«Շիա իսլամ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
===Ժողովրդագրություն===
[[File:Islam by country.png|thumb|upright=1.8|Իսլամն ըստ պետությունների՝{{color box|#4a6600}}{{color box|#a8e600}}{{color box|#f8ffe6}} սուննի{{color box|#66004a}}{{color box|#cc0096}}{{color box|#ffe6f8}} շիա{{color box|#000000}} իբադիական
]]Ըստ շիա մուսուլմանների՝ շիա բնակչության հաշվարկման մեծագույն խնդիրներից մեկն այն է, որ եթե նույնիսկ մուսուլմանական պետությունում շիաները կազմում են զգալի փոքրամասնություն, այնուամենայնիվ, ամբողջ բնակչություն գրանցվում է իբրև սուննի։ Հակառակը, սակայն, չի հաստատվել, որի պատճառով ոչ ճշգրիտ տվյալներ են տարածվել յուրաքանչյուր ուղղության իրական թվաքանակի վերաբերյալ։ Օրինակ՝ 1926 թվականին Արաբիայում Սաուդների վերելքի արդյունքում սկսվել է շիաների նկատմամբ ընդհանուր խտրականություն<ref name="saudi">{{cite web|url=http://www.wsws.org/articles/2001/oct2001/saud-o08.shtml|title=Discrimination towards Shia in Saudi Arabia|date=2001-10-08|publisher=Wsws.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110512094524/http://www.wsws.org/articles/2001/oct2001/saud-o08.shtml|archivedate=12 May 2011|accessdate=2011-05-04|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>։ [[Հարավային Ասիա|Հարավային Ասիայում]] շիաները մուսուլման բնակչության 21% են կազմում, սակայն հենց այս պատճառով ընդհանուր թիվը դժվար է հաշվարկել<ref>{{harvnb|Momen|1985|p=277}}</ref>։ Որոշ հաշվարկներով շիաները կազմում են մուսուլման բնակչության 15%-ը<ref name="CIA">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html|title=Religions|year=2010|work=[[CIA]]|publisher=[[The World Factbook]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604221011/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html|archivedate=4 June 2011|accessdate=2010-08-25|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref><ref name="BritannicaShiite1">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/540503/Shiite|title=Shīʿite|year=2010|website=|publisher=Encyclopædia Britannica Online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100809124154/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/540503/Shiite|archivedate=9 August 2010|accessdate=2010-08-25|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref><ref name="PRC">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population/|title=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population|date=7 October 2009|work=[[Pew Research Center]]|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151214172939/http://www.pewforum.org/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population/|archivedate=14 December 2015|accessdate=2010-08-25|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref><ref name="mgmpPRC">
{{cite book|url=http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf|title=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population|date=October 2009|publisher=[[Pew Research Center]]|editor-last=Miller|editor-first=Tracy|accessdate=2009-10-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/5mq3mbNO1?url=http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf|archivedate=17 January 2010|deadurl=yes|df=}}
</ref>։ 2009 թվականի տվյալներով նրանք պետք է որ 200 միլիոն լինեն<ref name="PRC" />։ [[File:Madhhab Map3.png|thumb|upright=1.8|Իսլամի երկու ուղղությունների՝ շիիզմի և սուննիզմի բաշխվածությունն աշխարհում]]
 
Շիաները մեծամասնություն են կազմում [[Իրան|Իրանում]], [[Իրաք|Իրաքում]], [[Ադրբեջան|Ադրբեջանում]] և [[Բահրեյն|Բահրեյնում]]<ref name="mafhoum1">{{cite web|url=http://www.mafhoum.com/press9/282S26.htm|title=Foreign Affairs – When the Shiites Rise – Vali Nasr|publisher=Mafhoum.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140115124722/http://www.mafhoum.com/press9/282S26.htm|archivedate=15 January 2014|accessdate=2014-01-27|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref><ref name=":7">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/6213248.stm|work=BBC News|title=Quick guide: Sunnis and Shias|date=2006-12-11|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081228101639/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/6213248.stm|archivedate=28 December 2008|df=dmy-all}}</ref>։ Նրանք բավականին շատ են նաև [[Լիբանան|Լիբանանում]] (մեծամասնություն չեն, սակայն ամենամեծ խումբն են)։ Շիաները կազմում են տեղական բնակչության 36,3%-ը, իսկ Միջին Արևելքի (այդ թվում նաև Իրանը) ամբողջ մուսուլման բնակչության 38,6%-ը<ref name="sha">{{cite book|url=|title=Atlas of the Middle East|last=|first=|last2=|first2=|date=2008|publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]]|isbn=978-1-4262-0221-6|edition=Second|series=|volume=|place=|publication-place=Washington, DC|pages=80–81|doi=|oclc=|id=|postscript=<!--None-->|author-link=|author2-link=|accessdate=}}</ref>։
 
