Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Առանց խմբագրման ամփոփման
=== Հիպոմանիակալ դրվագներ ===
[[File:'Melancholy' by W. Bagg Wellcome L0022594.jpg|thumb|left|Հ․ՈՒ․ Դայմոնդ ՝ «Մելանխոլիա»]]
[[Հիպոմանիա|Հիպոմանիան]] մանիայի ավելի թեթև տեսակն է, բնորոշվում է ավելի կարճ տևողությամբ՝ 4 օր, չափանիշները նույնն են, ինչ մանիայի դեպքում<ref name="Beentjes20122" />, սակայն ի տարբերություն վերջինի՝ չի առաջացնում անձի նշանակալի փոփոխություններ, որոնք կխանգարեն աշխատանքային կամ հասարակական բնագավառներում։ Հիվանդները չունեն տեսիլքներ կամ [[Ցնորք|ցնորքներ]], հոսպիատալացման կարիք չկա<ref name="Barnett20092" />։ Հիվանդի ֆունկցիոնալություն կարող է մեծանալ հիպոմանիայի ընթացքում, ենթադրվում է , որ սա օրգանիզմի պաշտպանական մեխանիզմն է՝ ի պատասխան դեպրեսիայի։ Հիպոմանիան հազվադեպ է վերափոխվում մանիայի<ref name="Bowins20132">{{cite journal|author=Bowins B|year=2007|title=Cognitive regulatory control therapies|journal=Am J Psychother|volume=67|issue=3|pages=215–36|doi=10.1176/appi.psychotherapy.2013.67.3.215|pmid=24236353}}</ref>։ Որոշ հիվանդներ ծավալում են ստեղծագործական գործունեություն<ref name="pmid209364382">{{cite journal|date=December 2010|title=The link between bipolar disorders and creativity: evidence from personality and temperament studies.|journal=Current Psychiatry Reports|volume=12|issue=6|pages=522–30|doi=10.1007/s11920-010-0159-x|pmid=20936438|vauthors=Srivastava S, Ketter TA}}</ref><ref name="Beentjes20122" />, մինչդեռ ուրիշները ավելի դյուրագրգիռ և վատատես են դառնում։
 
Հիվանդների մի մասը լավ է զգում այս դրվագների ընթացքւոմ , մյուս մասն էլ գանգատվում է [[Սթրես|սթրեսից]]<ref name="Beentjes20122" />։ Երկբևեռ աֆեկտիվխանգարումներով մարդիկ, ովքեր ունեցել են հիպոմանիայի դրվագներ , հակված են մոռանալու իրենց կատարած արարքների մասին։ Նույնիսկ եթե հարազատները և ընկերները նկատում են տրամադության կամ վարքագծի փոփոխություններ, հիվանդները ամեն ինչ հերքում են<ref>{{cite web|url=http://www.pueblo.gsa.gov/cic_text/health/bipolar/bipolar.htm|title=Bipolar Disorder: NIH Publication No. 95-3679|date=September 1995|publisher=U.S. National Institutes of Health|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080429204140/http://www.pueblo.gsa.gov/cic_text/health/bipolar/bipolar.htm|archivedate=April 29, 2008}}</ref>։ Եթե «հիպոմանիակալ իրադարձությունը» չի ուղեկցվում դեպրեսիվ դրվագներով, ապա այն չի համարվում խնդրահարույց, բայց միայն այն դեպքում, երբ տրամադրության փոփոխությունները անկառավարելի և անկայուն չեն<ref name="Bowins2013">{{cite journal | author = Bowins B | title = Cognitive regulatory control therapies | journal = Am J Psychother | volume = 67 | issue = 3 | pages = 215–36 | year = 2007 | pmid = 24236353 | doi = 10.1176/appi.psychotherapy.2013.67.3.215 }}</ref>։ Ընդհանուր առմամբ հիվանդության տևողությունը մի քանի շաբաթից մինչև մի քանի ամիս է<ref>{{cite web|url=http://www.webmd.com/bipolar-disorder/guide/bipolar-2-disorder|title=Bipolar II Disorder Symptoms and Signs|publisher=Web M.D.|accessdate=December 6, 2010|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101209213147/http://www.webmd.com/bipolar-disorder/guide/bipolar-2-disorder|archivedate=December 9, 2010|df=mdy-all}}</ref>։
 
=== ԴԵպրեսիվ դրվագներ ===
 
=== Ասոցիատիվ խանգարումներ ===
Ասոցիատիվ խանգարումները բնորոշ են այս հիվանդությանը, սակայն չեն համարվում չափանիշ։ ՄեխահասակներիՄեծահասակների մոտ, որոնք ունեն այսպիսի խնդիր, առկա են իմացական (կոգնիտիվ) ոլորտի խանգարումներ<ref name="MacQueen2017">{{cite journal | vauthors = MacQueen GM, Memedovich KA | title = Cognitive dysfunction in major depression and bipolar disorder: Assessment and treatment options | journal = Psychiatry and Clinical Neurosciences | volume = 71 | issue = 1 | pages = 18–27 | date = January 2017 | pmid = 27685435 | doi = 10.1111/pcn.12463 | type = Review }}</ref>։ Սրանց թվին են դասվում ուշադրության անկումը, կատարողական գործառույթների խանգարումները և հիշողության վատացումը։ Թե ինչպես է ամեն անհատ վերարտադրում աշխարհըաշխարհը՝ կախված է խանգարման տարբեր փուլերում նկարագրվող փոփոխությունների հետ։ Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումով տառապող մարդիկ ունենում են խնդիրներ միջանձնային հարաբերություններում։ Մանուկ հասակում ծագում են որոշ նախանշաններ , ինչպիսիք տրամադրության անոմալիաներ ([[Ներառյալ մեծ դեպրեսիվ խանգարում|ներառյալ մեծ դեպրեսիվ խանգարումը]]) , [[ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշ]]։
 
