«Ճապոնիա»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 744 բայտ ,  1 տարի առաջ
 
== Պատմություն ==
ՃապոնիայիՃապոնիան աշխարհի հնագույն պետություններից է և ունի յուրօրինակ պատմություն։ Ճապոնիայի պատմության վրա մեծապես ազդել է նրա՝ այլ տարածաշրջաններից տևական մեկուսացված լինելը։ Միաժամանակ, ճապոնական մշակույթի և գրերի վրա զգալի ազդեցություն են ունեցել կորեական և չինական մշակույթը։ Առաջին պետություներն այստեղ ձևավորվել են ուշ IV4-6-VI րդ դարերում: VIII8-րդ դդարի վերջին երկիրը կանգնեց մոնղոլական վտանգի առջև։ Մոնղոլական 150- հազարանոց զորքն ափ իջավ Ճապոնիայում։ Հիսուն օր տևած պայքարից հետո մի ուժեղ թայֆուն խորտակում է մոնղոլական նավատորմը։ Ճապոնացիները թայֆունն անվանեցին կամիկաձե` աստածային քամի. նրանք հավատում էին, որ աստվածները օգնեցին իրենց։ Այդ դեպքերից հետո մի քանի դար շարունակ թեժ պայրքար էր ընթանում ուժեղ տոհմերի միջև։ 1603 թ.-ինթվականին Տոկուգավան դարձավ սյոգուն։ Սյոգունությունը դարձնելով ժառանգական` Տոկուգավանները երկար ժամանակ պահպանեցին այն։ Նրանք, ի դեմս Ճապոնիայում հաստատված եվրոպացի առևտրականների ու կաթոլիկ  միսիոներների  (քարոզիչներ), մեծ սպառնալիք տեսան պետության համար։ Այդ պատճառով 1612 թ.-ինթվականին քրիստոնեությունը հայտարարվեց օրենքից դուրս։ Արգելվեց օտարերկրացիների մուտքը դեպի Ճապոնիա. բացառությամբ հոլանդացի և չինացի առևտրականների համար։ Արգելվեց նաև տեղացիների ելքը այլ երկրներ։ Այսպես մոտ երեք դար Ճապոնիան ինքնամեկուսացավ արտաքին աշխարհից։
[[Պատկեր:Generals Pyongyang MigitaToshihide October1894.jpg|300px|մինի|1894-95 թթ․ չին-ճապոնական պատերազմ, չինացի զորավարները հանձնվել են ճապոնացիներին]]Ժամանակագրություն<ref>Marc Ferro. Comment on raconte l'histoire aux enfants. Payot, Paris. 106, Boulevard Saint-Germain, 1986</ref> [[Պատկեր:Meiji tenno1.jpg|մինի|upright|250px|Մեյձի [[կայսր]]ը (1868–1912)]]
* մ.թ.ա. 660 թվական - Ըստըստ [[առասպել]]իի՝ Ջիմուի կայսրության հիմնումը։հիմնումը
* մ.թ. 4-րդ դար - Յամատո Տակերուի լեգենդար արկածները
* V – VI5-6-րդ դարեր - Յամատո ցեղերի պետության հիմնադրումն ու [[ճգնաժամ]]ը։ը
* VI6-րդ դարի կեսեր - [[Բուդդիզմ]]ի ներթափանցումը։ներթափանցումը
* [[604]] թվական - Շյոտոկու - Թայշի «17 հոդվածների օրենքը» դնում է բյուրոկրատական պետության հիմքը։
* 607 թվական - Չինաստանում առաջին ճապոնական դեսպանությունը
* VII – VIII7-8-րդ դարեր - [[Միապետություն|միապետության]] հաստատումը
* 712-720 թվականներ - Ճապոնիայի լեգենդար անցյալի «Կոջիկի» և «Նիհոն Շյոկի» տարեգրության կազմումը։
* 752 թվական - Թոդայջի տաճարում իրականացվում է [[սինտոիզմ]]ն ու բուդդիզմը միավորող ծիսակատարություն։
* 8-րդ դար - Տարբեր [[դաս]]երի ձևավորումը՝ արքունական ազնվականության, վանական հոգևորականության, գյուղացիության։ Այդ նույն ժամանակ է ձևավորվում նաև ռազմիկների միջին՝ [[սամուրայ]]ների (բուշի) [[դաս]]ը։
* 784 թ.թվական - Հիմնադրվում է Հեյան մայրաքաղաքը (հետագայում՝ [[Կիոտո]])։
* IX9-րդ դ.դար - «Հյուսիսի ժողովուրդների» ենթարկումը։
* IX – X9-10-րդ դարեր - Ֆուջիվարայի տոհմը տիրանում է կայսերական արքունիքի գլխավոր պաշտոններին։
* 901 թ.թվական - Նրանց դիմակայող Սուգավարա-նո Միչիզանեի վռնդումը։
* XI11-րդ դարի վերջ - Նախկին կայսրերի պայքարը Ֆուջիվարայի խնամակալության դեմ։
* XII12-րդ դ.դար - Իշխանության պայքար [[Մինամոթոյի, [[Թայրա(գերդաստան)|Թայրայի]] և այլ ռազմական խմբերի միջև։
* 1189 թ.թվական - Թայրային հաղթած [[Մինամոտո – նո Յոշիցունե|Յոշիցունեի]] ինքնասպանությունը։
* 1192 թ.թվական - Մինամոտո-նո Յորիթոմոն հիմնադրում է բակուֆու ռազմական ռեժիմը և դառնում է [[շյոգուն]]։
* 1221 թ.թվական - նախկին կայսրերի անհաջող փորձերըփորձերը՝ վերստին իշխանության գալու համար։
* 1274-1281 թթ.թվականներ - Պայքար [[մոնղոլ]]ների արշավանքների դեմ։
* XIII13-րդ դ.դար - Ձեն [[բուդդիզմ]]ի տարածումը հիմնականում զինվորականության միջավայրում։