{{Pie chart
|value5 = 0.1
|color5 = Orange
}}Շիաները Լիբանանի բնակչության 27-35% են, [[Եմեն|Եմենի]] բնակչության 35%-ը, այլ տվյալներով՝ 35-40%-ը<ref>{{cite web|url=http://islamicweb.com/beliefs/cults/shia_population.htm|title=How many Shia?|publisher=Islamicweb.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110525012639/http://www.islamicweb.com/beliefs/cults/shia_population.htm|archivedate=25 May 2011|accessdate=2011-05-04|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>, [[Քուվեյթ|Քուվեյթի]] բնակչության 30-35%-ը (տվյալներ չկան քաղաքացիություն չունեցողների համար)<ref name="irfr2012">{{cite web|url=https://www.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm?year=2012&dlid=208398#wrapper|title=International Religious Freedom Report for 2012|year=2012|work=[[US State Department]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170627000111/https://www.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm?year=2012&dlid=208398#wrapper|archivedate=27 June 2017|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref><ref name="ssi">{{cite web|url=http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/pub861.pdf|title=The New Middle East, Turkey, and the Search for Regional Stability|date=April 2008|work=[[Strategic Studies Institute]]|page=87|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150318173523/http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/pub861.pdf|archivedate=18 March 2015|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>, [[Թուրքիա|Թուրքիայի]] բնակչության ավելի քան 20%-ը<ref name="PRC" /><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=lFFRzTqLp6AC&pg=PP1|title=The Alevis in Turkey: The Emergence of a Secular Islamic Tradition|last=Shankland|first=David|publisher=Routledge|year=2003|isbn=978-0-7007-1606-7|location=}}</ref>, [[Պակիստան|Պակիստանի]] բնակչության 5-20%-ը<ref>{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Pakistan.pdf|title=Country Profile: Pakistan|date=February 2005|work=[[Library of Congress Country Studies]] on Pakistan|publisher=[[Library of Congress]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050717171649/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Pakistan.pdf|archivedate=17 July 2005|accessdate=2010-09-01|quote=''Religion: The overwhelming majority of the population (96.3 percent) is Muslim, of whom approximately 95 percent are Sunni and 5 percent Shia.''|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref><ref name="PRC" />, իսկ [[Աֆղանստան|Աֆղանստանի]] բնակչության 10-19%-ը<ref name="lcweb2.loc.gov">{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf|title=Shia women too can initiate divorce|date=August 2008|publisher=[[Library of Congress Country Studies]] on Afghanistan|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140408085103/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf|archivedate=8 April 2014|accessdate=2010-08-27|quote=''Religion: Virtually the entire population is Muslim. Between 80 and 85 percent of Muslims are Sunni and 15 to 19 percent, Shia.''|deadurl=yes|df=}}</ref><ref name="CIAAFG">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af|title=Afghanistan|work=[[Central Intelligence Agency]] (CIA)|publisher=[[The World Factbook]] on Afghanistan|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100528122742/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af|archivedate=28 May 2010|accessdate=2010-08-27|quote=Religions: Sunni Muslim 80%, Shia Muslim 19%, other 1%|deadurl=no|df=dmy-all}}</ref>։
 
