Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Ավելացվել է 81 բայտ ,  10 ամիս առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
 
== Անվանում ==
Անվանումն առաջացել է [[իրոկեզերեն]] Kanata «գյուղ» բառից։ Այս բառը եվրոպացիներն ընդունեցին որպես տեղանուն և այդպես կոչեցին երկրի այն մասը, որը տեղավորված է [[Սուրբ Լավրենտիոս գետ|Սուրբ Լավրենտիոս]] գետի շուրջը, իսկ հետագայում նաև ամբողջ երկիրը<ref>{{cite book|author=Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան |title=Աշխարհագրական անունների բառարան |publisher=«Լույս» |location=Երևան |year=1987 |page=}}</ref><ref name="Հ" />:
[[Պատկեր:Canada Parliament2.jpg|մինի|ձախից|Կանադայի պառլամենտի շենքը |244x244px]]
 
| archivedate = 2011-08-21
}}
</ref><ref name=Jacques1>{{cite web|last=Cinq-Mars|first=Jacques|title=Significance of the Bluefish Caves in Beringian Prehistory|publisher=Canadian Museum of Civilization|year=2001|page=2|url=http://www.civilization.ca/cmc/explore/resources-for-scholars/essays/archaeology/jacques-cinq-mars/significance-of-the-bluefish-caves-in-beringian-prehistory2#four|accessdate=2010-04-15|archiveurl=http://www.webcitation.org/616i3tOiv|archivedate=2011-08-21}}</ref>: Կանադայի հնդկացիների մեջ տարածված են ութ եզակի ավանդապատումներ աշխարհի ստեղծման մասին։ Սրանք ավանդապատումներ են երկրի, համաշխարհային ծնողի, հայտնության, բախման, ավազակության, դիակի վերածննդի, երկու արարիչներ և նրանց մրցման ու եղբայրների մասին<ref>{{cite book
|editor=Dickason, Olive
| title = The Native Imprint: The Contribution of First Peoples to Canada's Character
| url = http://edurss.ru/cgi-bin/db.pl?cp=&page=Book&id=53185&lang=en&blang=en&list=Found
}}
</ref>։ Քաղաքակրթություններից որոշները անհետացել են եվրոպացիների մշտական բնակավայրեր հայտնվելուց շատ առաջ ([[15-րդ դար]]ի վերջ - [[16-րդ դար]]ի սկիզբ), և հայտնաբերվել են միայմիայն հնագիտական պեղումների ժամանակ։
 
[[1400]] թվականի վերջին բնիկ ժողովուրդը եղել է 200 000-ից<ref name="dying"/> մինչև 2 000 000 մարդ<ref>{{cite book|last=Thornton|first=Russell|title=A population history of North America|editor=Michael R. Haines, Richard Hall Steckel|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|year=2000|page=13|chapter=Population history of Native North Americans|isbn=0521496667}}</ref>, իսկ ներկա պահին Կանադայի Տեղաբնակների առողջության պահպանման թագավորական հանձնաժողովը հաստատել է բնիկների 500 000 քանակը<ref>«''Handbook of North American Indians: Indians in contemporary society''». Garrick Alan Bailey (2008). Government Printing Office. p.285. ISBN 0-16-080388-8</ref>։ [[Գրիպ]]ի, [[կարմրուկ]]ի, [[Ծաղիկ (հիվանդություն)|ծաղիկի]] և այլ եվրոպական վարակիչ հիվանդությունների (որոնց նկատմամբ բնիկները իմունիտետ չունեին) կրկնվող բռնկումները հանգեցրել են տեղաբնակների 40 %-ից 80 %-ի մահացությանը<ref name="dying">{{cite book|last=Wilson|first=Donna M|coauthors= Northcott, Herbert C|url=https://books.google.am/?id=p_pMVs53mzQC&pg=PA25&dq&q=|title=Dying and Death in Canada|publisher=University of Toronto Press|location=Toronto|year=2008|isbn=9781551118734|pages=25–27|accessdate=2010-06-20}}</ref>։ Կանադայի բնիկ ժողովուրդները ներառում են՝ [[հնդկացիներ]]ին<ref name="First Nations Culture Areas Index">{{cite web
