«Ամառային բախտակ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 1207 բայտ ,  2 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (Ռոբոտ․ Տեքստի ավտոմատ փոխարինում (-Վայոց Ձոր +Վայոց ձոր))
No edit summary
{{Տաքսոտուփ2|Վիքիդատա=այո}}
{{taxobox
'''Ամառային բախտակը''' կամ '''ամառային իշխանը''' ({{lang-lat|Salmo ischchan aestivalis}}) կամ '''ամառային իշխանը''', [[սաղմոններ]]ի ընտանիքի [[ձուկ]], է։որը գրանցված է [[ՀՀ Կարմիր գիրք|Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում]]: Սևանի իշխանի 4 ենթատեսակներից մեկը։մեկն է և Տարածվածտարածված է միայն [[Սևանա լիճ|Սևանա լճում]]։
|name = Ամառային բախտակ
 
|image file = Salmo ischchan aestivalis.jpg
|image descr = Ամառային բախտակի ընդհանուր տեսքը
|regnum = Կենդանիներ
|phylum = [[Քորդավորներ]]
|classis = [[Ոսկրային ձկներ]]
|subclassis = [[Ճառագայթալողակ ձկներ]]
|ordo = [[Սաղմոնանմաններ]]
|familia = [[Սաղմոններ]]
|genus = [[Սաղմոն]]
|species = [[Սևանի իշխան]]
|subspecies = Ամառային բախտակ
|latin = Salmo ischchan aestivalis
|author = Kessler
|arm_syn = Ամառային իշխան
|wikispecies = Salmo ischchan aestivalis
|commons = category:Salmo ischchan aestivalis
}}
'''Ամառային բախտակը''' ({{lang-lat|Salmo ischchan aestivalis}}) կամ '''ամառային իշխանը''' [[սաղմոններ]]ի ընտանիքի ձուկ է։ Սևանի իշխանի 4 ենթատեսակներից մեկը։ Տարածված է միայն [[Սևանա լիճ|Սևանա լճում]]։
== Արտաքին կառուցվածք ==
Մարմինը գլանաձև է, երկարությունը՝ 30-40 (երբեմն մինչև 60) սմ։ Ճարպային լողակը գտնվում է մեջքային և պոչային լողակների միջև։ Վերին ծնոտը երկար է ստորինից, բայց ավելի կարճ, քան իշխանի մյուս ենթատեսակներինը։ Մեջքային լողակի և հետնալողակի հիմքերն ավելի երկար են, քան իշխանի մյուս ենթատեսակներինը։ Ատամներն ավելի թույլ են զարգացած։ Թեփուկները մանր են, կողագծում՝ 105-117, առավել հաճախ՝ 111-112 հատ։ Մեջքային լողակում ճառագայթները 12-ն են, հետնալողակում՝ 11-12։ Խռիկային առաջին աղեղի վրա գտնվում են 16-21 երկար ու սրածայր առէջներ։
 
== Բազմացում և զարգացում ==
Բազմացման շրջանում մարմնի ընդհանուր գունավորման մեջ գերակշռում են դարչնաձիթապտղագույն նրբերանգները։ Խոշոր առանձնայկների[[առանձնյակ]]ների առէջները երբեմն գուրզաձև են։ Ի տարբերություն մյուս ենթատեսակների՝ ստերջ վիճակում միայն կողագծերի երկարությամբ են ավելի հաճախ հանդիպում կարմիր պտեր։
 
Էգերը սեռահասուն են դառնում կյանքի 4-րդչորրրդ, իսկ արուները՝ 3-րդերրորդ տարում, երբեմն ավելի ուշ։ Բազմացման ընթացքում արուների մարմնի ու ծնոտների ձևը համեմատաբար քիչ փոփոխություններ է կրում։
 
Բազմանում է մայիս-հուլիսին՝ լճի մեջ թափվող գետերի ([[Մասրիկ (գետ)|Մասրիկ]], [[Մաքենիս (գետ)|Մաքենիս]], [[Ծակքար (գետ)|Ծակքար]], [[Բախտակ (գետ)|Բախտակ]] ևն) գետաբերաներում ուրու դրանց հարակից շրջաններում։ ԲազմացումնԲազմացումը սկսվում է ջրի 7-8 աստիճան և ավարտվում է 12-13 աստիճան ջերմաստիճանային պայմաններում։ Բեղունությունը կարող է հասնել մինչև 7.,1 հազար ձկնկիթի, որի զարգացումը տևում է 45-55 օր։ Մանրաձկները գետում բնակվում են մինչև դեկտեմբեր։
 
Բազմանում է մայիս-հուլիսին՝ լճի մեջ թափվող գետերի ([[Մասրիկ]], [[Մաքենիս]], [[Ծակքար]], [[Բախտակ]] ևն) գետաբերաներում ուր դրանց հարակից շրջաններում։ Բազմացումն սկսվում է ջրի 7-8 աստիճան և ավարտվում է 12-13 աստիճան ջերմաստիճանային պայմաններում։ Բեղունությունը կարող է հասնել մինչև 7.1 հազար ձկնկիթի, որի զարգացումը տևում է 45-55 օր։ Մանրաձկները գետում բնակվում են մինչև դեկտեմբեր։
== Սննդառություն ==
Սնվում է ջրային իշուկներով, [[միջատ]]ներով և նրանց [[թրթուր]]ներով, երբեմն կենդանական պլանկտոնով ու ջուրն ընկած միջատներով։
 
== Պահպանություն ==
Մինչև 20-րդ դարի 70-ական թթ.թվականները ամառային բախտակն ունեցել է արդյունաբերական նշանակություն։ Նրա պաշարները լրացվել են լճափերին գտնվող [[ձկնաբուծարան]]ներում աճեցված թրթուրների և մանրաձկների պարբերաբար բացթողմամբ։
 
[[Բնական միջավայր]]ումմիջավայրում գտնվում է ոչնչացման վտանգի տակ։ Ներկայումս [[Արարատյան դաշտ]]ի և [[Վայոց ձորի մարզ]]ի առանձին ձկնատնտեսություններում փորձեր են կատարվում ամառային բախտակի արհեստական պայմաններում բազմացնելու և աճեցնելու ուղղությամբ։
 
Սևանի իշխանի անհետացող, տեղային տարածվածություն ունեցող [[Էնդեմիկ կենդանիներ|էնդեմիկ]] ենթատեսակ է, որը գրանցված էր նախկին [[ԽՍՀՄ]]-ի Կարմիր գրքում: ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ<ref name=":0" />:
 
Սպառնացող վտանգներից է ձվադրման գետերի ծանծաղացումը, ջրի օգտագործումը և աղտոտումը, լճային ձվադրավայրերի չորացումն ու որսագողությունը<ref name=":0" />:
 
Մշակված են արհեստական բազմացման մեթոդները: Վայրի պոպուլյացիայի թվաքանակի վերականգնման նպատակով ապրանքային իշխանաբուծական տնտեսությունների արտադրողների օգնությամբ ներկայումս վերարտադրվում է առավելապես արհեստականորեն: Ապրանքային ձկնաբուծության օբյեկտ է, տարեկան աճեցվում է մինչև 10 տոննա ամառային բախտակ: 1978 թվականից որսն արգելված է: Պահպանվում է [[Սևան (ազգային պարկ)|«Սևան» ազգային պարկ]]ում<ref name=":0">{{Գիրք:Կարմիր գիրք}}</ref>։
 
== Տեսեք նաև ==
* [[Սևանի իշխան]]
 
== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}
{{Արտաքին հղումներ}}
{{ՀԲ}}
 
4175

edits