* 1333-1336 թթ.թվականներ - Կեմու դարաշրջանի կառավարությունը;, կայսերական իշխանության վերականգնումը։
* XIV14-րդ դ.դարի երկրորդ կես - Պատերազմներ կայսերական տան հյուսիսային և հարավային թևերի միջև։
* XV15-րդ դ.դար - Տնտեսական վերելք։ Բարերար Աշիկագա Յոշիմասան կառուցում է «Արծաթե տաղավարը»։
* 1467-1477 թթ.թվականներ - Երկրի կենտրոնական մասում ֆեոդալական խմբերի միջև պատերազմները։
* XV15-րդ դարի վերջ - XVI16-րդ դարի սկիզբ - Գյուղացիական ապստամբություններ;, ծովային ասպատակություններ և ծավահենություն [[Խաղաղ օվկիանոս|ովկիանոսիօվկիանոսի]] ընդարձակ տարածքներում։
* [[1543]] թ.թվական - [[Պորտուգալացիներ]]ի հայտնվելը Ճապոնիայի ափերի մոտ;, հրազենի տարածման սկիզբը։
* 1549 թ.թվական - Միսիոներ Ֆրանսիս Քսավյեի ժամանումը Ճապոնիա;, երեսուն տարի անց Ճապոնիայում հաշվվում էր 150 000 [[Քրիստոնյաները Ճապոնիայում|քրիստոնյա]]։
* XVI16-րդ դարի 2-րդ կես - Թոյոտոմի Հիդեյոշին նորից ուժով միավորում է երկիրը, միջոցներ է ձեռնարկում գյուղացիներից զենքն առգրավելու համար («թրերի որսի» հրամանագիրը)։
* 1603 թ.թվական - Երկարատև պատերազմներից հետո իշխանության է գալիս Տոկուգավա Իեյասուն;. նա հիմնադրում է [[Էդո]] [[Տոկիո]] մայրաքաղաքով շյոգունավարությունը։
* XVII17-րդ դ.1դարի – ինառաջին կես - Երկիրը մեկուսացնելու քաղաքականությունը;, մուտքի և ելքի արգելքներ;, քրիստոնեության արգելքը։ Հիմնական դոկտրին է դառնում նեոկոնֆուցիոնիզմը։
* XVII17-րդ դ.2դարի – րդերկրորդ կես - Պատմական միտքը խոսում է կայսերական իշխանությունը վերականգնելու մասին։
* 1701 թ.թվական - 47 րյոնինների ինքնասպանությունը։
* XVIII18-րդ դ.դարի կեսեր - Բրնձի գնի բարձրացումը;, գյուղացիական ապստամբություններ։
* XIX19-րդ դ.դարի 1 – ինառաջին կես - Գյուղացիական ելույթների թվի աճ։
* [[1853]] թ.թվական - Մեթյու Ք.Փերիի ([[ԱՄՆ]]) ժամանումը։
* 1858 թ.թվական - Անիրավահավասար պայմանագրերի կնքումը։
* 1868 թ.թվական - [[Մեյձի հեղափոխություն]]ը;, շյոգունների իշխանության վերացումը։
* 1877 թ.թվական - Շիմազու [[տոհմ]]ի Սաիգյո Տակամորիի խռովությունը։
* 1889 թ.թվական - Մեյձիի սահմանադրության հրապարակումը;, կայսերական իշխանությունն սկսում է արդիականացման և արևմտյան ուղղվածության քաղաքականությունը։
* 1894-1895 թթ.թվականներ - Ճապոնա-չինական պատերազմը։ Ճապոնիայի հաղթանակը։ Շիմոնոսեկի պայմանագիրը։
* 1902 թ.թվական – Անգլա –- Անգլո-ճապոնական միության կնքումը։
* 1904-1905 թթ.թվականներ - Ռուս-Ճապոնական պատերազմը։ Ճապոնիայի հաղթանակը։
* 1914 թ.թվական - Ճապոնիայի մուտքը [[առաջին համաշխարհային պատերազմ]]։
* 1923 թ.թվական - [[Վաշինգտոն]]ի կոնֆերանսը։ Ճապոնական ռազմական նավատորմի սահմանափակումը։
* XX20-րդ դ.դարի 30-ական թվականներ ականներ –- Ճապոնիայի ռազմականացումը։
* 1931 թ.թվական - Մանջուրիայի գրավումը Ճապոնիայի կողմից և նրանից անկախ Մանչժոու–գոՄանչժոու-գո պետության ստեղծումը։
* 1937 թ.թվական - [[Չինաստան]] ներխուժումը։
* [[1941]] թ.թվական - Հարձակումը ամերիկյան Փիրլ-Հարբոր հենակայանի վրա։ Ճապոնիայի մուտքը պատերազմ։
* [[1945]] թ.թվական - Կամիկաձեների՝ մահապարտ օդաչուներով ինքնաթիռների օգտագործումը, որոնք վերադարձնում էին ինքնազոհողության բարոյախոսությունը։
* 1945 թ.թվական - Ճապոնիայի [[Ատոմային ռումբ|ատոմային]] ռմբակոծությունները։ Ճապոնիայի կապիտուլյացիան։
* 1946 թ.թվական - Հիրոհիտո կայսրը մերժում է իր աստվածային ծագման գաղափարը։
* [[1952]] թ.թվական - [[Սան – ՖրանցիսկոյումՖրանցիսկո]]յում Ճապոնիան կնքում է հաշտության պայմանագիր երկրորդ համաշխարհային պատերազմի իր հակառակորդների հետ, բացառությամբ Խորհրդային Միության։
* 1960 թ.թվական և հետո - [[Գոշիզմ|Գոշիստական]] և հակաամերիկյան ցույցեր։
* 1970 թթվական - Յուկիո Միշիմայի [[հարակիրի]]ն՝ն, ում չէր հաջողվել վերականգնել կայսերական իշխանությունը։
* 1970-ական թթ․թվականներ - Ճապոնական արտահանության սրընթաց աճը։
 
