«Մոնղոլական կայսրություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

* Աշխարհի մասին Եվրոպայի պատկերացումներն ու գիտելիքները բավականին ընդլայնվել են դեսպանների և առևտրականների բերած տեղեկատվության շնորհիվ։ Երբ 1492 թվականին Կոլումբոսը սկսել է իր ճանապարհորդությունը, նրա նպատակն է եղել հասնել Քաթայ՝ Չինաստան, և մեծ խանին փոխանցել [[Ֆերդինանդ II (Արագոնի թագավոր)|Ֆերդինանդ II-ի]] և [[Իզաբելլա I (Կաստիլիայի թագուհի)|Իզաբելլա I-ի]] նամակը։
* Որոշ հետազոտությունների համաձայն [[Սև մահ|Սև մահը]], որ 1340-ական թվականներին ավերածություններ է գործել Եվրոպայում, Եվրոպա է հասել Չինաստանից առևտրական ճանապարհներով։ 1347 թվականին [[Ղրիմ|Ղրիմի թերակղզում]] առևտրական խոշոր կենտրոն [[Թեոդոսիա|Թեոդոսիայի]] նկատմամբ վերահսկողություն հաստատած [[Ջենովայի հանրապետություն|Ջենովայի հանրապետությունը]] պաշարվել է մոնղոլական զորքերի կողմից Ջանիբեգի գլխավորությամբ։ Երկարաձգված պաշարումից հետո, որի ընթացքում հիվանդությունը քայքայել էր մոնղոլական զորքը, նրանք որոշել են վարակված դիակներն օգտագործել իբրև կենսաբանական զենք։ Քարանետ սարքով դիակները շպրտել են քաղաքի պատերից ներս՝ վարակելով բնակիչներին<ref>Svat Soucek. ''A History of Inner Asia''. Cambridge University Press, 2000. {{ISBN|0-521-65704-0}}. p. 116.</ref>։ Ջենովայի առևտրականները փախուստի են դիմել՝ համաճարակը իրենց նավերով տանելով Եվրոպայի հարավ՝ այսպիսով արագորեն տարածելով հիվանդությունը։ Միայն Եվրոպայում համաճարակի պատճառով մահացածների թիվը 50 միլիոն է եղել, իսկ ամբողջ աշխարհում հաշվվում է 75-200 միլիոն<ref>{{Cite book|title=The Black Death, 1346–1353: the Complete History|last=Benedictow|first=Ole Jørgen|publisher=Boydell Press|year=2004|isbn=978-1-84383-214-0|location=|page=382}}</ref>։
[[File:Meczennicy Sandomierscy.jpg|thumb|upright|1260 թվականին Լեհաստանի նվաճման ժամանակ մոնղոլները կողմից սպանված Դոմինիկյան նահատակները։]]
* Արևմտյան հետազոտող Ռուդոլֆ Ռումելի հաշվարկների համաձայն Մոնղոլական կայսրության ժամանակաշրջանում սպանվել է 30 միլիոն մարդ։ Որոշ այլ հաշվարկներով այդ թիվը կազմել է 80 միլիոն, այսինքն՝ միջին թիվը կազմել է շուրջ 50 միլիոն։ Մոնղոլական իշխանության 50 տարում Չինաստանի բնակչությունը կիսով չափ նվազել է։ Մինչև մոնղոլական նվաճումները չինական դինաստիաների տիրույթներում բնակվել է շուրջ 120 միլիոն մարդ։ 1279 թվականի նվաճումից հետո 1300 թվականին տեղի ունեցած մարդահամարի տվյալներով այնտեղ մնացել է շուրջ 60 միլիոն բնակիչ։ Չնայած բավականին գայթակղիչ է այս կտրուկ անկումը մոնղոլական դաժանությանը վերագրելը, որոշ գիտնականներ այս հարցի հետ կապված տարբեր տեսակետներ ունեն։ Որոշ գիտնականներ, օրինակ՝ Ֆրեդերիկ Մորթը, պնդում են, որ այս անկում ապրող թվերը արտացոլում են գրանցում կատարելու ձախողումը։ Այլ գիտնականների կարծիքով, օրինակ՝ Թիմոթի Բրուք, մոնղոլները նվազեցրել են հարավային չինական բնակչությանը և մասնավորապես հան չինական բնակչության թվաքանակը, որը շատ վիճարկելի է, վերացնելով անձնագիր ունենալու իրավունքը և մերժելով հողի սեփականության իրավունքը։ Սա նշանակում է, որ չինացիները կախված էին մոնղոլներից ու թաթարներից, որը ենթադրում էր նաև ծառայություն մոնղոլական բանակում։ Այլ պատմաբաններ, օրինակ՝ Վիլյամ Մքնեյլը և Դեյվիդ Մորգանը, պնդում են, որ այս ժամանակաշրջանում ժողովրդագրական նման կտրուկ անկումը պայմանավորված է բուբոնիկ ժանտախտով։
* The [[Islamic world]] was subject to massive changes as a result of Mongol invasions. The population of the Iranian plateau suffered from widespread disease and famine, resulting in the deaths of up to three-quarters of its population, possibly 10 to 15 million people. Historian Steven Ward estimates that Iran's population did not reach its pre-Mongol levels again until the mid-20th century.<ref name="Steve Ward">{{cite book|last=R. Ward|first=Steven|title=Immortal: A Military History of Iran and Its Armed Forces|url=https://books.google.com/books?id=8eUTLaaVOOQC&pg=PA39|publisher=Georgetown University Press|year=2009|page=39|isbn=978-1-58901-258-5}}</ref>
* Ղրիմի խանությունը և այլ հետնորդներ, օրինակ՝ Մեծ Մոնղոլների խանության (Մուղալ) արքայական ընտանիքը Հարավային Ասիայում, Չինգիզ խանի ժառանգներն են․ Բաբուր խանի մայրը ժառանգորդ էր, քանզի վերջինիս հայրը [[Լենկթեմուր|Լենկթեմուրի]] անմիջական ժառանգներից է։ «Մուղոլ» բառը պարսկերեն բառ է, որը նշանակում է մոնղոլ։
*[[Կալմիկներ|Կալմիկները]] մոնղոլական վերջին քոչվորներն են եղել, որ ներթափանցել են Եվրոպայի տարածք։ Նրանք Կենտրոնական Ասիայից Եվրոպա են գաղթել 17-րդ դարի սկզբին։ 1770-1771 թվականի ձմռանը շուրջ 200,000 կալմիկներ [[Վոլգա (գետ)|Վոլգայի]] ձախ ափi իրենց արոտավայրերից տեղաշարժվել են դեպի [[Ջունգարական հարթավայր]]՝ անցնելով [[Ղազախներ|ղազախ]] և [[Ղրղզներ|ղրղզ]] թշնամիների տիրույթներով։ Մի քանի ամիս տևած ճանապարհորդությունից հետո կալմիկների միայն մեկ երրորդն է կարողացել հասնել Ջունգարական հարթավայր՝ Չինաստանի հյուսիսարևմուտք<ref>Michael Khodarkovsky (2002)."''[https://books.google.com/books?id=Ti51WfA68RYC&pg=&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Russia's Steppe Frontier: The Making Of A Colonial Empire, 1500–1800]''". Indiana University Press. p. 142. {{ISBN|0-253-21770-9}}</ref>։