[[Պատկեր:Canada provinces evolution 2.gif|մինի|250x250px|Կանադայի տարածքի միավորում]]
[[Պատկեր:Կանադայի պրովինցիաներ և տարածքներ.png|մինի|250x250px|Կանադայի պրովինցիաները և տարածքները]]
Առաջին եվրոպացիները Կանադայում երևացել են 16-րդ դարի վերջին։ [[1534]] թվականին կանադական ափ են ելել [[ֆրանսիացի]] ծովագնացները։ 16-րդ դարում էլ [[ֆրանսիացիներ]]ը սկսել են Կանադայի գաղութացումը, որն ուղեկցվում էր բնիկ բնակչության ոչնչացումով։ [[Ֆրանսիա]]կան տիրապետության շրջանում հաստատվեցին ֆեոդալական հարաբերություններ։ [[Հյուսիսային Ամերիկա]]յում իր տիրապետությունը հաստատելու համար պայքարում էր նաև [[Անգլիա]]ն։ [[1756]]-[[1763]]- թվականների Յոթնամյա պատերազմի հետևանքով Կանադան անցավ [[Անգլիա]]յին և մտավ [[Բրիտանական կայսրություն|Բրիտանական կայսրության]] կազմի մեջ։ Կանադայում արագորեն սկսեցին զարգանալ կապիտալիստական հարաբերությունները։ Դրան նպաստեց մետրոպոլիայից և [[ԱՄՆ]]-ից կատարվող ներգաղթը Կանադա։ Սակայն կապիտալիզմի զարգացմանը խանգարում էին ֆեոդալիզմի մնացուկները։ Կանադայի պետական [[զինանշան]]ի վերին ձախ կողմում զետեղված է [[Մեծ Բրիտանիա]]յի դրոշը՝ « Յունիոն Ջեկը», իսկ աջից՝ [[Ֆրանսիա]]յի [[Բուրբոններ]]ի զինանշանը՝ « Ֆլեր- դե- լիսը»։
 
=== Կանադայի անկախացում ===
[[Պատկեր:STS-116 Payload (NASA S116-E-05364).jpg|thumb|alt=A shuttle in space, with Earth in the background. A mechanical arm labelled "Canada" rises from the shuttle|Փորձարկված ռոբոտային կանադական մանիպուլյատոր [[Սփեյս Շաթլի դիսքավրի]]՝ ՍԹՍ-116 գործողության ընթացքում]]
 
2012 թվականին հատկացվեց 1,3 միլիարդ կանդական դոլար՝ Կանադայում հետազոտություն և զարգացում իրականացնելու նպատակով, որից գրեթե 7 միլիարդը տրամարեց դաշնային կառավարությունը նահանգային կառավարության հետ միասին։միասին<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/scte01a-eng.htm|title=Domestic spending on research and development|publisher=Statistics Canada|date=October 17, 2014|accessdate=February 7, 2015}}</ref>: 2015 թվականին Կանադան ունեցավ 13 Նոբելյան մրցանակակիր ֆիզիկայի, քիմիայի և բժշկության բնագավառում։բնագավառում<ref>{{cite web|title=Canadian Nobel Prize in Science Laureates|url=http://www.science.ca/scientists/nobellaureates.php|publisher=Science.ca|accessdate=February 7, 2015}} Note that this source was published before 2011 and as such does not include [[Ralph M. Steinman]].</ref><ref>{{cite web|url=http://newswire.rockefeller.edu/?page=engine&id=1192|title=Rockefeller University scientist Ralph Steinman, honored today with Nobel Prize for discovery of dendritic cells, dies at 68|date=October 3, 2011|publisher=[[Rockefeller University]]}}</ref>: մ20122012 թվականին միջազգային գիտնականների կողմից անցկացված լայնամասշտաբ մի հետազոտության արդյունքներով Կանադան զբաղեցրեց աշխարհում չորրորդ տեղը՝ գիտական հետազոտությունների որակով։որակով<ref>{{cite news|url=http://www.theglobeandmail.com/news/national/canada-ranked-fourth-in-the-world-for-scientific-research/article4571162/|title=Canada