Ճապոնական կղզեխումբը բնակեցված է եղել դեռևս մ․թ․ա․ 3000030.000 տարի առաջ (պալեոլիթյան մշակույթ)։ Այստեղ հանդիպում են նաև մեզոլիթի և նեոլիթի մշակույթի վերագրվող գտածոներ, որոնք վկայում են, որ այստեղ մարդիկ (ներառյալ ժամանակակից Այնունի և Յամատոյի նախնիները) արդեն անցել էին կիսաքոչվոր կենսակերպի, զբաղվում էին որսորդությամբ և հազվադեպ՝ գյուղատնտեսությամբ <ref>{{cite web|url=http://www.pitt.edu/~annj/courses/notes/jomon_genes.html|title=Jomon Genes|last=Travis|first=John|publisher=University of Pittsburgh|accessdate=January 15, 2011}}</ref> <ref>{{cite journal|last=Matsumara|first=Hirofumi; Dodo, Yukio|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/ase/117/2/117_080325/_article |title=Dental characteristics of Tohoku residents in Japan: implications for biological affinity with ancient Emishi|journal=Anthropological Science|year=2009|volume=117|issue=2|pages=95–105|doi=10.1537/ase.080325|last2=Dodo|first2=Yukio}}</ref> <ref>{{cite journal|last=Hammer|first=Michael F.|url=http://www.nature.com/jhg/journal/v51/n1/abs/jhg20068a.html |title=Dual origins of the Japanese: common ground for hunter-gatherer and farmer Y chromosomes|journal=Journal of Human Genetics|year=2006|volume=51|issue=1|pages=47–58|doi=10.1007/s10038-005-0322-0|pmid=16328082|last2=Karafet|first2=TM|last3=Park|first3=H|last4=Omoto|first4=K|last5=Harihara|first5=S|last6=Stoneking|first6=M|last7=Horai|first7=S|display-authors=etal}}</ref>։
Մոտավորապես մ․թ․ա․ 300 թ․-ից սկսած Յայոյիները սկսել են բնակեցնել Ճապոնական կղզիները և հաղորդակցվել Ջոմոնի հետ <ref>{{cite book|last=Denoon|first=Donald; Hudson, Mark|title=Multicultural Japan: palaeolithic to postmodern|publisher=Cambridge University Press|year=2001|isbn=0-521-00362-8|pages=22–23}}</ref> Մ․թ․ա․ 500 թ․-ից սկսած Յայոյի շրջանին բնորոշ է բրինձ մշակելը <ref>{{cite web|title=Road of rice plant|url=http://www.kahaku.go.jp/special/past/japanese/ipix/5/5-25.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430010530/http://www.kahaku.go.jp/special/past/japanese/ipix/5/5-25.html|archivedate=April 30, 2011|publisher=[[National Science Museum of Japan]]|accessdate=January 15, 2011}}</ref>, խեցեգործության նոր ոճը և մետաղաձուլությունը, որը ներկայացաված է նաև Չինաստանում և Կորեայում <ref>{{cite web|title=Yayoi Culture|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/yayo/hd_yayo.htm|publisher=Metropolitan Museum of Art|accessdate=January 15, 2011}}</ref>։
 
[[250]] թ.թվականին Յայոյին փոխարինում է [[Կոֆուն]] ժամանակաշրջանը, որի ժամանակ [[Յամատո]] տարածքում առաջացավ ճապոնական պետություն։
 