===[[Ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշ|Ուղեկցվող (կոմորբիդ) խանգարումներ]]===
 
== Պատճառագիտություն ==
Հիվանդության պատճառը և մեխանիզմները դեռ վերջնական պարզաբանված չեն<ref name="Nierenberg2013">{{cite journal |vauthors=Nierenberg AA, Kansky C, Brennan BP, Shelton RC, Perlis R, Iosifescu DV | title = Mitochondrial modulators for bipolar disorder: a pathophysiologically informed paradigm for new drug development | journal = Aust N Z J Psychiatry | volume = 47 | issue = 1 | pages = 26–42 | date = January 2013 | pmid = 22711881 | doi = 10.1177/0004867412449303 }}</ref>։ Հիվանդության առաջացման գործում մեծ նշանակություն է տրվում ժառանգական նախատրամադրվածությանը։ Գիտության ժամանակակից տվյալների համաձայն երկբևեռ պսիխոզի և մասնավորապես էնդոգեն դեպրեսիաների պատճառագիտության հարցում առաջ է քաշվել սերոտոնինային հիպոթեզը, ըստ որի հիվանդության հիմքում ընկած է կենտրոնական սերոտոնիներգիկ նեյրոտրանսմիսիայի դիսֆունկցիան<ref>{{Cite web|url=https://www.doctors.am/diseases/erkbever-afektiv-khangarum|title=Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարում|website=www.doctors.am|language=hy|accessdate=2019-04-24}}</ref>։ Չնայած այդ խանգարման բազմազանությանը էնդոգեն դեպրեսիաների ժամանակ հիմնականում դիտվում է կենտրոնական սերոտոնիներգիկ համակարգի թերֆունկցիա։ Հաստատված է, որ գենետիկակական գործոնի ազդեցությունը հիվանդության զարգացման վրա 60-80% է, ինչը խոսում է ժառանգական գործոնի մեծ դերի մասին<ref name="Kerner2014" />: Ընդհանուր առմամբ [[Երբևեռ սպեկտր|երբևեռ սպեկտրի]] [[Ժառանգունակություն|ժառանգունակությունը]] գնահատվում է 0.71<ref name="Edvardsen2008">{{cite journal |vauthors=Edvardsen J, Torgersen S, Røysamb E, Lygren S, Skre I, Onstad S, Oien PA | title = Heritability of bipolar spectrum disorders. Unity or heterogeneity? | journal = Journal of Affective Disorders | volume = 106 | issue = 3 | pages = 229–240 | year = 2008 | pmid = 17692389 | pmc = | doi = 10.1016/j.jad.2007.07.001 }}</ref>:[[Երկվորյակային հետազոտություն|Երկվորյակային հետազոտությունների]] սահմնափակված էին ընտրաքանակի փոքր լինելու պատճառով, սակայն դրանք ապացուցուցում են ժառանգականության ներդրումը: Մոնոզիգոտային երկվորյակների ,երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման առաջին տիպով հիվանդանալու հավանականությունը ` 40% է, մինչդեռ երկզիգոտայիններինը 5% է<ref name="Barnett2009">{{cite journal|date=November 2009|title=The genetics of bipolar disorder|journal=Neuroscience|volume=164|issue=1|pages=331–43|doi=10.1016/j.neuroscience.2009.03.080|pmc=3637882|pmid=19358880|vauthors=Barnett JH, Smoller JW}}</ref><ref name="Kieseppa_2004">{{cite journal |vauthors=Kieseppä T, Partonen T, Haukka J, Kaprio J, Lönnqvist J | title = High Concordance of Bipolar I Disorder in a Nationwide Sample of Twins | journal = American Journal of Psychiatry | volume = 161 | issue = 10 | pages = 1814–1821 | year = 2004 | pmid = 15465978 | pmc = | doi = 10.1176/appi.ajp.161.10.1814 }}</ref>: Առաջին, երկրորդ տիպերի և [[Ցիկլոթիմիա|ցիկլոթիմիայի]] զուգակցումը մոնոզիգոտ և երկզիգոտ երկվորյակների դեպքում համապատասխանաբար 42 և 11 տոկոս է կազմում, մասնավորապես երկրորդ տիպի դեպքում հարաբերակցությունն ավելի ցածր է, քանի որ դրսևորվում է [[հետերոգենություն]]։ Գոյություն ունի խոշոր (միաբևեռ) դեպրեսիայի հետ մասնակի համընկնում, և եթե այն առկա է միաձվանի երկվորյակների մոտ, ապա երկբևեռ խանգարման հավանականություն աճում է մինչև 67%, իսկ տարաձվանի երկվորյակների դեպքում`դեպքում՝ մինչև 19%<ref>{{cite journal |vauthors=McGuffin P, Rijsdijk F, Andrew M, Sham P, Katz R, Cardno A | title = The Heritability of Bipolar Affective Disorder and the Genetic Relationship to Unipolar Depression | journal = Archives of General Psychiatry | volume = 60 | issue = 5 | pages = 497–502 | year = 2003 | pmid = 12742871 | pmc = | doi = 10.1001/archpsyc.60.5.497 }}</ref>: Կանանց պարագայում երկբևեռ խանգարման զարգացման հիմքում իր ուրույն դերն ունեն [[Էստրոգեններ|էստրոգենները]] <ref>{{cite journal |last1=Rapkin |first1=AJ |last2=Mikacich |first2=JA |last3=Moatakef-Imani |first3=B |last4=Rasgon |first4=N |title=The clinical nature and formal diagnosis of premenstrual, postpartum, and perimenopausal affective disorders. |journal=Current Psychiatry Reports |date=December 2002 |volume=4 |issue=6 |pages=419–28 |pmid=12441021|doi=10.1007/s11920-002-0069-7 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Meinhard |first1=Ninja |last2=Kessing |first2=Lars Vedel |last3=Vinberg |first3=Maj |title=The role of estrogen in bipolar disorder, a review |journal=Nordic Journal of Psychiatry |date=19 March 2013 |volume=68 |issue=2 |pages=81–87 |doi=10.3109/08039488.2013.775341|pmid=23510130 }}</ref>[[Էստրոգեններ|:]]
 
