«Լուցիուս Աննեուս Սենեկա»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
}}
 
'''Լուկիոս Անեուս Սենեկա''' (Սենեկա կրտսեր, {{lang-lat|Lucius Annaeus Seneca minor}}, մ.թ.ա 4 - մ.թ. 65), [[Հռոմեական կայսրություն|հռոմեական]] պետական գործիչ, [[Ստոիցիզմ|ստոիկ փիլիսոփա]], պոետ և պետական գործիչ։թատրերգակ։ Եղել է հռոմեական կայսր [[Ներոն]]ի խնամակալը և դաստիարակը, թողել է բազմաթիվ երկեր։ Հայացքները մոտ են քրիստոնեությանը, կրել է նաև [[Էպիկուրոս]]ի ազդեցությունը։ Նշանավոր հռետոր և պատմիչ Լուկիոս Անեուս [[Սենեկա ավագ]]ի որդին է, պատկանել է հեծյալների դասին։
 
== Կենսագրություն ==
 
== Մասնակցությունը պետական կառավարման գործերին ==
49 թ. ԿլավդիուսիԿլավդիոսի նոր կինը՝ [[Ագրիպինա Կրտսեր]]ը, կարողանում է հասնել Սենեկայի ներմանը։ Վերադառնալով աքսորից՝ Սենեկան նշանակվում է Ագրիպինայի որդի՝ ապագա [[Ներոն]] կայսեր դաստիարակը։ 54 թ. Կլավդիոսի թունավորումից հետո Ներոնն իշխանության է գալիս Ներոնը, իսկ նրա դաստիարակներ՝ Սենեկան և պրետորիայի պրեֆեկտ Ափրանիոս Բուրոսը դառնում են նոր կայսրիկայսեր խորհրդականները։ Սենեկան մեծ ազդեցություն է ստանում պետական կառավարման գործերում։ 57 թ. դառնում է [[կոնսուլ]]. այդ ժամանակ նրա կարողությունը հասնում էր 300 միլիոն [[սեստերցիում]]ի։
 
59 թ. Ներոնը պարտադրում է Սենեկային և Բուրոսին անուղղակի կերպով մասնակցել իր մոր՝ Ագրիպինայի սպանությանը։ Սենեկան Ներոնի համար գրում է սենատի առաջ այդ հանցագործության համար արդարացման ճառի տեքստը։ Դրանից հետո կայսրի հետ նրա հարաբերությունները լարվում են։ 62 թ. Բուրոսի մահից հետո Սենեկան պաշտոնից հեռանալու խնդրագիր է ներկայացնում՝ թողնելով Ներոնին իր կարողության մեծ մասը։
 
== Մահը ==
65 թ. բացահայտվում է Ներոնի դեմ սենատոր Գայոս Կալպուրնիոս Պիսոնի կազմակերպած սպանության դավադրությունը։ Թեև Սենեկան ուղղակիորեն չէր մասնակցում դրան, Ներոնն օգտագործում է առիթը փիլիսոփայի հետ հաշվեհարդար տեսնելու համար։ ՆաՍենեկան դատապարտվում է մահվան՝ ինքնասպանություն գործելու ձևի ընտրության իրավունքով։ Կյանքին վերջ է տալիս լոգարանում երակները կտրելու միջոցով։
 
* Սենեկայի պատվին իր անունն է ստացել [[(2608) Սենեկա]] աստերոիդը։
 
== Ստեղծագործությունները ==
# Աշխարհագրական՝ «Եգիպտոսի դիրքի և աստվածների մասին», «Երկրագնդի ձևի մասին», «Երկրների շարժման մասին».
# Բնագիտական՝ «Քարերի ծագման մասին», «Ձկների ծագման մասին».
# Փիլիսոփայական-բարոյախոսական երկխոսություններ՝ «Մխիթարություն Մարկիային», «Մխիթարություն իմ մայր Հելիային», «Մխիթարություն Պոլիբիուսին», «Կյանքի կարճատևության մասին», «Հոգու անդորրության մասին», «Իմաստունի անսասանության մասին», «Իմ եղբայր Գալլիուսին՝ Երջանիկ կյանքի մասին», «Ներոն կայսրին՝ գթասրտության մասին», «Սերենուսի պարապ ժամանակի մասին», «Նախախնամության մասին», «Պաուլինուսին՝ կյանքի կարճատևության մասին».
 
===== Վերնագրի տեքստ =====
Փիլիսոփայական-բարոյախոսական երկխոսություններ՝ «Մխիթարություն Մարկիային», «Մխիթարություն իմ մայր Հելիային», «Մխիթարություն Պոլիբիուսին», «Կյանքի կարճատևության մասին», «Հոգու անդորրության մասին», «Իմաստունի անսասանության մասին», «Իմ եղբայր Գալլիուսին՝ Երջանիկ կյանքի մասին», «Ներոն կայսրին՝ գթասրտության մասին», «Սերենուսի պարապ ժամանակի մասին», «Նախախնամության մասին», «Պաուլինուսին՝ կյանքի կարճատևության մասին».
 
# Ողբերգություններ՝ «Մեդեա», «Թիեստես», «Փեդրա», «Էդիպուս», «Տրոյուհիներ», «Ագամեմնոն», «Մոլեգին Հերքուլեսը», «Հերքուլես Էտայցի»։ Սենեկայի անունով մեզ է հասել նաև «Օկտավիա» ողբերգությունը, որը սակայն նրա գրչին չի պատկանում, այլ գրվել է նրա մահից որոշ ժամանակ հետո
# Երգիծական՝ «Դդմացում» (Apocolocyntosis divi Claudii)
16 580

edits