Հաջորդը [[Ասուկա]] ժամանակաշրջանն էր, որն սկսվեց [[538]] թ.՝թվականին, տարածվեց կորեական [[Փեկչե]] պետությունից եկած բուդդիզմը, զարգացավ չինական տեսակի կենտրոնացված պետությունը, ստեղծվեց առաջին [[Տասնյոթ հոդվածների սահմանադրությունը|օրենսգիրքը]] և [[Արևելյան Ասիա|մայրցամաքի]] իմաստասիրական և մշակութային գաղափարների ազդեցության տակ ծաղկում ապրեց [[ճապոնական մշակույթ]]ը։
Ութերորդ դարում սկսված Նարա ժամանակաշրջանում ստեղծվեց խիստ կենտրոնացված ճապոնական պետությունը՝ ժամանակակից Նարա քաղաքի մոտ գտնվող [[Հեյջյո-քյո]] կայսերական մայրաքաղաքով։ Ճապոնական հանրության արագացված չինականացման հետ միասին այդ ժամանակաշրջանին բնորոշ են նաև առաջին պատմագրությունների ստեղծումն ու մշակույթի ծաղկումը։ 712 թ.թվականին ավարտվում է Կոջիկին, իսկ 720 թ.՝թվականին՝ [[Նիհոն Շյոկի]] սուրբ գրքերը։
 
[[784]] թ. [[Կամու կայսր]]ը մայրաքաղաքը տեղափոխեց [[Նագաոկա-քյո]], սակայն տասը տարի անց այն տեղափոխվեց [[Հեյան-քյո]] (այսօրվա [[Կիոտո]]ն)։ Այդպես սկսվեց Հեյան ժամանակաշրջանը, որի ժամանակ ծաղկում ապրեց ճապոնական ազգային մշակույթը։ [[Կանա]] [[Ճապոնական վանկային այբուբեն|վանկային այբուբենի]] ստեղծումը թույլ տվեց [[չինարեն]]ի փոխարեն գրել [[ճապոներեն]]։<br />[[XII դար]]ից Ճապոնիայում սկսեց կառավարել ֆեոդալական ռազմականացված իշխող դասը՝ [[սամուրա]]յների գերատեսչությունը։ [[1192]] թ. Մինամոտո-նո Յորիթոմոն հաղթելով իր հետ մրցակցող Տայրա գերդաստանին, նշանակվեց [[սյոգուն]], որով սկիզբ դրվեց [[Կամակուրա]] ժամանակաշրջանին։ Նրա մահից հետո՝ [[1199]] թ. իրական իշխանությունն անցավ իր թողած [[Հոջյո]] գերդաստանին։ Կամակուրա շյոգունավարությունը [[1274]] և [[1281]] թթ. հաջողությամբ ետ է մղում [[մոնղոլներ]]ի ներխուժումը։ Այդ ժամանակվա պաշտոնական կրոն է դառնում զենը։ Մոնղոլներին հաղթելուց հետո ճապոնացի ռազմիկների միջև սկսվում են պառակտիչ պատերազմներ, որի արդյունքում [[Կամակուրա]]յի ռեժիմն արագ անկում է ապրում։ [[1318]] թ. գահակալեց Գո Դայգո կայսրը և գլխավոր հրամանատար Աշիկագա Տակաուջիի աջակցությամբ ետ վերադարձրեց իշխանությունը, սակայն [[1336]] թ. կայսեր որդու հետ իշխանությունը չկիսած Աշիկագա Տակաուջին [[Կիոտո]]յում գահին նստեցրեց կայսր Կյոմիյոյին և 1338 թ. նրանից ստացավ սյոգունի տիտղոս։ Արդյունքում Ճապոնիայում ստացվեց երկու կայսր և երկու սյոգուն, որոնք կատաղի հակամարտության մեջ էին ընդհուպ մինչև 1392 թ.։ Աշիկագա սյոգունապետությունը չկարողացավ վերհսկել խոշոր դայմյո ֆեոդալներին, այդիսկ պատճառով 1467 թ. բռնկվեց քաղաքացիական պատերազմ, որով սկիզբ դրվեց խռովություններով հարուստ [[Սենգոկու]] ժամանակաշրջանին <ref>{{cite book |first=George|last=Sansom |year=1961 |title=A History of Japan: 1334–1615 |publisher=Stanford University Press|pages=42, 217 |isbn=0-8047-0525-9}}</ref>։
[[784]] թվականին [[Կամու կայսր]]ը մայրաքաղաքը տեղափոխեց [[Նագաոկա-քյո]], սակայն տասը տարի անց այն տեղափոխվեց [[Հեյան-քյո]] (այսօրվա [[Կիոտո]]ն)։ Այդպես սկսվեց Հեյան ժամանակաշրջանը, որի ժամանակ ծաղկում ապրեց ճապոնական ազգային մշակույթը։ [[Կանա]] [[Ճապոնական վանկային այբուբեն|վանկային այբուբենի]] ստեղծումը թույլ տվեց [[չինարեն]]ի փոխարեն գրել [[ճապոներեն]]։
 