=== Ժառանգականություն ===
Գենետիակական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ շատ [[Քրոմոսոմ|քրոմոսամային]] հատվածներ և [[Գեն-թեկնածու|գեն-թեկնածուներ]] զգայուն են բիպոլյար խանգարման զարգացման հանդեպ, ընդ որում յուրաքանչյուր գեն արտահայտվում է մեղմ կամ միջին ազդեցությամբ<ref name="Kerner2014" />: Ընդհանուր հասարակության հետ համեմատած երկբևեռ աֆեկտիվ խանագրման ի հայտ գալու ռիսկը տաս անգամ ավելի բարձր է առաջին աստիճանի ազգականների մոտ<ref name="Barnett2009" />: Եվ նմանապես խորը [[Դեպրեսիա|դեպրեսիայի]] առաջացման ռիսկը երեք անգամ ավելի բարձր է մոտ ազգականների մոտ:
 
Այն փաստը որ մանիայի զարգացմանգործում մեծ դեր ունի գենետիկական գործոնը հաստատվել է 1969թ․-ին<ref>{{cite journal|date=April 1969|title=Family history studies: V. The genetics of mania|journal=The American Journal of Psychiatry|volume=125|issue=10|pages=1358–69|doi=10.1176/ajp.125.10.1358|pmid=5304735|vauthors=Reich T, Clayton PJ, Winokur G}}</ref>։ Գեների շղթայակցման վերաբերյալ հետազությունների արդյունքները շատ հակասական էին<ref name="Barnett20093">{{cite journal|date=November 2009|title=The genetics of bipolar disorder|journal=Neuroscience|volume=164|issue=1|pages=331–43|doi=10.1016/j.neuroscience.2009.03.080|pmc=3637882|pmid=19358880|vauthors=Barnett JH, Smoller JW}}</ref>։ Լայնածավալ հետազոտություններից նույնիսկ GWAS-ի (genome-wide association study) շնորհիվ չստացվեց հայտնաբերել որևէ լոկուս որը, որը պատասխանատու է երկբևեռ խանգարման զարգացման համար<ref name="Craddock20132" />։ ''BDNF-ի (''ուղեղի նեյրոտրոպ գործոն'')'', ''DRD4-ի (''դոֆամինային D4 ընկալիչ'')'' , ''DAO-ի(D-''ամինաթթուների օքսիդազա'')'', և ''TPH1'' -ի (տրիպտոֆան հիդրոքսիլազա) պոլիմորֆիզմները ասոցացվում են երկբևեռ աֆեկտիվխանգարման հետ, սկզբնական շրջանում մետա-վերլուծություններում զգալի արդյունքներ են արձանագրվել, սակայն հետագա թեստավորումները ձախողվել են<ref>{{cite journal|date=July 2012|title=Meta-analysis of genetic association studies on bipolar disorder|journal=American Journal of Medical Genetics. Part B, Neuropsychiatric Genetics|volume=159B|issue=5|pages=508–18|doi=10.1002/ajmg.b.32057|pmc=3582382|pmid=22573399|vauthors=Seifuddin F, Mahon PB, Judy J, Pirooznia M, Jancic D, Taylor J, Goes FS, Potash JB, Zandi PP}}</ref>։ Մյուս կողմից ''TPH2-ի (''տրիպտոֆան հիդրոքսիլազա 2'')'' մեջ երկու պոլիմորֆիզմների առկայությունը հաստատել է երկբևեռ խանգարման հետ կապի առկայությունը<ref>{{cite journal|date=March 2016|title=TPH2 gene polymorphisms and bipolar disorder: A meta-analysis|journal=American Journal of Medical Genetics. Part B, Neuropsychiatric Genetics|volume=171B|issue=2|pages=145–52|doi=10.1002/ajmg.b.32381|pmid=26365518|vauthors=Gao J, Jia M, Qiao D, Qiu H, Sokolove J, Zhang J, Pan Z}}</ref>։
 
GWAS-ի հակասական արդյունքների պատճառով, սկսեցին իրագործվել մոնոնուկլոտիդային պոլիմորֆիզմների վերլուծությունները (SNPs) կենսաբանական ուղիներում։
 
Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման ավանդական ազդանշանային համակարգը ներառում է կորտիկոտրոպին-ռիլիզինգ հորմոն օղակը, սրտի β-ադրեներգիկ , ֆոսֆոլիպազ C , գլյուտամատ-ընկալչային, WNT, Notch signaling և էնդոթելին 1-ի ազնդանշանումը։ 16 գեներից 3-ը՝ ''CACNA1C'', ''GNG2 և'', and ''ITPR2'' խափանում են ուղեղի կեղևի դորզոլատերալ հատվածում կանոնավոր աշխատանքը<ref>{{cite journal|date=June 2014|title=Identification of pathways for bipolar disorder: a meta-analysis|journal=JAMA Psychiatry|volume=71|issue=6|pages=657–64|doi=10.1001/jamapsychiatry.2014.176|pmc=4523227|pmid=24718920|vauthors=Nurnberger JI, Koller DL, Jung J, Edenberg HJ, Foroud T, Guella I, Vawter MP, Kelsoe JR}}</ref>։Հետազոտությունները։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ տարբեր ընտանիքների տարբեր գեներ ցուցաբերում են հետերոգենություն<ref>{{cite journal|display-authors=6|year=2003|title=Genome Scan Meta-Analysis of Schizophrenia and Bipolar Disorder, Part III: Bipolar Disorder|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=73|issue=1|pages=49–62|doi=10.1086/376547|pmc=1180589|pmid=12802785|vauthors=Segurado R, Detera-Wadleigh SD, Levinson DF, Lewis CM, Gill M, Nurnberger JI, Craddock N, DePaulo JR, Baron M, Gershon ES, Ekholm J, Cichon S, Turecki G, Claes S, Kelsoe JR, Schofield PR, Badenhop RF, Morissette J, Coon H, Blackwood D, McInnes LA, Foroud T, Edenberg HJ, Reich T, Rice JP, Goate A, McInnis MG, McMahon FJ, Badner JA, Goldin LR, Bennett P, Willour VL, Zandi PP, Liu J, Gilliam C, Juo SH, Berrettini WH, Yoshikawa T, Peltonen L, Lönnqvist J, Nöthen MM, Schumacher J, Windemuth C, Rietschel M, Propping P, Maier W, Alda M, Grof P, Rouleau GA, Del-Favero J, Van Broeckhoven C, Mendlewicz J, Adolfsson R, Spence MA, Luebbert H, Adams LJ, Donald JA, Mitchell PB, Barden N, Shink E, Byerley W, Muir W, Visscher PM, Macgregor S, Gurling H, Kalsi G, McQuillin A, Escamilla MA, Reus VI, Leon P, Freimer NB, Ewald H, Kruse TA, Mors O, Radhakrishna U, Blouin JL, Antonarakis SE, Akarsu N}}</ref>։ Երկբևեռ աֆեկտիվխանգարումը ասոցացվում է ԴՆԹ սպեցիֆիկ ֆերմենտների ցածր ռեպարատիվ ունակության, և ԴՆԹ-ի մոլեկուլի օքսիտատիվ վնասման հետ<ref name="pmid271268052">{{cite journal|date=August 2016|title=DNA Damage in Major Psychiatric Diseases|url=|journal=Neurotox Res|volume=30|issue=2|pages=251–67|doi=10.1007/s12640-016-9621-9|pmc=4947450|pmid=27126805|vauthors=Raza MU, Tufan T, Wang Y, Hill C, Zhu MY}}</ref>։
 
=== Էկոլոգիա ===
[[Հոգեհասարակական]] գործոնները մեծ դեր ունեն երկբևեռ աֆեկտիվխանգարման գործում, իսկ դրանցից որոշները կարող են փոխազդեցության մեջ մտնել գենետիկակական գործոնների հետ<ref name="Serretti">{{cite journal |vauthors=Serretti A, Mandelli L | title = The genetics of bipolar disorder: Genome 'hot regions,' genes, new potential candidates and future directions | journal = Molecular Psychiatry | volume = 13 | issue = 8 | pages = 742–771 | year = 2008 | pmid = 18332878 | pmc = | doi = 10.1038/mp.2008.29 }}</ref>: Հավանաբար վերջերս տեղի ունեցող իրադարձությունները և միջանձնային հարաբերություններում տեղի ունեցող բարդությունները կարող են նպաստել երկբևեռ խանգարման ի հայտ գալուն և կրկնվելուն, այնպես ինչպես դրանք նպաստում են ունիպոլյառ (միաբևեռ) խանգարման` դեպրեսիայի առաջացմանը: Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումով տառապող հիվանդմերի հարցումների արդյունքում պարզվել է, որ նրանցից 30-50 % մանուկ հասակում ենթարկվել են բռնությունների, ինչը նպաստել էր հիվանդության ավելի վաղ ի հայտ գալուն, իքնասպանությունների փորձերի շատացմանը, ինչպես նաև [[Հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարում|հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման]] առաջացմանը<ref name="Brietzke2012">{{cite journal | vauthors = Brietzke E, Kauer Sant'anna M, Jackowski A, Grassi-Oliveira R, Bucker J, Zugman A, Mansur RB, Bressan RA | title = Impact of childhood stress on psychopathology | journal = Rev Bras Psiquiatr | volume = 34 | issue = 4 | pages = 480–8 | date = December 2012 | pmid = 23429820 | doi = 10.1016/j.rbp.2012.04.009 }}</ref>: Երկբևեռ խանգարումով հիվանդների մեջ զգալիորեն գերակշռում են այն անձինք, ովքեր մանուկ հասակում տարել են սթրեսային վիճակներ, քան այն հիվանդների մոտ , ովքեր այդպիսի խնդիրներ չեն ունեցել: Ընդ որում սթրեսների պատճառ են հանդիսացել ախտածին գործոնները, այլ ոչ թե երեխայի պահվածքը<ref>{{cite journal |vauthors=Miklowitz DJ, Chang KD | title = Prevention of bipolar disorder in at-risk children: Theoretical assumptions and empirical foundations | journal = Development and Psychopathology | volume = 20 | issue = 3 | pages = 881–897 | year = 2008 | pmid = 18606036 | pmc = 2504732 | doi = 10.1017/S0954579408000424 }}</ref>:
 