ranked fourth in the world for scientific research|work=[[The Globe and Mail]]|date=September 26, 2012|accessdate=October 17, 2012}}</ref>: Ավելին, այն համաշխարհային տեխնոլոգիական ընկերությունների գլխամասերի կենտրոնն է։է<ref>{{cite web|url=http://www.branham300.com/index.php?year=2014&listing=1|title=Top 250 Canadian Technology Companies|year=2014|publisher=Branham Group Inc|accessdate=February 13, 2015}}</ref>: Կանադան ունի ամենաազատ մուտքը դեպի համացանց՝ ավելի քան 33 միլիոն օգտատերերի ցուցանիշով, ինչը համարժեք է երկրի ընդհանուր բնակչության 94 տոկոսին։տոկոսին<ref>{{cite web|url=http://www.internetworldstats.com/stats14.htm#north|title=Internet Usage and Population in North America|publisher=Internet World Stats|date=June 2014|accessdate=February 7, 2015}}</ref>:
 
«Կանադայի տիեզերային գործակալությունը» իրականացնում է տիեզերագնացության չափազանց գործուն ծրագիր՝ անցկացնելով մոլորակների տիեզերական և ավիացիոն հետազոտություններ, ինչպես նաև նախագծելով հրթիռներ և արբանյակներ։արբանյակներ<ref name="Angelo2009s">{{cite book|author=Joseph A. Angelo|title=Encyclopedia of Space and Astronomy|url=https://books.google.am/books?id=VUWno1sOwnUC&pg=PA22|year=2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-1018-9|page=22}}</ref>: Կանադան Միացյալ Նահանգներից և Խորհրդային Միությունից (ԽՍՀՄ) հետո երրորդ երկիրն է, որ արբանյակ է բաց թողել տիեզերք 1962 թվականին («Ալուետ 1» արբանյակ)։<ref name="Angelo2009s"/>: 1984 թվականին Մարկ Գարնոն դարձավ Կանադայի առաջին տղամարդ տիեզերագնացը։ Կանադան անդամակցում է «Տիեզերարագնացության միջազգային կայանին» (ՏՄԿ), համարվում է տիեզերական ռոբոտաշինության առաջին արտադրողներից մեկը, որը հեղինակել է «Կանդարմ», «Կանդարմ2» և «Դեքստր» տեսակների ռոբոտային մանիպուլյատորներ՝ Տիեզերարագնացության միջազգային կայանի և [[ՆԱՍԱ]]-ի [[Սփեյս Շաթլ]]-ի (տիեզերական մաքոքի) համար։ 1960-ականներից սկսած Կանադայի օդագնացության արտադրության ոլորտում նախագծվել և կառուցվել են արբանյակների բազմաթիվ տեսակներ՝ այդ թվում «Ռադարսաթ-1» և 2, «ISIS» և» MOST.<ref>{{cite web|url=http://www.newswire.ca/en/releases/archive/March2010/11/c9200.html|title=The Canadian Aerospace Industry praises the federal government for recognizing Space as a strategic capability for Canada|publisher=Newswire |accessdate=May 23, 2011}}</ref>: Կանադայում է արտադրվել նաև աշխարհի ամենից հաջողված և լայնորեն կիրառվող մետեորոլոգիական հրթիռը՝ Բլեք Բրենթսը. 1961 թվականին հրթիռի փորձարկումից հետո բաց է թողնվել ավելի քան 1000 Բլեք Բրենթս տեսակի հրթիռ։հրթիռ<ref>{{cite web|url=http://www.royalaviationmuseum.com/759/blackbrant/|title=Black Brant Sounding Rockets|publisher=Magellan Aerospace|year=2013|accessdate=February 13, 2015}}</ref>:
 
== Ժողովրդագրություն ==
