Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Ավելացվել է 4 բայտ ,  8 ամիս առաջ
[[Պատկեր:Malignant_neoplasms_world_map-Deaths_per_million_persons-WHO2012.svg|մինի|Քաղցկեղից մահացությունը 1 միլիոն մարդու հաշվով 2012թ.-ին{{refbegin|3}}{{legend|#ffff20|135–367}}{{legend|#ffe820|368–443}}{{legend|#ffd820|444–521}}{{legend|#ffc020|522–588}}{{legend|#ffa020|589–736}}{{legend|#ff9a20|737–968}}{{legend|#f08015|969–1,567}}{{legend|#e06815|1,568–2,085}}{{legend|#d85010|2,086–2,567}}{{legend|#d02010|2,568–3,320}}{{refend}}]]
2018 թվականին քաղցկեղի 18.1 միլիոն նոր դեպք է գրանցվել և 9.6 միլիոն մահ՝ քաղցկեղի հետևանքով<ref name=IARC2018/>: Տղամարդկանց 20%-ը և կանանց 17%-ը կյանքի ընթացքում երբևէ կունենան քաղցկեղ: Տղամարդկանց 13%-ը և կանանց 9%-ը կմահանան դրա հետևանքով <ref name=IARC2018>{{cite web |title=Latest global cancer data: Cancer burden rises to 18.1 million new cases and 9.6 million cancer deaths in 2018 |url=https://www.iarc.fr/wp-content/uploads/2018/09/pr263_E.pdf |website=www.iarc.fr |accessdate=5 December 2018}}</ref>:
 
2008թ.-ին ախտորոշվել էր քաղցկեղի 12.7 միլիոն դեպք, 2010թ.-ին 7.98 միլիոն մարդ մահացել են դրանից <ref name=Loz2012>{{cite journal |vauthors=Lozano R, Naghavi M, Foreman K, Lim S, Shibuya K, Aboyans V, Abraham J, Adair T, Aggarwal R, Ahn SY, Alvarado M, Anderson HR, Anderson LM, Andrews KG, Atkinson C, Baddour LM, Barker-Collo S, Bartels DH, Bell ML, Benjamin EJ, Bennett D, Bhalla K, Bikbov B, Bin Abdulhak A, Birbeck G, Blyth F, Bolliger I, Boufous S, Bucello C, Burch M, Burney P, Carapetis J, Chen H, Chou D, Chugh SS, Coffeng LE, Colan SD, Colquhoun S, Colson KE, Condon J, Connor MD, Cooper LT, Corriere M, Cortinovis M, de Vaccaro KC, Couser W, Cowie BC, Criqui MH, Cross M, Dabhadkar KC, Dahodwala N, De Leo D, Degenhardt L, Delossantos A, Denenberg J, Des Jarlais DC, Dharmaratne SD, Dorsey ER, Driscoll T, Duber H, Ebel B, Erwin PJ, Espindola P, Ezzati M, Feigin V, Flaxman AD, Forouzanfar MH, Fowkes FG, Franklin R, Fransen M, Freeman MK, Gabriel SE, Gakidou E, Gaspari F, Gillum RF, Gonzalez-Medina D, Halasa YA, Haring D, Harrison JE, Havmoeller R, Hay RJ, Hoen B, Hotez PJ, Hoy D, Jacobsen KH, James SL, Jasrasaria R, Jayaraman S, Johns N, Karthikeyan G, Kassebaum N, Keren A, Khoo JP, Knowlton LM, Kobusingye O, Koranteng A, Krishnamurthi R, Lipnick M, Lipshultz SE, Ohno SL, Mabweijano J, MacIntyre MF, Mallinger L, March L, Marks GB, Marks R, Matsumori A, Matzopoulos R, Mayosi BM, McAnulty JH, McDermott MM, McGrath J, Mensah GA, Merriman TR, Michaud C, Miller M, Miller TR, Mock C, Mocumbi AO, Mokdad AA, Moran A, Mulholland K, Nair MN, Naldi L, Narayan KM, Nasseri K, Norman P, O'Donnell M, Omer SB, Ortblad K, Osborne R, Ozgediz D, Pahari B, Pandian JD, Rivero AP, Padilla RP, Perez-Ruiz F, Perico N, Phillips D, Pierce K, Pope CA, Porrini E, Pourmalek F, Raju M, Ranganathan D, Rehm JT, Rein DB, Remuzzi G, Rivara FP, Roberts T, De León FR, Rosenfeld LC, Rushton L, Sacco RL, Salomon JA, Sampson U, Sanman E, Schwebel DC, Segui-Gomez M, Shepard DS, Singh D, Singleton J, Sliwa K, Smith E, Steer A, Taylor JA, Thomas B, Tleyjeh IM, Towbin JA, Truelsen T, Undurraga EA, Venketasubramanian N, Vijayakumar L, Vos T, Wagner GR, Wang M, Wang W, Watt K, Weinstock MA, Weintraub R, Wilkinson JD, Woolf AD, Wulf S, Yeh PH, Yip P, Zabetian A, Zheng ZJ, Lopez AD, Murray CJ, AlMazroa MA, Memish ZA | display-authors = 6 |title=Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010 |journal=Lancet |volume=380 |issue=9859 |pages=2095–128 |date=December 2012 |pmid=23245604 |doi=10.1016/S0140-6736(12)61728-0 |hdl=10536/DRO/DU:30050819}}</ref>:
Քաղցկեղից մահացությունը կազմում է ընդհանուր մահացության 16%-ը: 2018թ.-ի տվյալներով ամենատարածվածներն են թոքի քաղցկեղը (1.76 միլիոն մահ), հաստ աղու քաղցկեղը (860.000 մահ), ստամոքսի քաղցկեղը (780.000 մահ), լյարդի քաղցկեղը (780.000 մահ) և կրծքագեղձի քաղցկեղը (620.000 մահ)<ref name=WHO2018/>:
 
