«Ազոտական թթու»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 10 բայտ ,  2 տարի առաջ
չ
Հին LaTeX շարադրանքը փոխարինում եմ նորով, տես՝ mw:Extension:Math/Roadmap
չ (Հին LaTeX շարադրանքը փոխարինում եմ նորով, տես՝ mw:Extension:Math/Roadmap)
: <math>\mathsf{4HNO_3 \longrightarrow 4NO_2\uparrow + O_2\uparrow + 2H_2O}</math>
Փոխազդում է նաև [[մետաղներ]]ի հետ.
: <math>\mathsf{Zn + 4HNO_3 (60\%) \longrightarrow Zn(NO_3)_2 + 2NO_2\uparrow + 2H_2O}</math>
 
: <math>\mathsf{3Zn + 8HNO_3 (30\%)\longrightarrow 3Zn(NO_3)_2 + 2NO\uparrow + 4H_2O}</math>
 
: <math>\mathsf{4Zn + 10HNO_3 (20\%)\longrightarrow 4Zn(NO_3)_2 + N_2O\uparrow + 5H_2O}</math>
 
: <math>\mathsf{5Zn + 12HNO_3 (10\%) \longrightarrow 5Zn(NO_3)_2 + N_2\uparrow + 6H_2O}</math>
 
: <math>~\mathsf{4Zn + 10HNO_3 (3\%) \longrightarrow 4Zn(NO_3)_2 + NH_4NO_3 + 3H_2O}</math>
Ազոտական թթուն փոխազդում է նաև [[արոմատիկ ածխաջրածիններ]]ի հետ։ Որպես օրինակ է՝ 2, 6-երկբրոմ, 4-նիտրոֆենոլի ստացումը՝
[[Պատկեր:Nitration 2, 6-Dibromophenol A.svg|350px|կենտրոն]]
Ազոտական թթուն գրգռող հոտով, անգույն, [[օդ]]ում ծխացող [[հեղուկ]] է։ Ուժեղ թթու է և օժտված է թթուներին բնորոշ հատկություններով։ Փոխազդում է հիմնային օքսիդների, [[հիմքեր]]ի, [[աղեր]]ի, [[ամոնիակ]]ի հետ։
Ազոտական թթուն նաև ուժեղ օքսիդիչ է։ [[Մետաղներ]]ի հետ փոխազդելիս անջատվում է ոչ թէ ջրային, այլ ազոտական թթվի վերականգման տարբեր արգասիքներ։ Թթվի կոնցենտրացիայի և [[մետաղ]]ի վերականգնիչ հատկությունից կախված՝ կարող են առաջանալ [[ազոտի օքսիդներ]], [[ազոտ]] կամ, նույնիսկ, ամոնիակ։ Բնորոշ է ռեակցիան պղնձի հետ.
: <math>\mathsf{3Cu + 8HNO_3 ( 30\%) \longrightarrow 3Cu(NO_3)_2 + 2NO\uparrow + 4H_2O}</math>
Նույն ձևով ընթանում են ռեակցիաներն [[արծաթ]]ի և [[սնդիկ]]ի հետ։
[[Երկաթ]]ը և [[ալյումին]]ը խիտ ազոտական թթվի ազդեցությամբ պատվում են օքսիդային թաղանթով, պասիվանում են սենյակային ջերմաստիճանում չեն փոխազդում թթվի հետ։ Իսկ [[ոսկի]]ն ու [[պլատին]]ը չեն փոխազդում ազոտական թթվի հետ անգամ տաքացնելիս։
Ազոտական թթուն օքսիդացնում է նաև մի շարք ոչմետաղներ՝ C, P, S՝ դրանց վերածելով օքսիդների կամ թթուների։ Օրինակ՝
: <math>\mathsf{S + 6HNO_3(60\%) \longrightarrow H_2SO_4 + 6NO_2\uparrow + 2H_2O}</math>
: <math>\mathsf{S + 2HNO_3(40\%) \longrightarrow H_2SO_4 + 2NO\uparrow}</math>
: <math>\mathsf{P + 5HNO_3 (60\%) \longrightarrow H_3PO_4 + 5NO_2\uparrow + H_2O}</math>
: <math>\mathsf{3P + 5HNO_3 (30\%) + 2H_2O \longrightarrow 3H_3PO_4 + 5NO\uparrow}</math>
 
Ազոտական թթվի բնորոշ ռեակցիաներից մեկը [[սպիտակուցներ]]ի հետ փոխազդելն է, որի հետևանքով վերջիններս ստանում են դեղին գույն։ Այդ պատճառով թթուն [[մարդ]]ու [[մաշկ]]ի վրա ընկնելիս առաջացնում է դեղին բծեր։ Խիտ ազոտական թթվի մեծ մասն օգտագործվում է [[ամոնիումի նիտրատ]] ստանալու համար։ Օգտագործվում է [[մանրաթելեր]]ի, օրինակ՝ նայլոն, ինչպես նաև պայթուցիկ նյութեր, օրինակ՝ [[տոլ]] և [[դինամիտ]] ստանալու համար։