=== Նյարդաբանական ===
Հազվադեպ երկբևեռ խանգարման պատճառ կարող են հանդիսանալ տարբեր նյադաբանական վիճակներ կամ վնասվածքներ: Դրանցից են [[Կաթված|ուղեղի կաթվածը]], [[Գանգուղեղային վնասվածք|գանգուղեղային վնասվածքը]], [[ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ]] , [[Ցրված սկլերոզ|ցրված սկլերոզը]] , [[Պորֆիրիա|պորֆիրիան]] , նաև երբեմն [[Ծոծրակային բլթի էպիլեպսիան|ծոծրակային բլթի էպիլեպսիան]]<ref>Murray ED, Buttner N, Price BH. (2012) Depression and Psychosis in Neurological Practice. In: Neurology in Clinical Practice, 6th Edition. Bradley WG, Daroff RB, Fenichel GM, Jankovic J (eds.) Butterworth Heinemann. April 12, 2012. {{ISBN|1-4377-0434-4}} | {{ISBN|978-1-4377-0434-1}}</ref>:
 
== Մեխանիզմ ==
 
=== Հոգեբանական ===
[[File:GFPneuron.png|alt=microscopic image of a neuron|thumb|Brain imaging studies have revealed differences in the volume of various brain regions between patients with bipolar disorder and healthy control subjects]]Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման հիմքում կարող են ընկած լինել ուղեղի այս կամ այն օղակներում կառուցվածքային կամ գործառարական անկանոնությունները: ՄՌՏ հետազոտությունները ցույց են տվել, որ մեծ կիսագնդերի կեղևի գոտկաձև գալարի առաջային հատվածի, ճակատա-կղզյակային բլթի, վենտրալ ենթաճակատային հատվածներում և [[Պատնեշ|պատնեշում]] (claustrum) առկա է ծավալի փոքրացում: Ծավալային փոփոխություւներ առկա են նաև [[Կողմնային փորոքներ|կողմնային փորոքներում]], [[Դժգույն կորիզ|դժգույն կորիզում]] (globus pallidus), [[Նշաձև մարմին|նշաձև մարմնում]] (amygdala), ինչպես նաև խորանիստ սպիտակ նյութի գերակտիվություն<ref>{{cite journal | vauthors = Bora E, Fornito A, Yücel M, Pantelis C | title = Voxelwise meta-analysis of gray matter abnormalities in bipolar disorder | journal = Biological Psychiatry | volume = 67 | issue = 11 | pages = 1097–105 | date = June 2010 | pmid = 20303066 | doi = 10.1016/j.biopsych.2010.01.020 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Kempton MJ, Geddes JR, Ettinger U, Williams SC, Grasby PM | title = Meta-analysis, database, and meta-regression of 98 structural imaging studies in bipolar disorder | journal = Archives of General Psychiatry | volume = 65 | issue = 9 | pages = 1017–32 | date = September 2008 | pmid = 18762588 | pmc = | doi = 10.1001/archpsyc.65.9.1017 }}</ref><ref name="pmid19721106">{{cite journal | vauthors = Arnone D, Cavanagh J, Gerber D, Lawrie SM, Ebmeier KP, McIntosh AM | title = Magnetic resonance imaging studies in bipolar disorder and schizophrenia: meta-analysis | journal = The British Journal of Psychiatry | volume = 195 | issue = 3 | pages = 194–201 | date = September 2009 | pmid = 19721106 | pmc = | doi = 10.1192/bjp.bp.108.059717 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Selvaraj S, Arnone D, Job D, Stanfield A, Farrow TF, Nugent AC, Scherk H, Gruber O, Chen X, Sachdev PS, Dickstein DP, Malhi GS, Ha TH, Ha K, Phillips ML, McIntosh AM | title = Grey matter differences in bipolar disorder: a meta-analysis of voxel-based morphometry studies | journal = Bipolar Disorders | volume = 14 | issue = 2 | pages = 135–45 | date = March 2012 | pmid = 22420589 | doi = 10.1111/j.1399-5618.2012.01000.x }}</ref>: Ֆունկցիոնալ [[ՄՌՏ]] հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ մոդուլյացիայի անկանոնությունները պրեֆրոնտալ կեղևում և [[Լիմբիական համակարգ|լիմբիական համակարգում]] կարող են առաջ բերել էմոցիոնալ և վարքագծային ախտանիշներ<ref>{{cite journal | vauthors = Strakowski SM, Adler CM, Almeida J, Altshuler LL, Blumberg HP, Chang KD, DelBello MP, Frangou S, McIntosh A, Phillips ML, Sussman JE, Townsend JD | title = The functional neuroanatomy of bipolar disorder: a consensus model | journal = Bipolar Disorders | volume = 14 | issue = 4 | pages = 313–25 | date = June 2012 | pmid = 22631617 | pmc = 3874804 | doi = 10.1111/j.1399-5618.2012.01022.x }}</ref>: Մանիայի բուժման նպատակով կիրառվող Ֆարմոկոլոգիական միջամտոuթյունները առաջացնում են վենտրալ պրեֆրոնտալ կեղևի ակտիվության (ՎՊՖԿ) աՃ, սակայն նորմալիզացնում է այն վերահսկվող խմբի անդամների մոտ: Այս փաստը ապացուցում է, որ ՎՊՖԿ -ի թերակտիվությունը հուսալի ցուցանիշ է հանդիսանում վարագծային կարգավիճակի գնահատման համար: Մյուս կողմից `նախնական բուժման արդյունքում նշաձև մարմնում գերակտիվության աճը պակասեցնում է հետագա բուժման արդյունավետությունը<ref>{{cite journal | vauthors = Pavuluri M | title = Brain biomarkers of treatment for multi-domain dysfunction: pharmacological FMRI studies in pediatric mania | journal = Neuropsychopharmacology | volume = 40 | issue = 1 | pages = 249–51 | date = January 2015 | pmid = 25482178 | pmc = 4262909 | doi = 10.1038/npp.2014.229 }}</ref>:
 