<ref name="oecd">{{cite web|url=http://www.oecd.org/edu/Canada-EAG2014-Country-Note.pdf|title=Education at a Glance 2014|date=2014|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development|format=PDF|accessdate=December 21, 2015}}</ref>, Կանադան ունի աշխարհում ամենամեծ թվով երրորդական կրթություն ստացած մեծահասակները. մեծահասակ կանադացիների 51%-ը ունի առնվազն մեկ բարձրագույն կրթության աստիճան<ref name="oecd" />: Կանադան կրթության վրա ծախսում է իր ՀՆԱ-ի 5,3%-ը<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SE.XPD.TOTL.GD.ZS|title=Government expenditure on education as % of GDP (%)|date=2015|publisher=World Bank|accessdate=January 4, 2016}}</ref>: Այն հսկայական ներդրում է ունենում երրորդական կրթության վրա՝ մեկ ուսանողին բաժին է հասնում ավելի քան 20.000 ԱՄՆ դոլար<ref>{{cite web|url=http://www.oecd.org/education/skills-beyond-school/48630868.pdf|title=Financial and human resources invested in Education|date=2011|publisher=OECD|accessdate=July 4, 2014}}</ref>: 2014 թվականին 25-64 տարեկան բնակիչների 89 տոկոսը ստացել է ավագ դպրոցի աստիճան, այն դեպքում երբ ՏՀԶԿ-ի միջին արժեքը 75 տոկոսն է<ref name="OECDBLI">{{cite web|url=http://www.oecdbetterlifeindex.org/countries/canada/|title=Canada|year=2014|publisher=OECD|accessdate=February 13, 2015|work=[[OECD Better Life Index]]}}</ref>:
 
1982 թվականի Սահմանադրության 23-րդ կետի համաձայն՝ կրթությունը Կանադայի շատ շրջաններում հասանելի է և անգլերեն, և ֆրանսերեն<ref name="Epstein2008">{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=FI3zJQzOdcIC&pg=PA73|title=The Greenwood Encyclopedia of Children's Issues Worldwide|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2008|isbn=978-0-313-33617-1|page=73|author=Irving Epstein}}</ref>: Կանադայի պրովինցիաները և շրջանները պատասխանատու են կրթության ապահովման համար<ref name="MontesinosVela2013">{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=rqzwBwAAQBAJ&pg=PA305|title=Innovations in Governmental Accounting|publisher=Springer Science & Business Media|year=2013|isbn=978-1-4757-5504-6|page=305|author1=Vicente Montesinos|author2=José Manuel Vela}}</ref>: Պարտադիր է 5-7-ից մինչև 16-18 տարեկանների կրթությունը<ref>{{cite web|url=http://www.educationau-incanada.ca/index.aspx?action=educationsystem-systemeeducation&lang=eng|title=Overview of Education in Canada|publisher=Council of Ministers of Education, Canada|archiveurl=http://www.webcitation.org/5mYLss1b9|archivedate=January 5, 2010|accessdate=October 20, 2010}}</ref>, որը բերում է շուրջ 99 տոկոս մեծահասակների գրաճանաչությանը<ref name="cia">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|title=Canada|date=May 16, 2006|publisher=CIA|accessdate=May 23, 2011|work=World Factbook}}</ref>: 2002-ին թվականին 25-64 տարեկան կանադացիների 43 տոկոսը ունեցել է հետ-երկրորդական կրթություն, իսկ 25-34 տարեկանների մոտ այն կազմել է 51 տոկոս<ref>{{cite web|url=http://www.fin.gc.ca/ec2005/agenda/agc4-eng.asp|title=Creating Opportunities for All Canadians|date=November 14, 2005|publisher=Department of Finance Canada|accessdate=May 22, 2006}}</ref>: Ըստ սովորողների կրթական ձեռքբերումների գնահատման միջազգային ծրագրի տվյալների՝ Կանադայի սովորողները ունեն ՏՀԶԿ-ի միջին արժեքից բարձր պատրաստվածություն, հատկապես՝ մաթեմատիկայից, գիտությունից և ընթերցանությունից<ref>{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/54/12/46643496.pdf|title=Comparing countries' and economies' performances|year=2009|publisher=OECD|accessdate=May 22, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ctvnews.ca/canadian-education-among-best-in-the-world-oecd-1.583143|title=Canadian education among best in the world: OECD|date=December 7, 2010|publisher=CTV News|accessdate=February 15, 2013}}</ref>:
 
