«Սալահ ադ-Դին»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 8 բայտ ,  10 ամիս առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
}}
 
'''Ան-Նասիր Սալահ ադ-Դին Յուսուֆ իբն Այյուբյան''' ({{lang-ar|صلاح الدين يوسف بن أيوب}} ''(Ṣalāḥ ad-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb),'' {{lang-ku|سەلاحەدینی ئەییووبی}} ''(Selahedînê Eyûbî)'', հայտնի է նաև որպես '''Սալահ ադ-Դին''' կամ '''Սալադին''' ({{IPAc-en|ˈ|s|æ|l|ə|d|ɪ|n}}; 1137 թվական-1193 թվականի մարտի 4), [[Եգիպտոս|Եգիպտոսի]] և [[Սիրիա|Սիրիայի]] առաջին սուլթան<ref>Eddé, Anne-Marie "Saladin" trans. Jean Marie Todd Harvard University Press, 2011, p. 17, {{ISBN|978-0-674-28397-8}}, "Syria, all the territory of present day Syria, Lebanon, Jordan, Palestine and Israel".</ref> և [[Այյուբյան սուլթանություն|Այյուբյան դինաստիայի]] հիմնադիր։ [[Քրդեր|Քրդական ծագմամբ]] [[Սուննի իսլամ|սուննի մուսուլման]] Սալադինը<ref name="Minorsky">A number of contemporary sources make note of this. The biographer Ibn Khallikan writes, "Historians agree in stating that [Saladin's] father and family belonged to Duwin <nowiki>[</nowiki>Dvin (ancient city)<nowiki>]</nowiki>.&nbsp;... They were Kurds and belonged to the Rawādiya (sic), which is a branch of the great tribe al-Hadāniya": Minorsky (1953), p. 124. The medieval historian Ibn Athir, also a Kurd, relates a passage from another commander: "...&nbsp;both you and Saladin are Kurds and you will not let power pass into the hands of the Turks": Minorsky (1953), p. 138.</ref><ref>{{cite book |first=R. Stephen |last=Humphreys |title=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260 |location= |publisher=State University of New York Press |year=1977 |page=29 |isbn=0-87395-263-4 |quote=Among the free-born amirs the Kurds would seem the most dependent on Saladin's success for the progress of their own fortunes. He too was a Kurd, after all&nbsp;... }}</ref><ref name="Encyclopedia of World Biography on Saladin">{{cite web|url=http://www.bookrags.com/biography/saladin/|title=Encyclopedia of World Biography on Saladin|accessdate=20 August 2008}}</ref> ղեկավարել է [[Լևանտ|Լևանտում]] [[Խաչակրաց պետություններ|խաչակրաց պետությունների]] դեմ ռազմական արշավանքը։արշավանքները։ Իր իշխանության գագաթնակետին նրա սուլթանությունն ընդգրկել է Եգիպտոսը, Սիրիան, [[Ջեզիրե|Ջեզիրեն]] (Վերին Միջագետք), [[Հիջազ|Հիջազը]], [[Եմեն|Եմենը]] և [[Հյուսիսային Աֆրիկա|Հյուսիսային Աֆրիկայի]] այլ շրջաններ։
 
Սալադինը սկզբնապես 1164 թվականին Սալադինը սկզբնապես իր հորեղբայր Շիրքուհի հետ, ով [[Զանգիների ամիրայություն|Զանգիների ամիրայության]] զորավարներից էր, ուղարկվել է [[Ֆաթիմյան խալիֆայություն]] [[Սելջուկներ|Սելջուկյանների]] [[աթաբեկ]] Նուր ադ-Դինի հրամանով՝ աջակցելու ՇավարինՇավարին՝ դեռահաս ֆաթիմյան խալիֆ ալ-Ադիդի հետ [[Վեզիր|վեզիրի]] պաշտոնի համար պայքարում։ Սալադինը արագորեն բարձրացել է ֆաթիմյան կառավարության պաշտոններով խաչակիրների նկատմամբ ունեցած ռազմական հաջողությունների և ալ-Ադիդի հետ ունեցած անձնական կապերի շնորհիվ։ 1169 թվականի Շավարի սպանությունից և նույն տարում ՇիրուքիՇիրքուհի բնական մահից հետո ալ-Ադիդը Սալադինին նշանակել է վեզիր․ սուննի մուսուլմանի նշանակումը նման պաշտոնում բացառիկ երևույթ էր [[Շիա իսլամ|շիա]] [[Իսմայիլականություն|իսմայիլական]] խալիֆայության համար։ Որպես վեզիր պաշտոնավարման ընթացքում Սալադինը սկսել է թուլացնել ֆաթիմյան կառույցը և 1171 թվականին ալ-Ադիդի մահից հետո նա վերացրել է Ֆաթիմյան խալիֆայությունը և կրկին հարաբերություն հաստատել սուննիական [[Աբբասյան խալիֆայություն|Աբբասյան խալիֆայության]] հետ, որի կենտրոնը [[Բաղդադ|Բաղդադն]] էր։
 
