«Եդեսիա»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 129 բայտ ,  1 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
 
== Անվան ծագում ==
Հնագույն անունը Օրրոն էր, մ․ թ․ ա․ 303–ին303 թվականին Սելևկիոս Ա․ Նիկատորը վերաշինեց այն և անվանեց Եդեսիա՝ ի պատիվ Մակեդոնիայի նույնանուն քաղաքի։
 
== Պատմություն ==
Մ․ թ․ ա․ 312–մ․ թ․ ա․ 216–ին216 թվականներին [[Օսրոյենե|Օսրոյենեի թագավորության]] մայրաքաղաքն էր։ 216–ին216 թվականին Հռոմի [[Կարակալլա]] կայսրը, գահընկեց անելով Օսրոյենեի վերջին թագավոր [[Աբգար Ժ Սևերոս|Աբգարին]], Եդեսիան դարձրեց գաղութ։ 363–ի363 թվականի հռոմեա–պարսկական հաշտության պայմանագրով Եդեսիան անցավ Սասանյան Իրանին։ Եդեսիան V–VI դդ․ եղել է կռվախնձոր Պարսկաստանի և Բյուզանդիայի միջև։ Պարսից թագավորներ [[Կավադ I|Կավատն]] ու [[Խոսրով Ա Սասանյան|Խոսրով Անուշրվանը]] բազմիցս փորձել են գրավել այն։ 640–ին640 թվականին Եդեսիան գրավել են արաբները, որոնց տիրապետության տակ է մնացել մինչև 944–ը։944 թվականը։ Այնուհետև Եդեսիային տիրել են բյուզանդացիները, ապա՝ [[Մրվանյաններ|Մրվանյան ամիրաները]], իսկ 1071–ին՝1071 թվականին՝ սելջուկ–թուրքերը։ 1098–ին1098 թվականին, [[Խաչակրաց առաջին արշավանք]]ի ժամանակ, [[Բալդուին I (Երուսաղեմի արքա)|Բալդուինը]] հիմնեց Եդեսիայի կոմսությունը։ 1391–ին1391 թվականին Եդեսիան ավերել են Լենկթեմուրի հրոսակները։ Այնուհետև Եդեսիային տիրել են թուրքմեն ամիրաները, 1512–ից՝1512 թվականից՝ պարսիկները, 1637–ից՝1637 թվականից՝ օսմանյան թուրքերը։
 
== Մշակույթը ==
== Եդեսիան և Հայաստանը ==
Եդեսիան Հայաստանի հետ տնտեսական ու մշակութային սերտ կապեր էր պահպանում դեռևս հին շրջանում և վաղ միջնադարում։ Դրանք ավելի ծավալվեցին հայոց պետականության վերականգնումից հետո։ Քաղաքն ուներ գեղեցիկ դիրք, շրջապատված էր ավաններով։ [[Ներսես Շնորհալի]]ն իր «Ողբ Եդեսիո» պոեմում վառ գույներով է նկարագրել նրա ամուր, բարձր պարիսպները, շուկաները, տները։ V դարից սկսած հայերի մեջ արմատացած էր այն համոզմունքը, որ Եդեսիայի թագավորությունը հայկական էր, նրա թագավորները հայեր էին, և որ Եդեսիան հիմնադրել է հայոց Տիգրան Բ Մեծը։<br>
XI–XII դդ․ Եդեսիայում հայ բնակչությունը ավելի ստվարացավ։ 1144–ին1144 թվականին Եդեսիայում կար 47 հզ․հազար հայ բնակիչ։ Այդ են վկայում ոչ միայն հայկական, այլև արաբական սկզբնաղբյուրները։ XII դ․ արաբ պատմագիր Իբն ալ Ասիրի հավաստմամբ Եդեսիան ամբողջությամբ հայերով էին բնակեցված։ Այս պատճառով Բյուզանդիան, ապա նաև սելջուկները ստիպված էին Եդեսիայի քաղաքագլուխ (դուկ) նշանակել հայերից։
 
[[Կատեգորիա:Սրբազան քաղաքներ]]
184 554

edits