1990թ.-ին գրանցվել է քաղցկեղից մահվան 5.8 միլիոն դեպք<ref name=Loz2012/>: Մահվան դեպքեը շարունակական աճ են արձանագրում կյանքի երկարացման և զարգացող երկրներում ապրելակերպի փոփոխությունների հետ կապված<ref name=Epi11/>: Քաղցկեղագոյավման ամենանշանակալի գործոնը տարիքն է <ref name=Coleman>{{cite book |last1 = Coleman | first1 = William B. | last2 =Rubinas | first2 = Tara C. | editor-last1 = Tsongalis | editor-first1 = Gregory J. | editor-last2 = Coleman | editor-first2 = William L. | name-list-format = vanc | title = Molecular Pathology: The Molecular Basis of Human Disease |publisher=Elsevier Academic Press |location=Amsterdam |year=2009 |page=66 |chapter=4 |chapter-url={{google books |plainurl=y |id=7MaclAEA}}|isbn=978-0-12-374419-7|oclc=}}</ref>: Չնայած քաղցկեղը ունակ է թիրախավորել ցանկացած տարիքի մարդու, չարորակ ուռուցք ունեցողների մեծ մասը 65-ն անց են<ref name=Coleman />: Ըստ քաղցկեղի հետազոտող Ռոբերտ Ա. Վեյնբերգի. «Եթե մենք ապրենք բավականաչափ երկար, ապա վաղ թե ուշ բոլորս էլ քաղցկեղ կունենանք»<ref name=Weinberg>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/12/28/health/28cancer.html |title=Unearthing Prehistoric Tumors, and Debate |newspaper=[[The New York Times]] |date=28 December 2010 | last = Johnson | first = George | name-list-format = vanc |dead-url=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20170624233156/http://www.nytimes.com/2010/12/28/health/28cancer.html |archive-date=24 June 2017 |df=dmy-all}}</ref>: Տարիքի և քաղցկեղի միջև առկա կապի բացատրություններից են իմունային համակարգի փոփոխությունները<ref>{{cite journal |vauthors=Pawelec G, Derhovanessian E, Larbi A |title=Immunosenescence and cancer |journal=Critical Reviews in Oncology/Hematology |volume=75 |issue=2 |pages=165–72 |date=August 2010 |pmid=20656212 |doi=10.1016/j.critrevonc.2010.06.012}}</ref>, տարիների ընթացքում ԴՆԹ-ում կուտակված վնասումները<ref>{{cite book |vauthors=Alberts B, Johnson A, Lewis J |title=Molecular biology of the cell |publisher=Garland Science |location=New York |year=2002 |edition=4th |chapter=The Preventable Causes of Cancer |isbn=978-0-8153-4072-0 |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK26897/ |quote=A certain irreducible background incidence of cancer is to be expected regardless of circumstances: mutations can never be absolutely avoided, because they are an inescapable consequence of fundamental limitations on the accuracy of DNA replication, as discussed in Chapter 5. If a human could live long enough, it is inevitable that at least one of his or her cells would eventually accumulate a set of mutations sufficient for cancer to develop. | display-authors = etal |dead-url=no |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102193148/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK26897/ |archive-date=2 January 2016 |df=dmy-all}}</ref> և էնդոկրին համակարգի տարիքից կախված փոփոխությունները <ref>{{cite journal |vauthors=Anisimov VN, Sikora E, Pawelec G |title=Relationships between cancer and aging: a multilevel approach |journal=Biogerontology |volume=10 |issue=4 |pages=323–38 |date=August 2009 |pmid=19156531 |doi=10.1007/s10522-008-9209-8}}</ref>: Քաղցկեղագոյացման գործում տարիքի դերը խիստ բարդ է և ներառում է ԴՆԹ-ի վնասումներն ու դրանք առաջացնող բորբոքային գործոնները, ինչպես նաև անոթային ու էնդոկրին վերակառուցումները<ref>{{cite journal |vauthors=de Magalhães JP |title=How ageing processes influence cancer |journal=Nature Reviews. Cancer |volume=13 |issue=5 |pages=357–65 |date=May 2013 |pmid=23612461 |doi=10.1038/nrc3497}}</ref>:
 