Հաջորդ տարիներին նա խաչակիրների դեմ արշավանքներ է կատարել դեպի [[Պաղեստին]], ապա գրավել է [[Եմեն|Եմենը]], ճնշել պրոֆաթիմյան ապստամբությունը Վերին Եգիպտոսում։ 1174 թվականին Նուր ադ-Դինի մահից կարճ ժամանակ անց Սալադինը սկսել է Սիրիայի նվաճումը՝ խաղաղությամբ մտնելով Դամասկոս։ Մինչև 1175 թվականի կեսերը Սալադինը գրավել է [[Համա|Համան]] և [[Հոմս|Հոմսը]]՝ առաջացնելով Սիրիայի տարբեր շրջանների փաստացի ղեկավարների՝ Զանգիների զայրույթը։ Շուտով Սալադինը Համայի ճակատամարտում պարտության է մատնել Զանգիների զորքին, այնուհետև Աբբասյան խալիֆ ալ-Մուսթադին նրան հռչակել է «Եգիպտոսի և Սիրիայի սուլթան»։ Ապա Սալադինը գրավել է հյուսիսային Սիրիան և Ջեզիրեն՝ այդ ընթացքում խուսափելով [[Ասսասիններ|Ասսասինների]] կողմից կազմակերպված երկու մահափորձից։ 1177 թվականին վերադարձել է Եգիպտոս՝ որոշ խնդիրներ լուծելու։ Մինչև 1182 թվականը [[Հալեպ|Հալեպի]] գրավումից հետո Սալադինը ավարտին է հասցրել Սիրիայի նվաճումը, սակայն նրան չի հաջողվել գրավել Զանգիների ամիրայության հենակետերից [[Մոսուլ|Մոսուլը]]<ref>Eddé, Anne-Marie, "Saladin" trans. Jean Marie Todd Harvard University Press, 2011, p. 382, {{ISBN|978-0-674-05559-9}}.</ref>։
 
Սալադինի հրամանատարությամբ Այյուբյան զորքը պարտության է մատնել խաչակիրներին 1187 թվականին [[Հաթթինի ճակատամարտ|Հաթթինի ճակատամարտում]], դրանից հետո խաչակիրներից խլել է Պաղեստինի, այդ թվում Երուսաղեմ քաղաքի, վերահսկողությունը․ խաչակիրները այս տարածքները գրավել են 88 տարի առաջ։ Չնայած Երուսաղեմի խաչակրաց թագավորությունը պահպանվել է մինչև 13-րդ դարը՝ Հաթթինում կրած պարտությունը շրջադարձային պահ է եղել տարածաշրջանում մուսուլմանական ուժերի հետ ունեցած հակամարտության մեջ։ Սալադինը մահացել է Դամասկոսում 1193 թվականին՝ իր ունեցվածքի մեծ մասը թողնելով իր ենթականերին։ Նա թաղված է [[Օմայանների մզկիթ|Օմայանների մզկիթի]] մոտակայքում գտնվող [[Դամբարաններ|դամբարանում]]։ Սալադինը նշանավոր գործիչ է մուսուլմանական, [[Արաբական մշակույթ|արաբական]], [[Թուրքիայի մշակույթ|թուրքական]] և [[Քրդական մշակույթ|քրդական մշակույթներում]]<ref>''Moors' Islamic Cultural Home souvenir III, 1970–1976'' Islamic Cultural Home, 1978, p. 7.</ref>, նրան նաև համարում են պատմության մեջ ամենահայտնի քուրդը<ref>{{cite book|author1=Carole Hillenbrand|author1=Carole Hillenbrand|title=The Crusades: Islamic Perspectives|date=1999|publisher=Psychology Press|isbn=9781579582104|page=594|edition=illustrated}}</ref><ref>{{cite book|author1=Michael M. Gunter|author1=Michael M. Gunter|title=Historical Dictionary of the Kurds|date=2010|publisher=Scarecrow Press|isbn=9780810875074|page=xxiii|edition=2}}</ref><ref>{{cite book|author1=Christopher Catherwood|author1=Christopher Catherwood|title=Making War In The Name Of God|date=2008|publisher=Kensington Publishing Corp.|isbn=9780806531670|page=36}}</ref><ref>{{cite book|author1=James F. Dunnigan|author1=Jim Dunnigan|title=A Quick & Dirty Guide to War: Briefings on Present and Potential Wars|date=1991|publisher=Quill/W. Morrow|isbn=9780688100339|page=174|edition=3, illustrated, revised}}</ref>։
 
==Կյանք==