Սաուդյան Արաբիայում կան շիական տարբեր համայնքներ, այդ թվում՝ Արևելյան նահանգում տասներկուական [[բահրեյնցիներ]] և Մադինաում Նախավիլաներ, իսմայիլական սուլեյմանիյա և զեյդիականներ Նաջրանում։ Հաշվարկները ցույց են տալիս, որ շիա քաղաքացիների թիվը 2-4 միլիոն է կամ կոպիտ հաշվարկով տեղական բնակչության 15%-ը<ref>{{cite news|last=al-Qudaihi|first=Anees|title=Saudi Arabia's Shia press for rights|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7959531.stm|publisher=BBC Arabic Service|accessdate=24 March 2009|date=2009-03-24|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100407072038/http://news.bbc.co.uk/2/hi/7959531.stm|archivedate=7 April 2010|df=dmy-all}}</ref>։
| align=right | {{ntsh|9}}9–14
| align=right |
| align=right | 40,000,000<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Shia-women-too-can-initiate-divorce/articleshow/334804.cms |title=Shia women too can initiate divorce |publisher=[[The Times of India]] |date=6 November 2006 |accessdate=2010-06-21 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325171109/http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Shia-women-too-can-initiate-divorce/articleshow/334804.cms |archivedate=25 March 2014 |df=dmy-all }}</ref>–50,000,000.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/30000-indian-muslims-ready-fight-isis-bare-handed-iraq-1454415|title=30,000 Indian Shia Muslims Ready to Fight Isis 'Bare Handed' in Iraq|work=International Business Times UK|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116220955/http://www.ibtimes.co.uk/30000-indian-muslims-ready-fight-isis-bare-handed-iraq-1454415|archivedate=16 January 2015|df=dmy-all|date=2014-06-27}}</ref>
 
|-
| align=right | {{ntsh|0}}<1
| align=right |
| align=right |Մոտավոր հաշվարկ, մարդահամարի տվյալներ չկան<ref>Growth of the world's urban and rural population: 1920–2000, p. 81. United Nations. Dept. of Economic and Social Affairs</ref>։ 50–55%<ref>[[Farzana Hassan|Hassan, Farzana]]. ''Prophecy and the Fundamentalist Quest'', p. 158</ref><ref>Corstange, Daniel M. ''Institutions and Ethnic politics in Lebanon and Yemen'', p. 53</ref><ref>Dagher, Carole H. ''Bring Down the Walls: Lebanon's Post-War Challenge'', p. 70</ref>
|-
| Տանզանիա
 
===Հետապնդում ===
Սուննի-շիա հարաբերությունների պատմությունը հաճախ ներառում է փոխադարձ անհանդուրժողականություն, որը սկսվել է դեռևս վաղ ժամանակներից։ Տարբեր ժամանակներում շիական խմբերը հետապնդումների են ենթարկվել<ref>''([[Ya'qubi]]; vol. III, pp. 91–96'', and ''[[Tarikh Abul Fida]]', vol. I, p. 212.)''</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PcKBtc8bymoC&pg=PA237|title=The Psychologies in Religion: Working with the Religious Client|author1=Stevan Lars Nielson, PhD|author2=E. Thomas Dowd, PhD, ABPP|publisher=Springer Publishing Company|year=2006|isbn=978-0-8261-2857-7|page=237}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.inthenews.co.uk/news/autocodes/countries/iraq/basra-handover-completed-$1179488.htm|title=Basra handover completed|publisher=Inthenews.co.uk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110801080131/http://www.inthenews.co.uk/news/autocodes/countries/iraq/basra-handover-completed-$1179488.htm|archivedate=1 August 2011|accessdate=2011-05-04|deadurl=yes|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,30809-2523714,00.html|work=The Times|location=London|title=Hanging will bring only more bloodshed|date=2006-12-30|accessdate=2010-05-23|first=Bronwen|last=Maddox}}</ref><ref>{{cite web|url=http://weekly.ahram.org.eg/2004/681/re2.htm|title=Al-Ahram Weekly &#124; Region &#124; Shi'ism or schism|date=2004-03-17|publisher=Weekly.ahram.org.eg|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110404044349/http://weekly.ahram.org.eg/2004/681/re2.htm|archivedate=4 April 2011|accessdate=2011-05-04|deadurl=yes|df=dmy-all}}</ref><ref>[http://www.nmhschool.org/tthornton/mehistorydatabase/shia.php The Shia, Ted Thornton, NMH, Northfield Mount Hermon] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090813160720/http://www.nmhschool.org/tthornton/mehistorydatabase/shia.php|date=13 August 2009}}</ref>։
 
== Տես նաև ==