=== Ազգություն===
{{Pie chart|thumb=right|caption=Կանադայի էթնիկական խմբերը, 2011 թվականի վիճակագրության տվյալներով<ref>{{cite web|url=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&A1=All&B1=All&Custom=&TABID=1|title=National Household Survey Profile|publisher=Statistics Canada|year=2011|accessdate=February 13, 2015}}</ref>|label1=եվրոպացիներ|value1=76.7|color1=Blue|label2=ասիացիներ|value2=14.2|color2=Gray|label3=բնիկ կանադացիներ|value3=4.3|color3=Gold|label4=սևեր|value4=2.9|color4=Green|label5=լատինաամերիկացիներ|value5=1.2|color5=Red|label6=բազմազգ|value6=0.5|color6=Black|label7=այլ|value7=0.3|color7=White}}{{main|Կանադացիներ}}Ըստ 2006 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Կանադայի բնակչության 32%-ը տոկոսը համարում է, որ ինքը կանադացի է, 21%-ը՝ [[Անգլիացիներ|անգլիացի]], 15,8%-ը՝ [[ֆրանսիացի]], 15,1%-ը [[Շոտլանդացիներ|շոտլանդացի]], 13,9%-ը՝ [[Իռլանդացիներ|իռլանդացի]], 10,2%-ը [[Գերմանացիներ|գերմանացի]], 4,6%-ը՝ [[Իտալացիներ|իտալացի]], 4,3%՝ [[Չինացիներ|չինացի]], 4,0%-ը՝ Կանադայի հնդկացի, 3,9%-ը՝ [[Ուկրաինացիներ|ուկրաինացի]] և 3,3%-ը՝ [[Հոլանդացիներ|հոլանդացի]]<ref>{{cite web|url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000|title=Ethnocultural Portrait of Canada – Data table|date=July 28, 2009|publisher=Statistics Canada|accessdate=May 23, 2011}}</ref>: Կանադայում կա ճանաչված 600 հնդկացիական խմբեր, որոնք միասին կազմում են 1.172.790 մարդ<ref>{{cite web|url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=837928&GK=0&GRP=1&PID=89122&PRID=0&PTYPE=88971,97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2006&THEME=73&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|title=Aboriginal Identity (8), Sex (3) and Age Groups (12) for the Population of Canada, Provinces, Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2006 Census&nbsp;– 20% Sample Data|date=June 12, 2008|publisher=Statistics Canada|accessdate=September 18, 2009|work=2006 Census: Topic-based tabulations}}</ref>: Կանադայի աբորիգենների պոպուլյացիան (4%) աճում է ազգային ցուցանիշներից մոտ երկու անգամ ավելի արագ: 16,2%-ը կազմում են ոչ աբորիգեն տեսանելի ազգային փոքրամասնությունները<ref>{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=xQleAQAAQBAJ&pg=PA12|title=Race, Ethnicity, Crime and Criminal Justice in the Americas|publisher=Palgrave Macmillan|year=2012|isbn=978-0-230-35586-6|page=12|author=Anita Kalunta-Crumpton|author2=Texas Southern University}}</ref>: 2006-ին ամենատեսանելի ազգային փոքրամասնություններն էին [[հարավասիացիներ]]ը (4,0%), չինացիները (3,9%) և սևերը (2,5%): 2001-2006 թվականներին տեսանելի ազգային փոքրամասնությունների թիվը մեծացել է 27,2 