«Շիա իսլամ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 4861 բայտ ,  1 տարի առաջ
* 909 թվականին շիաների ռազմական առաջնորդ Աբու Աբդալլահ աշ-Շիան տապալել է Հյուսիսային Աֆրիկայում սուննի ղեկավարին․ դրանով էլ սկսվել է Ֆաթիմյանների իշխանությունը<ref name=":0">{{cite book |title=Worlds Together Worlds Apart |last=Pollard |first=Elizabeth |publisher=W.W. Norton Company Inc |year=2015 |isbn=978-0-393-91847-2 |location=500 Fifth Ave, NY |pages=313}}</ref>։
* Ջավահարը ({{lang-ar|جوهر}}, 966–992) Ֆաթիմյան գեներալ է եղել։ Խալիֆ Ալ-Մուիզի հրամանատարությամբ նա իրականացրել է Հյուսիսային Աֆրիկայի, ապա նաև [[Եգիպտոս|Եգիպտոսի]] գրավումը<ref>{{cite book |author= Chodorow, Stanley; Knox, MacGregor; Shirokauer, Conrad; Strayer, Joseph R.; Gatzke, Hans W. |title= The Mainstream of Civilization |publisher= Harcourt Press |year= 1994 |page= 209 |isbn= 978-0155011977 |quote= The architect of his military system was a general named Jawhar, an islamicized Greek slave who had led the conquest of North Africa and then of Egypt}}</ref>, հիմնել է [[Կահիրե]] քաղաքը<ref>{{cite book |author= Fossier, Robert – Sondheimer, Janet – Airlie, Stuart – Marsack, Robyn |title= The Cambridge illustrated history of the Middle Ages |publisher= Cambridge University Press |year= 1997 |page=170 |isbn= 978-0521266451 |quote= When the Sicilian Jawhar finally entered Fustat in 969 and the following year founded the new dynastic capital, Cairo, 'The Victorious', the Fatimids ... }}</ref> և մեծ [[Ալ-Ազհարի մզկիթ (Կահիրե)|ալ-Ազհար մզկիթը]]։ Ջավահարը ծագումով ստրուկ էր, ով ազատ էր արձակվել Ալ-Մուիզի կողմից<ref>{{cite book |author= Saunders, John Joseph |title= A History of Medieval Islam |publisher= Routledge |year= 1990 |page=133 |isbn= 978-0415059145 |quote= Under Mu’izz (955-975) the Fatimids reached the height of their glory, and the universal triumph of isma ‘ilism appeared not far distant. The fourth Fatimid Caliph is an attractive character: humane and generous, simple and just, he was a good administrator, tolerant and conciliatory. Served by one of the greatest generals of the age, Jawhar al-Rumi, a former Greek slave, he took fullest advantage of the growing confusion in the Sunnite world.}}</ref>։
 
===Սեֆյաններ===
{{main article|Սեֆյաններ}}
 
[[File:Shah Ismail I.jpg|thumb| [[Սեֆյաններ|Սեֆյան դինաստիայից]] [[Իսմայիլ I|Իսմայիլ I շահի]] առաջին քայլերից է եղել շիա իսլամի տասներկուական ուղղության հռչակումը՝ իբրև պետական կրոն նոր հռչակված պետությունում։ 1508 թվականին նա ոչնչացրել է [[Աբու Հանիֆա|Աբու Հանիֆայի]] և [[Սուֆիզմ|սուֆի]] Աբդուլ Քադիր Գիլանի գերեզմանները, որն էլ Միջին Արևելքում հանգեցրել է լարվածության աճի<ref>{{cite book|author1=Gábor Ágoston|author2=Bruce Alan Masters|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|url=https://books.google.com/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA71|year=2010|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-1025-7|page=71}}</ref>։ 1553 թվականին [[Իրաք|Իրաքի]] գրավումից հետո [[Օսմանյան կայսրություն|օսմանցիները]] վերակառուցել են սուննիական կարևոր դամբարանները<ref>{{cite book|author1=Stanford J. Shaw|author2=Ezel Kural Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 1, Empire of the Gazis: The Rise and Decline of the Ottoman Empire 1280–1808|url=https://books.google.com/books?id=E9-YfgVZDBkC|year=1976|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-29163-7}}</ref>։|link=Special:FilePath/Shah_esmaeil01.jpg]]
 
Շիական պատմության մեջ շրջադարձային է եղել Պարսկաստանում [[Սեֆյաններ|Սեֆյանների դինաստիայի]] (1501–1736) ձևավորումը։ Սա մուսուլմանական աշխարհում մի շարք փոփոխությունների պատճառ է դարձել՝
 
* Մոնղոլական արշավանքների ժամանակներում հաստատված հարաբերական հանդուրժողական վերաբերմունքը շիաների և սուննիների մեջ ավարտին է հասել, և երկու խմբերի միջև վերականգնվել է հակակրանքն ու հակամարտությունը,
* Պետությունից շիա հոգևորականների սկզբնական կախվածությանը հետևել է անկախ մարմին ուլեմայի ձևավորումը, որը ի զորու էր պաշտոնական քաղաքականությունից տարբերվող քաղաքական դիրքորոշում ընդունել<ref>Francis Robinson, ''Atlas of the Muslim World'', p. 49.</ref>։
* Աճել է իրանական կրոնական ուսուցման կենտրոնների կարևորությունը, և տասներկուական շիականությունը դադարել է հիմնականում [[Արաբներ|արաբական]] երևույթ լինելուց<ref>{{harvnb|Momen|1985|p=123}}</ref>։
* Աքբարիական մազհաբը աճել է, որը քարոզում էր, որ միայն Ղուրանը և հադիսները պետք է լինեն դատավճռի համար հիմք, իսկ փաստարկի սկզբունքը պետք է չօգտագործվի։
 
Սեֆյանների անկման հետ մեկտեղ Պարսկաստանի պետականությունը, այդ թվում նաև կառավարության կողմից նշանակված դատավորներով (կադի) պետական դատական համակարգը, սկսել են թուլանալ։ Սա հնարավորություն է տվել մուջթահիդների շարիաթական դատարանին լցնելու ստեղծված վակուումy, նաև թույլ է տվել ուլեմային հաստատելու իրենց դատական իշխանությունը։ Այս շրջանում Ուսուլի դպրոցը կարողացել է մեծացնել իր հզորությունը<ref>{{harvnb|Momen|1985|pp=191, 130}}</ref>։
 
<gallery>
Պատկեր:The declaration of Shi'ism as the state religion of Iran by Shah Ismail -Safavids dynasty.jpeg|[[Իրան|Պարսկաստանում]] [[Սեֆյաններ|Սեֆյան դինաստիայի]] օրոք շիականությունը հռչակվել է պետական կրոն։
Պատկեր:Chaldiran Battlefield Site in 2004.JPG|[[Չալդրանի ճակատամարտ|Չալդրանի ճակատամարտի]] հիշատակության արձան, որտեղ ավելի քան 7000 շիաներ և սուննիներ են սպանվել։
Պատկեր:Battle of Chaldiran (1514).jpg|Չալդրանի ճակատամարտը [[Միջին Արևելք|Միջին Արևելքում]] շատ մեծ ճգնաժամի արդյունք է եղել։
</gallery>
 
==Համայնքներ==