Մանիակալ և դեպրեսիվ դրվագները, որպես կանոն, բնորոշվում են ՎՊՖԿ վենտրալ և դորզալ հատվածների թերգործառույթով: Ուշադրության կենտրոնացման և հանգստի ժամանակ, մանիան ասոցացվում է օրբիտոֆրոնտալ կեղևի ակտիվության նվազման հետ, մինչդեռ դեպրեսիան կապում են ընդհանուր նյութափոխանակության հանգստի վիճակում լինելու հետ։ [[Տրավմա|Տրավմաների]] պատճառով առաջացած [[Աֆեկտիվ խանգարում|աֆեկտիվ խանգարումների]] արդյունքում, հասկանալի է դառնում որ մանիան և դեպրեսիան կապված է ՎՊՖԿ-ի խանգարումների հետ, ընդ որում դեպրեսիան կապված է ձախ հատվածի թերգործառույթի հետ, իսկ մանիան` աջի: ՎՊՖԿ-ի անկանոն ակտիվությունը և նշաձև մարմնի գերակտիվությունը հայտնաբերվել են [[Էութիմիա|էութիմիայի]] ժամանակ ինչպես երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումով հիվանդների մոտ, այնպես էլ նրանց առողջ հարազատների մոտ, ինչը նշանակում է, որ սրանք հատկանշական են այս հիվանդույան համար<ref>{{cite book | first1=Husseini K. | last1 = Manji | first2 = Carlos A. | last2 = Zarate | name-list-format = vanc |title=Behavioral neurobiology of bipolar disorder and its treatment|date=2011|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=9783642157561|pages=231–240}}</ref>:
[[Դոֆամին|Դոֆամինի]] (տրամադրության ցիկլիկ փոփոխությունների պատասխանատու միջնորդանյութ) մակարդակը մանիակալ փուլի ժամանակ բարձրանում է<ref name="Salvadore2010">{{cite journal|date=November 2010|title=The neurobiology of the switch process in bipolar disorder: a review|journal=The Journal of Clinical Psychiatry|volume=71|issue=11|pages=1488–501|doi=10.4088/JCP.09r05259gre|pmc=3000635|pmid=20492846|vauthors=Salvadore G, Quiroz JA, Machado-Vieira R, Henter ID, Manji HK, Zarate CA}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Lahera G, Freund N, Sáiz-Ruiz J |title=Salience and dysregulation of the dopaminergic system |journal=Rev Psquiatr Salud Ment |volume=6 |issue=1 |pages=45–51 |date=January–March 2013 |pmid=23084802 |doi=10.1016/j.rpsm.2012.05.003 }}</ref>: Սա պատճառ է հանդիսանում երկրորդային հոմեոստատիկ վար կարգավորման (down regulation), ինչպես նաև դոֆամին-կախյալ G պրոտեին համակցված ընկալիչների քանակի աճի: Հետագայում այս գործընթացների պատճառով դեպրեսիվ փուլի ժամանակ նկատվում է դոֆամինի մակարդակի նվազում<ref name="Salvadore2010" />: Դեպրեսիվ փուլը ավարտվում է հոմեոստատիկ վեր կարգավորումով (up regulation), և ցիկլը նորից կրկնվում է<ref>{{cite journal |vauthors=Berk M, Dodd S, Kauer-Sant'anna M, Malhi GS, Bourin M, Kapczinski F, Norman T |title=Dopamine dysregulation syndrome: implications for a dopamine hypothesis of bipolar disorder |journal=Acta Psychiatr Scand Suppl |volume=116 |issue=Supplement s434 |pages=41–49 |year=2007 |pmid=17688462 |doi=10.1111/j.1600-0447.2007.01058.x}}</ref>:
 
Մանիակալ փուլում գլյուտամատի արտադրությունը զգալիորեն աճում է դորզոլատերալ կեղևում , իսկ փուլի վերջում քանակը նորից վերականգնվում է<ref>{{cite journal |vauthors=Michael N, Erfurth A, Ohrmann P, Gössling M, Arolt V, Heindel W, Pfleiderer B |title=Acute mania is accompanied by elevated glutamate/glutamine levels within the left dorsolateral prefrontal cortex |journal=Psychopharmacology |volume=168 |issue=3 |pages=344–346 |year=2003 |pmid=12684737 |doi=10.1007/s00213-003-1440-z}}</ref>: Գամմաամինոկարագաթթվի (ԳԱԿԹ) մակարդակի աճը կարող է պայմանավորված լինել վաղ զարգացման անկանոնություններով, որոնք առաջ են բերում բջիջների միգրացիայի խանգարումներ, ինչպես նաև ուղեղի թաղանթների ոչ լրիվ կազմավորման պատճառով<ref>{{cite journal |vauthors=Benes FM, Berretta S |title=GABAergic interneurons: implications for understanding schizophrenia and bipolar disorder |journal=Neuropsychopharmacology |volume=25 |issue=1 |pages=1–27 |year=2001 |pmid=11377916 |doi=10.1016/S0893-133X(01)00225-1}}</ref>:
 