տոկոսով<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/080402/dq080402a-eng.htm|title=2006 Census: Ethnic origin, visible minorities, place of work and mode of transportation|date=April 2, 2008|publisher=Statistics Canada|accessdate=January 19, 2010|work=The Daily}}</ref>: 1961 թվականին Կանադայի բնակչության երկու տոկոսից քիչն էին կազմում տեսանելի ազգային փոքրամասնությունները<ref>{{cite web|url=http://www.rhdcc-hrsdc.gc.ca/eng/labour/equality/racism/racism_free_init/pendakur.shtml|title=Visible Minorities and Aboriginal Peoples in Vancouver's Labour Market|last=Pendakur|first=Krishna|publisher=Simon Fraser University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516021011/http://www.rhdcc-hrsdc.gc.ca/eng/labour/equality/racism/racism_free_init/pendakur.shtml|archivedate=May 16, 2011|accessdate=June 30, 2014}}</ref>: 2007-ին թվականին 5 մարդուց համարյա 1-ը ծնվել էր արտասահմանում, որոնց 60 տոկոսը Ասիայից, այդ թվում՝ Միջին Արևելքից ներգաղթողներն էին<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/071204/dq071204a-eng.htm|title=2006&nbsp;Census: Immigration, citizenship, language, mobility and migration|date=December 4, 2007|publisher=Statistics Canada|accessdate=October 19, 2009|work=The Daily}}</ref>: Կանադա ներգաղթողները ամենաշատը Չինաստանից են, Ֆիլիպիններից և Հնդկաստանից<ref>{{cite web|url=http://cnews.canoe.ca/CNEWS/Politics/2010/11/09/16054896.html|title=Canadians want immigration shakeup|last=Lilley|first=Brian|year=2010|publisher=Canadian Online Explorer|accessdate=November 14, 2010|work=Parliamentary Bureau}}</ref>: Ըստ Կանադայի վիճակագրական ծառայության՝ 2031-ին թվականին տեսանելի փոքրամասնությունները կկազմեն Կանադայի բնակչության 1/3-ը<ref>{{cite news|url=http://www.theglobeandmail.com/news/national/the-changing-face-of-canada-booming-minority-populations-by-2031/article1494651/|title=The changing face of Canada: booming minority populations by 2031|last=Friesen|first=Joe|date=March 9, 2010|newspaper=The Globe and Mail|accessdate=May 14, 2012}}</ref>:
 
=== Կրոն===
Կանադան ունի կրոնական մեծ բազմազանություն՝ ընդգրկելով տարբեր հավատքներ և ավանդույթներ: Կանադան չունի պետական եկեղեցի, իսկ կառավարությունը պաշտոնապես ընդունել է բազմակրոնությունը<ref name="Moon2008">{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=ah66SQsk4hAC&pg=PA1|title=Law and Religious Pluralism in Canada|publisher=UBC Press|year=2008|isbn=978-0-7748-1497-3|pages=1–4|author=Richard Moon}}</ref>: Կրոնի ազատությունը Կանադայի սահմանադրությամբ պաշտպանվող իրավունքներից է, որը թույլ է տալիս անհատներին միավորվել և պաշտել առանց սահմանափակումների կամ խանգարող հանգամանքների<ref name="Scott2012n">{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=GbZJ2ZszYw8C&pg=PA345|title=The Religions of Canadians|publisher=University of Toronto Press|year=2012|isbn=978-1-4426-0516-9|page=345|author=Jamie S. Scott}}</ref>: Այժմ կրոնի պատկանելությունը ընդհանուր առմամբ համարվում է անձնական ընտրություն, որը կատարվում է առանց հասարակության կամ իշխանության միջնորդության<ref