[[784]] թ. [[Կամու կայսր]]ը մայրաքաղաքը տեղափոխեց [[Նագաոկա12-քյո]], սակայն տասը տարի անց այն տեղափոխվեց [[Հեյան-քյո]] (այսօրվա [[Կիոտո]]ն)։ Այդպես սկսվեց Հեյան ժամանակաշրջանը, որի ժամանակ ծաղկում ապրեց ճապոնական ազգային մշակույթը։ [[Կանա]] [[Ճապոնական վանկային այբուբեն|վանկային այբուբենի]] ստեղծումը թույլ տվեց [[չինարեն]]ի փոխարեն գրել [[ճապոներեն]]։<br />[[XIIրդ դար]]ից Ճապոնիայում սկսեց կառավարել ֆեոդալական ռազմականացված իշխող դասը՝ [[սամուրա]]յների գերատեսչությունը։ [[1192]] թ.թվականին Մինամոտո-նո Յորիթոմոն, հաղթելով իր հետ մրցակցող Տայրա գերդաստանին, նշանակվեց [[սյոգուն]], որով սկիզբ դրվեց [[Կամակուրա]] ժամանակաշրջանին։ Նրա մահից հետո՝ [[1199]] թ.թվականին, իրական իշխանությունն անցավ իր թողած [[Հոջյո]] գերդաստանին։ Կամակուրա շյոգունավարությունը [[1274]] և [[1281]] թթ.թվականներին հաջողությամբ ետ է մղում [[մոնղոլներ]]ի ներխուժումը։ Այդ ժամանակվա պաշտոնական կրոն է դառնում զենը։ Մոնղոլներին հաղթելուց հետո ճապոնացի ռազմիկների միջև սկսվում են պառակտիչ պատերազմներ, որի արդյունքում [[Կամակուրա]]յի ռեժիմն արագ անկում է ապրում։ [[1318]] թ.թվականին գահակալեց Գո Դայգո կայսրը և գլխավոր հրամանատար Աշիկագա Տակաուջիի աջակցությամբ ետ վերադարձրեց իշխանությունը, սակայն [[1336]] թ.թվականին կայսեր որդու հետ իշխանությունը չկիսած Աշիկագա Տակաուջին [[Կիոտո]]յում գահին նստեցրեց կայսր Կյոմիյոյին և 1338 թ.թվականին նրանից ստացավ սյոգունի տիտղոս։ Արդյունքում Ճապոնիայում ստացվեց երկու կայսր և երկու սյոգուն, որոնք կատաղի հակամարտության մեջ էին ընդհուպ մինչև 1392 թ.։թվականը։ Աշիկագա սյոգունապետությունը չկարողացավ վերհսկելվերահսկել խոշոր դայմյո ֆեոդալներին, այդիսկայդ իսկ պատճառով 1467 թ.թվականին բռնկվեց քաղաքացիական պատերազմ, որով սկիզբ դրվեց խռովություններով հարուստ [[Սենգոկու]] ժամանակաշրջանին <ref>{{cite book |first=George|last=Sansom |year=1961 |title=A History of Japan: 1334–1615 |publisher=Stanford University Press|pages=42, 217 |isbn=0-8047-0525-9}}</ref>։
 
1543 թ.թվականին Ճապոնիայի ափերին հասան [[Պորտուգալացիներ|պորտուգալացի]] ծովագնացները, իսկ ավելի ուշ՝ [[Ջիզվիտներ|ջիզվիտ]] [[միսիոներ]]ներն ու [[հոլանդացի վաճառականներ]]ը։ Դրվեց Ճապոնիայի և [[Արևմտյան աշխարհ|Արևմուտքի]] միջև առևտրական և մշակութային փոխազդեցության սկիզբը։ [[Եվրոպա]]կան տեխնալոգիաների և [[հրազեն]]ի օգնությամբ [[Օդա Նոբունագա]]ն հաղթեց մյուս [[դայմյո]]ներին և համարյա կարողացավ միավորել երկիրը, սակայն սպանվեց 1582 թ.։թվականին։ Նրա ժառանգորդը դարձավ [[Թոյոտոմի Հիդեյոշի]]ն, ով 1590 թ.թվականին ավարտին հասցրեց երկրի միավորման գործը։ Հիդեյոշին երկու անգամ գրավեց [[Կորեա]]ն, սակայն կորեական և չինական զորքերի հասցրած մի քանի պարտություններից հետո ճապոնացիները 1598 թ.թվականին նահանջեցին Կորեայից։ Հիդեյոշիի մահից հետո [[Տոկուգավա Իեյաշու]]ն ստացավ քաղաքական ազդեցություն և ռազմական աջակցություն՝ օգտագործելով [[Թոյոտոմի Հիդեյոշի]]ի վրա ունեցած [[Խնամակալություն|խնամակալության]] իրավունքը և 1603 թ.թվականին նշանակվելով [[շյոգուն]]։ Նա հիմնադրեց Տոկուգավայի [[շյոգունավարություն]]ը և մայրաքաղաքը տեղափոխեց [[Էդո]] (այսօրվա [[Տոկիո]])։ 1639 թ.թվականին շյոգունապետությունն սկսեց [[Ö³åáÝdzÛÇ ÇÝùݳٻÏáõë³óáõÙÁ|Ճապոնիայի ինքնամեկուսացման արտաքին քաղաքականությունը]], որը տևեց երկուսուկես [[հարյուրամյակ]]։ Առաջացավ ազգային մշակութային [[կոկուգակու]] շարժումը։
 
[[Պատկեր:Umezu.jpg|250px|մինի|1945 թ․թվական, սեպտեմբերի 2, ճապոնացի զորավարները հանձնվում են Դաշնակից ուժերին, Տոկիոյի ծովածոց, երկրորդ աշխարհամարտի ավարտ]]
 