Որոշ դանդաղ աճող քաղցկեղներ տարածված են, սակայն հաճախ մահացու չեն: Եվրոպայում և Ասիայում դիահերձման ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ մարդկանց 36%-ը մահանալու պահին ունեցել է վահանագեղձի չախտորոշված և ըստ երևույթին առողջությանը վնաս չհասցրած քացկեղ և որ 80 տարեկանում տղամարդկանց 80%-ն ունի շագանակագեղձի քաղցկեղ<ref>{{cite book |first1=David |last1=Schottenfeld |first2=Joseph F. |last2=Fraumeni | name-list-format = vanc |title=Cancer Epidemiology and Prevention |url={{google books |plainurl=y |id=qfN8Y1_lbDYC |page=977}}|date=24 August 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-974797-9|p=977}}</ref><ref>{{cite book | last1 = Bostwick | first1 = David G. | last2 = Eble | first2 = John N. | name-list-format = vanc |title=Urological Surgical Pathology |publisher=Mosby |location=St. Louis |year=2007 |page=468 |isbn=978-0-323-01970-5 |url={{google books |plainurl=y |id=z7AA-DS0VegC |page=335}}| oclc =}}</ref>: Քանի որ այդ քաղցկեղները չեն առաջացնում պացիենտի մահ, դրանց հայտնաբերումն ու ախտորոշումը ավելի ճիշտ է համարել հիպերդիագնոստիկա, քան օգտակար բժշկական միջամտություն:
 
Ամենատարածված մանկական քաղցկեղներն են լեյկեմիան (34%), գլխուղեղի ուռուցքները (23%) և լիմֆոմաները (12%)<ref name=Euro10>{{cite journal |vauthors=Kaatsch P |title=Epidemiology of childhood cancer |journal=Cancer Treatment Reviews |volume=36 |issue=4 |pages=277–85 |date=June 2010 |pmid=20231056 |doi=10.1016/j.ctrv.2010.02.003}}</ref>: ԱՄՆ-ում քաղցկեղն ախտահարում է յուրաքանչյուր 285 երեխայից 1-ին<ref name=Eli2014>{{cite journal |vauthors=Ward E, DeSantis C, Robbins A, Kohler B, Jemal A |title=Childhood and adolescent cancer statistics, 2014 |journal=Ca |volume=64 |issue=2 |pages=83–103 |date=January 2014 |pmid=24488779 |doi=10.3322/caac.21219}}</ref>: Այնտեղ 1975-2002 թվականներին դիտվել է մանկական քաղցկեղի 0.6% աճ յուչաքանչյուր տարի<ref>{{cite journal |vauthors=Ward EM, Thun MJ, Hannan LM, Jemal A |title=Interpreting cancer trends |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |volume=1076 |issue= 1|pages=29–53 |date=September 2006 |pmid=17119192 |doi=10.1196/annals.1371.048 |bibcode=2006NYASA1076...29W}}</ref>, իսկ Եվրոպայում տարեկան աճը 1978-1997 թվականներին կազմել է 1.1%<ref name=Euro10/>: Մանկական քաղցկեղից մահացությունը կիսով չափ կրճատվել է Միացյալ Նահանգներում 1975-2002 թվականներին <ref name=Eli2014/>:
 
49 220

edits