name="BoyleSheen2013">{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=JxgFWwK8dXwC&pg=PT219|title=Freedom of Religion and Belief: A World Report|publisher=University of Essex – Routledge|year=2013|isbn=978-1-134-72229-7|page=219|author1=Kevin Boyle|author2=Juliet Sheen}}</ref>: Սկզբում Կանադայի առօրյայում կենտրոնական դերը գրավել է [[քրիստոնեություն]]ը<ref name="Roberts2005w">{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=qnPOqwsR5UsC&pg=PA359|title=Recent Social Trends in Canada, 1960–2000|publisher=McGill-Queen's Press|year=2005|isbn=978-0-7735-2955-7|page=359|author=Lance W. Roberts}}</ref>, սակայն այժմ այն հետքրիստոնեական, [[Աշխարհիկ պետություն|աշխարհիկ]] պետություն է<ref name="BramadatSeljak2009">{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=VymssyK1Hs0C&pg=PA3|title=Religion and Ethnicity in Canada|publisher=University of Toronto Press|year=2009|isbn=978-1-4426-1018-7|page=3|author1=Paul Bramadat|author2=David Seljak}}</ref><ref name="Bowen2004">{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=__38sGZLrvYC&pg=PA174|title=Christians in a Secular World: The Canadian Experience|publisher=McGill-Queen's Press|year=2004|isbn=978-0-7735-7194-5|page=174|author=Kurt Bowen}}</ref><ref name="GregoryJohnston2009">{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=5liCbG4J9LYC&pg=PT672|title=The Dictionary of Human Geography|publisher=John Wiley & Sons|year=2009|isbn=978-1-4443-1056-6|page=672|author1=Derek Gregory|author2=Ron Johnston|author3=Geraldine Pratt|author4=Michael Watts|author5=Sarah Whatmore}}</ref><ref name="BermanBhargava2013b">{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=wrYAAQAAQBAJ&pg=PA103|title=Secular States and Religious Diversity|publisher=UBC Press|year=2013|isbn=978-0-7748-2515-3|page=103|author1=Bruce J. Berman|author2=Rajeev Bhargava|author3=Andr Lalibert}}</ref> : Կանադացիների մեծամասնությունը համարում է, որ կրոնը կարևոր չէ առօրյա կյանքում<ref name="Punnett2015a">{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=tG2mBgAAQBAJ&pg=PA116|title=International Perspectives on Organizational Behavior and Human Resource Management|publisher=Routledge|year=2015|isbn=978-1-317-46745-8|page=116|author=Betty Jane Punnett}}</ref>, բայց հավատում է աստծուն<ref name="Haskell2009">{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=TzJMfNOR5O0C&pg=PA50|title=Through a Lens Darkly: How the News Media Perceive and Portray Evangelicals|publisher=Clements Publishing Group|year=2009|isbn=978-1-894667-92-0|page=50|author=Dr. David M. Haskell (Wilfrid Laurier University)}}</ref>: Համաձայն 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ կանադացիների 67,3 տոկոսը իրեն համարում է քրիստոնյա, որոնցից [[Կաթոլիկություն|հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցու]] հետևորդները կազմում են ամենամեծ խումբը՝ 38,7 տոկոս: Ամենամեծ [[Բողոքականություն|բողոքական]] միավորումը Կանադայի միացյալ եկեղեցին է՝ 6,1 տոկոս, ապա գալիս են Կանադայի [[Անգլիկան եկեղեցի|անգլիկանների]] եկեղեցու հետևորդները՝ 5,0 տոկոս և [[բապտիստներ]]ը՝ 1,9 տոկոս<ref name="statcan1">{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/130508/dq130508b-eng.htm?HPA|title=Religions in Canada—Census 2011|publisher=Statistics Canada/Statistique Canada}}</ref>: 1960-ականներից երկրում մեծանում է աշխարհականության մակարդակը<ref>Hans Mol, "The secularization of Canada." ''Research in the social scientific study of religion'' (1989) 1:197-215.