[[ԱՄՆ]] հետ [[Մեթյու Ք. Փերի|պայմանագրի]] ստորագրումից հետ, [[1854]] թվականին բացելով իր ծովային սահմանները,սահմանները՝ Ճապոնիայում կարգավորվում են սոցիալ-տնտեսական զարգացումները։ 1869 թ.թվականին քաղաքացիական պատերազմի արդյունքում վերացավ շյոգունավարությունը, և ստեղծվեց կենտրոնացված պետություն՝ կայսեր ղեկավարությամբ։ Որպես հիմք, վերցնելով արևմտյան քաղաքական, դատաիրավական և ռազմական համակարգերը,համակարգերը՝ Ճապոնիայի նախարարների աշխատակազմը ստեղծեց Գաղտնի խորհուրդ, նախապատրաստեց [[Մեյջի]]ի սահմանադությունը և գումարեց [[Ճապոնիայի խորհրդարանը|խորհրդարան]]։ Վերափոխված Ճապոնական կայսրութունը դարձավ արդյունաբերացված համաշխարհային տերություն։ Հաղթանակներ տանելով [[Ճապոնա-չինական պատերազմ (1894-1985)|չին-ճապոնական]] (1894-1895 թթ.թվականներ) և [[Ռուս-ճապոնական պատերազմ (1904-1905)|ռուս-ճապոնական պատերազմներըպատերազմներում]] (1904-1905 թթ.թվականներ)՝ Ճապոնիան ապահովեց իր գերիշխանությունը [[Ճապոնական ծով|Ճապոնական]] և [[Դեղին ծով]]երում և իրեն միացրեց [[Կորեա]]ն, [[Թայվան]]ը և [[Սախալին]]ի հարավը։<br />XX դարի սկզբին [[Տաշյո]]յի կարճ ժողովրդավարական ժամանակաշրջանին փոխարինեց ռազմականացման և էքսպանսիոնիզմի աճը։ [[Անտանտ]]ի կողմից մասնակցելով [[Առաջին աշխարհամարտ]]ին, Ճապոնիան ընդլայնեց իր քաղաքական ազդեցությունն ու տարածքը։
 
20-րդ դարի սկզբին [[Տաշյո]]յի կարճ ժողովրդավարական ժամանակաշրջանին փոխարինեց ռազմականացման և էքսպանսիոնիզմի աճը։ [[Անտանտ]]ի կողմից մասնակցելով [[Առաջին աշխարհամարտ]]ին՝ Ճապոնիան ընդլայնեց իր քաղաքական ազդեցությունն ու տարածքը։
 