Երկբևեռ աֆեկտիվխանգարման համար կիրառվող դեղամիջոցները կարող են ազդել ներբջջային ազդանշանային համակարգի վրա, օրինակ` սպառելով միո-ինոզիտոլի պաշարները, արգելակելով cAMP կախյալ պրոտեինկինազաների ակտիվացումը և նաև վերափոխելով G սպիտակուցներ<ref>{{cite journal | vauthors = Manji HK, Lenox RH | title = Signaling: cellular insights into the pathophysiology of bipolar disorder | journal = Biological Psychiatry | volume = 48 | issue = 6 | pages = 518–30 | date = September 2000 | pmid = 11018224 | doi = 10.1016/S0006-3223(00)00929-X }}</ref>: Այս ամենի համաձայն` արյան մեջ (նաև ուղեղում) նկատվել է Gαi, Gαs և Gαq/11 սպիտակուցների մակարդակի աճ, ինչպես նաև պրոտեին կինազA-ի էքսպրեսիայի և զգայունության աճ<ref>{{cite book|last1=ed|first1=Husseini K. Manji; Carlos A. Zarate|title=Behavioral neurobiology of bipolar disorder and its treatment|date=2011|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=9783642157561|pages=143, 147}}</ref>:
 
Թե՛մանիակալ, և թե՛ դեպրեսիվ փուլերում սերոտոնինի մետաբոլիտ 5-հիդրոքսիինդոլացետիկ թթվի քաանակը գլխուղեղ-ողնուղեային հեղուկում իջած է : Դոֆամինի ագոնիստների մանիայի խթանման պատճառով մանիակալ կարգավիճակում հաստատվել է դոֆամիներգիկ ակտիվության նշանակաթյունը: α2 ադրենընկալիչների զգայունությունը իջեցումը , locus ceruleus-ում բջիջների ընդհանուր քանակի աճը վկայում է մանիակալ փուլում նորադրեներգիկ ակտիվության մասին: ԳԱԿԹ-ի քանակի նվազումը առկա է թե՛ մանաիակալ, և թե՛ դեպրոսիվ փուլում<ref>{{cite journal | vauthors = Kapczinski F, Frey BN, Zannatto V | title = [Physiopathology of bipolar disorders: what have changed in the last 10 years?] | journal = Revista Brasileira de Psiquiatria | volume = 26 Suppl 3 | pages = 17–21 | date = October 2004 | pmid = 15597134 | doi = 10.1590/S1516-44462004000700005 }}</ref>: Տեսություններից մեկում ասվում է , որ մոնոամիննների մակարդակի փոփոխություններ չեն նկատվել, մինչդեռ նորէպինեֆրինի մակարդակը նորմայից բարձր էր<ref>{{cite journal | vauthors = Berns GS, Nemeroff CB | title = The neurobiology of bipolar disorder | journal = American Journal of Medical Genetics. Part C, Seminars in Medical Genetics | volume = 123C | issue = 1 | pages = 76–84 | date = November 2003 | pmid = 14601039 | doi = 10.1002/ajmg.c.20016 | citeseerx = 10.1.1.1033.7393 }}</ref>: [[Թիրոզին|Թիրոզինի]] պաշարների սպառումը հանգեցնում է մանիայով հիվանդնեի մոտ մետամորֆինի քանակի նվազում: Հետազատություններից մեկը ցույց է տվել, որ [[VMAt2]]-ի պրոտեին կապելու ունակությունը ևս իջած է երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումով հիվանդների մոտ<ref>{{cite journal | vauthors = Manji HK, Quiroz JA, Payne JL, Singh J, Lopes BP, Viegas JS, Zarate CA | title = The underlying neurobiology of bipolar disorder | journal = World Psychiatry | volume = 2 | issue = 3 | pages = 136–46 | date = October 2003 | pmid = 16946919 | pmc = 1525098 }}</ref>:
 
== Ախտորոշում ==
Երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումը սովորաբար ախտորոշվում է պատանեկան կամ երիտասարդ տարիքում<ref name="Price2012">{{cite journal | vauthors = Price AL, Marzani-Nissen GR | title = Bipolar disorders: a review | journal = American Family Physician | volume = 85 | issue = 5 | pages = 483–93 | date = March 2012 | pmid = 22534227 | url = http://www.aafp.org/afp/2012/0301/p483.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20140324014832/http://www.aafp.org/afp/2012/0301/p483.html | df = mdy-all | deadurl = no | archive-date = March 24, 2014 }}</ref><ref name="DSM5" />: Հիվանդությոնը սկզբում դժվար է տարբերակել ունիպոլյար խանգարումից քանի որ 2 ֆազաների միջև ախտադադարը կարող է տևել 5-10 տարի<ref name="Phillips2013">{{cite journal | vauthors = Phillips ML, Kupfer DJ | title = Bipolar disorder diagnosis: challenges and future directions | journal = Lancet | volume = 381 | issue = 9878 | pages = 1663–71 | date = May 2013 | pmid = 23663952 | pmc = 5858935 | doi = 10.1016/S0140-6736(13)60989-7 }}</ref>: Ախտորոշման մեջ հաշվի են առնվում որոշակի գործոններ, ինչպիսիք են հիվանդի անհատական ախտանիշները, վարքագծի և տրամադրության փոփոխությունները, որոնք նշում են ընտանիքի անդամները, ընկերները և աշխատակիցները, և իհարկե հենց հետազոտող բժշկի կողմից նշվող սիմպտոմատիկան: Առավել հստակ ցուցանիշ է դեռահասի մոր կողմից նկատված փոփոխությունները:<ref name="Youngstrom2015">{{cite journal|last1=Youngstrom|first1=Eric Arden|last2=Genzlinger|first2=Jacquelynne E|last3=Egerton|first3=Gregory A.|last4=Van Meter|first4=Anna R.|title=Multivariate Meta-Analysis of the Discriminative Validity of Caregiver, Youth, and Teacher Rating Scales for Pediatric Bipolar Disorder: Mother Knows Best About Mania|journal=Archives of Scientific Psychology|volume=3|issue=1|pages=112–137|url=http://psycnet.apa.org/journals/arc/3/1/112.html|access-date=7 December 2016|doi=10.1037/arc0000024|year=2015}}</ref> Վիճակի գնահատումը սովորաար անց է կացվում ամբուլատոր պայմաններում: Ախտորոշման համար լայնորեն կիրաառվում են APA-ի (American Psychiatric Association), DSM-5–ի (''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'', Fifth Edition ) WHO ICD-10-ի( World Health Organization '''International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems'', 10th Edition ) կողմից առաջարկվող մեթոդները: ICD-10-ը առավել շատ կիրառվում է ԱՄՆից դուրս, մինչդեռ ԱՄՆ-ում օգտագործվում է DSM-ի չափանիշները, քանզի դրանք ավելի լիարժեք են <ref>{{cite book | last1 = Perugi | first1 = G. | last2 = Ghaemi | first2 = S. N. | last3 = Akiskal | first3 = H. | title = Bipolar Psychopharmacotherapy | pages = 193–234 | year = 2006 | pmid = | pmc = | doi = 10.1002/0470017953.ch11 | chapter = Diagnostic and Clinical Management Approaches to Bipolar Depression, Bipolar II and Their Comorbidities | isbn = 978-0-470-01795-1 | journal=Caring for the Patient}}</ref>: Բացի այդ օգտագործվում են նաև KSADS (Kiddie Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia), SCID (Structured Clinical Interview for DSM-IV) մեթոդները:
 
