին հետաքրքրությունը «Վասայի» հանդեպ: Նավը մոռացվեց, անգամ անհետացան նրա գտնվելու վայրի մասին տվյալները: Այդպես շարունակվեց մինչր XX դարի կեսերը, երբ «Վասայի» պատմությամբ՝ մասնավոր կարգով, սկսեց զբաղվել 38-ամյա ինժեներ [[Անդերս Ֆրանսեն|Անդերս Ֆրանսենը]]ը: Այդ ժամանակ նա [[Շվեդիա]]յի XVII—XVIII դարերի ռազմածովային պատմության խոշորագույն մասնագետներից էր, ով զբաղվում էր խորտակված նավերով: Ֆրանսենը վստահ էր, որ նավը լավ է պահպանվել: Դրան կարող էին նպաստել [[Բալթիկ ծով]]ին բնորոշ պայմանները՝ պայմանավորված ջրում աղի քիչ քանակով այնտեղ չկան նավի ճիճուներ, որոնք ավելի աղի ջրերում ուտում են ամբողջ [[փայտ]]ը: Երկար ժամանակ Ֆրանսենը ուսումնասիրում էր հին [[քարտեզ]]ներն ու արխիվային տվյալները, այնուհետև՝ որոշելով նավի մոտավոր տեղը, սկսեց որոնողական աշխատանքները: Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունները տևել են ավելի քան 5 տարի: Հետագայում Ֆրանսենը հիշում էր .
{{քաղվածք|Հիմնականում ես բարձրացնում էի՝ ժանգոտ երկաթե վառարաններ, կանացի հեծանիվներ, տոնածառներ և մահացած կատուներ ...}}
[[1956]] թվականի օգոստոսի 25-ին որոնումները վերջապես արդյունք տվեցին: Մոտ 32 մետր խորության վրա Ֆրանսենը հայտնաբերեց նավի փայտե՝ լավ պահպանված տախտակամածը: Այսպիսով հայտնագործությունը հաստատվեց: Այդ իրադարձությամ մասին [[1956]] թվականի սեպտեմբերի 13-ին Ստոկհոլմյան «Էքսպրես» թերթում տեղադրվեց հետևյալ հոդվածը .