1543 թ. Ճապոնիայի ափերին հասան [[Պորտուգալացիներ|պորտուգալացի]] ծովագնացները, իսկ ավելի ուշ՝ [[Ջիզվիտներ|ջիզվիտ]] [[միսիոներ]]ներն ու [[հոլանդացի վաճառականներ]]ը։ Դրվեց Ճապոնիայի և [[Արևմտյան աշխարհ|Արևմուտքի]] միջև առևտրական և մշակութային փոխազդեցության սկիզբը։ [[Եվրոպա]]կան տեխնալոգիաների և [[հրազեն]]ի օգնությամբ [[Օդա Նոբունագա]]ն հաղթեց մյուս [[դայմյո]]ներին և համարյա կարողացավ միավորել երկիրը, սակայն սպանվեց 1582 թ.։ Նրա ժառանգորդը դարձավ [[Թոյոտոմի Հիդեյոշի]]ն, ով 1590 թ. ավարտին հասցրեց երկրի միավորման գործը։ Հիդեյոշին երկու անգամ գրավեց [[Կորեա]]ն, սակայն կորեական և չինական զորքերի հասցրած մի քանի պարտություններից հետո ճապոնացիները 1598 թ. նահանջեցին Կորեայից։ Հիդեյոշիի մահից հետո [[Տոկուգավա Իեյաշու]]ն ստացավ քաղաքական ազդեցություն և ռազմական աջակցություն՝ օգտագործելով [[Թոյոտոմի Հիդեյոշի]]ի վրա ունեցած [[Խնամակալություն|խնամակալության]] իրավունքը և 1603 թ. նշանակվելով [[շյոգուն]]։ Նա հիմնադրեց Տոկուգավայի [[շյոգունավարություն]]ը և մայրաքաղաքը տեղափոխեց [[Էդո]] (այսօրվա [[Տոկիո]])։ 1639 թ. շյոգունապետությունն սկսեց [[Ö³åáÝdzÛÇ ÇÝùݳٻÏáõë³óáõÙÁ|Ճապոնիայի ինքնամեկուսացման արտաքին քաղաքականությունը]], որը տևեց երկուսուկես [[հարյուրամյակ]]։ Առաջացավ ազգային մշակութային [[կոկուգակու]] շարժումը։
[[Պատկեր:Umezu.jpg|250px|մինի|1945 թ․, սեպտեմբերի 2, ճապոնացի զորավարները հանձնվում են Դաշնակից ուժերին, Տոկիոյի ծովածոց, երկրորդ աշխարհամարտի ավարտ]]
[[ԱՄՆ]] հետ [[Մեթյու Ք. Փերի|պայմանագրի]] ստորագրումից հետ, [[1854]] թվականին բացելով իր ծովային սահմանները, Ճապոնիայում կարգավորվում են սոցիալ-տնտեսական զարգացումները։ 1869 թ. քաղաքացիական պատերազմի արդյունքում վերացավ շյոգունավարությունը և ստեղծվեց կենտրոնացված պետություն՝ կայսեր ղեկավարությամբ։ Որպես հիմք, վերցնելով արևմտյան քաղաքական, դատաիրավական և ռազմական համակարգերը, Ճապոնիայի նախարարների աշխատակազմը ստեղծեց Գաղտնի խորհուրդ, նախապատրաստեց [[Մեյջի]]ի սահմանադությունը և գումարեց [[Ճապոնիայի խորհրդարանը|խորհրդարան]]։ Վերափոխված Ճապոնական կայսրութունը դարձավ արդյունաբերացված համաշխարհային տերություն։ Հաղթանակներ տանելով [[Ճապոնա-չինական պատերազմ (1894-1985)|չին-ճապոնական]] (1894-1895 թթ.) և [[Ռուս-ճապոնական պատերազմ (1904-1905)|ռուս-ճապոնական պատերազմները]] (1904-1905 թթ.) Ճապոնիան ապահովեց իր գերիշխանությունը [[Ճապոնական ծով|Ճապոնական]] և [[Դեղին ծով]]երում և իրեն միացրեց [[Կորեա]]ն, [[Թայվան]]ը և [[Սախալին]]ի հարավը։<br />XX դարի սկզբին [[Տաշյո]]յի կարճ ժողովրդավարական ժամանակաշրջանին փոխարինեց ռազմականացման և էքսպանսիոնիզմի աճը։ [[Անտանտ]]ի կողմից մասնակցելով [[Առաջին աշխարհամարտ]]ին, Ճապոնիան ընդլայնեց իր քաղաքական ազդեցությունն ու տարածքը։
[[Պատկեր:Nagasakibomb.jpg|մինի|253x253px|[[Նագասակի]]ի ատոմային ռմբակոծությունը։]]
[[1930]]-ական թվականներին Ճապոնիան Չինաստանի հյուսիսարևելյան օկուպացված մասում կառուցում է [[Ման-Չժոու-գո]] ծովային պետությունը։ 1936 թ. Ճապոնիան համաձայնագիր է ստորագրում [[Երրորդ Րայխ|նացիստական Գերմանիայի]] հետ, իսկ 1941 թ. միանում է [[Առանցքի երկրներ]]ին։ 1937 թ. Ճապոնիան ներխուժում է Չինաստանի մյուս տարածքներ ևս, սկսելով երկրորդ [[Ճապոնա-չինական պատերազմները|չին-ճապոնական պատերազմը]] (1937-1945 թթ.), ինչից հետո ԱՄՆ-ը նրան ենթարկում է նավթային էմբարգոյի։ 1947 թ. դեկտեմբերի 7-ին Ճապոնիան հարձակվում է խաղաղօվկիանոսյան Փիրլ Հարբոր [[ռազմաբազա]]յի վրա և պատերազմ է հայտարարում ԱՄՆ-ին և [[Մեծ Բրիտանիա]]յին, որի հետևանքով ԱՄՆ-ը նույնպես մտնում է [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ]]ի մեջ։ Ճապոնական կայսրությունը գրավում է [[Հոնկոնգ]]ը, [[Ֆիլիպիններ]]ն ու [[Մալակկա թերակղզի]]ն, սակայն, 1942 թ. [[Կորալյան ծով]]ում կրած պարտությունը զրկեց նրան ծովում ունեցած առավելությունից։ 1945 թ. օգոստոսի 6-ին և 9-ին ԱՄՆ ավիացիայի իրականացրած [[Հիրոսիմա]] և [[Նագասակի]] քաղաքների ատոմային [[Հիրոսիմա և Նագասակի քաղաքների ատոմային ռմբակոծությունները|ռմբակոծություններից]]<ref>{{cite journal|last=Pape|first=Robert A.|title=Why Japan Surrendered|journal=International Security|year=1993|volume=18|issue=2|pages=154–201|doi=10.2307/2539100|jstor=2539100}}</ref> հետո Ճապոնիան [[1945|1945 թ]]. սեպտեմբերի 2-ին ստորագրվեց [[Ճապոնիայի կապիտուլյացիան|կապիտուլյացիայի ակտը]], որով ավարտվեց [[Երկրորդ աշխարհամարտ]]ը։
[[1947]] թ. Ճապոնիան ընդունում է նոր խաղաղասիրական [[սահմանադրություն]], որում շեշտը դրվում է Ճապոնիայի լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցություն|լիբերալ դեմոկրատիայի]] վրա։ Դաշնակից երկրների կողմից Ճապոնիայի օկուպացումն ավարտվում է [[Սան-Ստեֆանոյի խաղաղության պայմանագիր|Սան-Ստեֆանոյի խաղաղության պայմանագրով]], որն ուժի մեջ է մտնում 1952 թ., իսկ 1956 թ. Ճապոնիան մտնում է [[ՄԱԿ]]։ Ավելի ուշ Ճապոնիան հասնում է աննախադեպ տնտեսական աճի՝ տարեկան միջինը 10%, որը տևեց չորս տասնամյակ։ Կատարվում է ճապոնական տնտեսական հրաշքը։ 1991 թ. տնտեսական աճին փոխարինում է ճգնաժամը, որից երկիրը կարողանում է դուրս գալ միայն 2000 թ.
 