Գոյություն ունեն գնահատման մի քանի սանդղակներ<ref name="Carvalho2015">{{cite journal|displayauthors=etal|date=February 2015|title=Screening for bipolar spectrum disorders: A comprehensive meta-analysis of accuracy studies|url=http://www.repositorio.ufc.br/handle/riufc/23654|journal=Journal of Affective Disorders|volume=172|pages=337–46|doi=10.1016/j.jad.2014.10.024|pmid=25451435|vauthors=Carvalho AF, Takwoingi Y, Sales PM, Soczynska JK, Köhler CA, Freitas TH, Quevedo J, Hyphantis TN, McIntyre RS, Vieta E}}</ref>: Դրանք են երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման ախտորոշիչ սանդղակը, տրամադրության խանգարումների հարցաշարը, General Behavior Inventory Hypomania Checklist<ref name="pmid19122534">{{cite journal | vauthors = Picardi A | title = Rating scales in bipolar disorder | journal = Current Opinion in Psychiatry | volume = 22 | issue = 1 | pages = 42–9 | date = January 2009 | pmid = 19122534 | pmc = | doi = 10.1097/YCO.0b013e328315a4d2 }}</ref>։
 
=== Տարբերակիչ ախտորոշում ===
[[Էլեկտրաուղեղագրություն|ԷԷԳ]]-ն կիրառվում է որպեսզի բացառվի օրինակ` [[Էպիլեպսիա|էպիլեպսիան]], իսկ [[Համակարգչային շերտագրություն|ՀՇ]]-ն կամ [[Մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն|ՄՌՇ]] ` [[Գանգուղեղային վնասվածք|գանգուղեղային վնասվածքները]] բացառելու նպատակով<ref name="Price2012" />:
 
Էնդոկրին համակարգի հիվանդություններից են [[Հիպոթիրեոզ|հիպոթիրեոզը,]] [[Կուշինգի հիվանդություն|Կուշինգի հիվանդությունը]], [[Հիպերթիրեոզ|հիպերթիրեոզը]], ինչպես նաև [[Համակարգային կարմիր գայլախտ|համակարգային կարմիր գայլախտը]]: Ինֆեկցիոն հիվանդություններից կարող ենք նշել [[հերպետիկ էնցեֆալիտը]], [[ՄԻԱՎ|ՄԻԱՎ-ը]], [[Գրիպ|գրիպը]], [[Նեյրոսիֆիլիս|նեյրոսիֆիլիսը]]<ref name="Price2012" />: Վիտամինային անբավարարության հիվանդություններից են [[Պելագրա|պելագրան]] ([[Նիացին|նիացինի]] անբավարարություն) [[Վիտամին B12 անբավարարություն|վիտամին B12-ի անբավարարություն]], [[Վիտամին B9|ֆոլաթթվի]] անբավավարություն, ինչպես նաև [[Կորսակովի համախտանիշ|Վերնիկե-Կորսակովի համախտանիշը]] ([[Թիամին|թիամինի]] անբավարարություն), որը նույնպես բերում է մանիայի<ref name="Price2012" />:
 
Որոշ դեղամիջոցների օգտագործումը նույնպես կարող է առաջ բերել երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման ախտանիշներ: Այսշպիսի դեղամիջոցներ են [[Պրեդնիզոլոն|պրեդնիզոլոնը]], [[Պարկինսոնի հիվանդություն|Պարկինսոնի հիվանդւոթյան]] բուժման համար նախատեսված դեղորայքը, թիրոիդ հոմոնը(նատրիումի լեվոտիրոքսին), հոգեմետ դեղերից [[Կոկաին|կոկաինը,]] [[մեթամֆետամին]], ինչպես նաև զանազան [[հակաբիոտիկներ]]<ref>{{cite journal | vauthors = Peet M, Peters S | title = Drug-induced mania | journal = Drug Safety | volume = 12 | issue = 2 | pages = 146–53 | date = February 1995 | pmid = 7766338 | doi = 10.2165/00002018-199512020-00007 }}</ref>:
565

edits