[[1930]]-ական թվականներին Ճապոնիան Չինաստանի հյուսիսարևելյան օկուպացված մասում կառուցում է [[Ման-Չժոու-գո]] ծովային պետությունը։ 1936 թ.թվականին Ճապոնիան համաձայնագիր է ստորագրում [[Երրորդ Րայխ|նացիստական Գերմանիայի]] հետ, իսկ 1941 թ.թվականին միանում է [[Առանցքի երկրներ]]ին։ 1937 թ.թվականին Ճապոնիան ներխուժում է Չինաստանի մյուս տարածքներ ևս,ևս՝ սկսելով երկրորդ [[Ճապոնա-չինական պատերազմները|չին-ճապոնական պատերազմը]] (1937-1945 թթ.թվականներ), ինչից հետո ԱՄՆ-ը նրան ենթարկում է նավթային էմբարգոյի։ 1947 թ.թվականի դեկտեմբերի 7-ին Ճապոնիան հարձակվում է խաղաղօվկիանոսյան Փիրլ Հարբոր [[ռազմաբազա]]յի վրա և պատերազմ է հայտարարում ԱՄՆ-ին և [[Մեծ Բրիտանիա]]յին, որի հետևանքով ԱՄՆ-ը նույնպես մտնում է [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ]]ի մեջ։ Ճապոնական կայսրությունը գրավում է [[Հոնկոնգ]]ը, [[Ֆիլիպիններ]]ն ու [[Մալակկա թերակղզի]]ն, սակայն, 1942 թ.թվականին [[Կորալյան ծով]]ում կրած պարտությունը զրկեց նրան ծովում ունեցած առավելությունից։ 1945 թ.թվականի օգոստոսի 6-ին և 9-ին ԱՄՆ ավիացիայի իրականացրած [[Հիրոսիմա]] և [[Նագասակի]] քաղաքների ատոմային [[Հիրոսիմա և Նագասակի քաղաքների ատոմային ռմբակոծությունները|ռմբակոծություններից]]<ref>{{cite journal|last=Pape|first=Robert A.|title=Why Japan Surrendered|journal=International Security|year=1993|volume=18|issue=2|pages=154–201|doi=10.2307/2539100|jstor=2539100}}</ref> հետո Ճապոնիան [[1945|1945 թ]]. թվականի [[սեպտեմբերի 2]]-ին ստորագրվեց [[Ճապոնիայի կապիտուլյացիան|կապիտուլյացիայի ակտը]], որով ավարտվեց [[Երկրորդ աշխարհամարտ]]ը։
2011 թ․-ի մարտի 11-ին Ճապոնիայում գրանցվում է աղետալի երկրաշարժ, որի պատճառով վնասվում է Ֆուկուսիմայի ատոմային էլեկտրակայանը։ Այս օրը ատոմի խաղաղ օգտագործման պատմության ցավալի էջերից մեկն է <ref name="nytimes-tsunami">{{cite news|last=Fackler|first=Martin; Drew, Kevin|title=Devastation as Tsunami Crashes Into Japan|url=https://www.nytimes.com/2011/03/12/world/asia/12japan.html?ref=world|accessdate=March 11, 2011|newspaper=The New York Times|date=March 11, 2011}}</ref>։
 
[[1947]] թ.թվականին Ճապոնիան ընդունում է նոր խաղաղասիրական [[սահմանադրություն]], որում շեշտը դրվում է [[Ճապոնիայի լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցություն|լիբերալ դեմոկրատիայի]] վրա։ Դաշնակից երկրների կողմից Ճապոնիայի օկուպացումն ավարտվում է [[Սան-Ստեֆանոյի խաղաղության պայմանագիր|Սան-Ստեֆանոյի խաղաղության պայմանագրով]], որն ուժի մեջ է մտնում 1952 թ.թվականին, իսկ 1956 թ.թվականին Ճապոնիան մտնում է [[ՄԱԿ]]։ Ավելի ուշ Ճապոնիան հասնում է աննախադեպ տնտեսական աճի՝ տարեկան միջինը 10 % աճ, որը տևեց չորս տասնամյակ։ Կատարվում է ճապոնական տնտեսական հրաշքը։ 1991 թ.թվականին տնտեսական աճին փոխարինում է ճգնաժամը, որից երկիրը կարողանում է դուրս գալ միայն 2000 թ.թվականին:
 
2011 թ․-իթվականի մարտի 11-ին Ճապոնիայում գրանցվում է աղետալի երկրաշարժ, որի պատճառով վնասվում է Ֆուկուսիմայի ատոմային էլեկտրակայանը։ Այս օրը ատոմի խաղաղ օգտագործման պատմության ցավալի էջերից մեկն է <ref name="nytimes-tsunami">{{cite news|last=Fackler|first=Martin; Drew, Kevin|title=Devastation as Tsunami Crashes Into Japan|url=https://www.nytimes.com/2011/03/12/world/asia/12japan.html?ref=world|accessdate=March 11, 2011|newspaper=The New York Times|date=March 11, 2011}}</ref>։
 
== Աշխարհագրություն ==