</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.am/books?id=VGF3wbzzy9QC&pg=PR15|title=A History of Christianity in the United States and Canada|year=1992|pages=15–17|author=Mark A. Noll}}</ref>: 2011 թվականին բնակչության 23,9 տոկոսը հաստատել է, որ չունի որևէ կրոնական պատկանելիություն, այն դեպքում, երբ 2001-ին թվականին այդ արժեքը կազմում էր 16,5 տոկոս<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/05/15/no-religion-is-increasingly-popular-for-canadians-report_n_3283268.html|title='No Religion' Is Increasingly Popular For Canadians: Report|date=May 15, 2013|accessdate=May 19, 2013|work=Huffington Post}}</ref>: Մնացած 8,8%-ը կապված են ոչ քրիստոնեական եկեղեցիների հետ, որոնցից ամենամեծ կրոնը կազմում է [[իսլամ]]ը և [[հինդուիզմ]]ը, համապատասխանաբար 3,2 և 1,5 տոկոս<ref name="statcan1" />:
 
=== Լեզուներ ===
 
=== Փիլիսոփայություն ===
19-րդ դ. բուրժուական փիլիսոփայական հոսանքները Կանադայում կազմավորվել են ֆրանսիական, անգլո-ամերիկյան փիլիսոփայության ազդեցությամբ։ 19-րդ դ. վերջին և 19-րդ դ. սկզբին կանադական փիլիսոփայության տարածման գործում մեծ դեր են խաղացել Զ. Օաթսոնը և նրա աշակերտները։ Անգլո-ամերիկյան նեոհեգելականության ազդեցությամբ ձևավորված «սպեկուլյատիվ փիլիսոփայությունը» նպաստել է գերմանական դասական իդեալիզմի, հատկապես Կանտի և Հեգելի ուսմունքների յուրացմանը։ «Մպեկուլյատիվ փիլիսոփայությանը» Ջ. Մ. Բրետը հակադրեց իր «ինտեգրալ ռեալիզմը», որը հարցադրումով տարբերվում է անգլո-ամերիկյան նեոռեալիզմից և քննադատական ռեալիզմից։ «Հավասարակշռված փիլիսոփայություն», այսինքն ըստ էության էկլեկտիկական փիլիսոփայություն (իդեալիզմի ռեալիզմի և պրագմատիզմի համակցում), ստեղծելու փորձ է կատարել Ռ. Կ. Լոջը։ Ներկայումս նկատելի է նեոպոզիտիվիզմի, իսկ բողոքական փիլիսոփաների շրջանում՝ քրիստոնեական էկզիստենցիալիզմի ազդեցությունը։ Համալսարաններում Փիլիսոփայությունը հիմնականում դասավանդում են արտասահմանյան պրոֆեսորները, մեծ ուշադրություն է դարձվում փիլիսոփայության պատմությանը (հատկապես անտիկ և միջնադարյան)։ Նեռթոմիստական փիլիսոփայության մշակման և դասավանդման միջազգային նշանակություն ունեցող խոշոր կենտրոններն են Լավալի ([[Քվեբեկ]]) համալսարանին կից բարձրագույն փիլիսոփայական դպրոցը, Ալբերտ Մեծի անվան միջնադարյան ուսումնասիրությունների ինստիտուտը ([[Մոնրեալ]]), Միջնադարյան ուսումնասիրությունների պապական ինստիտուտը ([[Տորոնտո]]). մշտական աշխատանքի են ներգրավվել տարբեր երկրների նշանավոր թոմիստ փիլիսոփաներ, այդ թվում էԷ. ժիլսոնը՝Ժիլսոնը՝ ինստիտուտի տնօրենը և ժԺ. Մարիտենը։ [[1958]] թվականին հիմնադրվել է Կանադական փիլիսոփայության ասոցիացիան, որ միավորում է անգլախոս և ֆրանսախոս փիլիսոփաներին։ [[Մոնրեալ]]ում գործում է Ֆրանս-կանադական ասոցիացիան և Մակ Գիլլի համալսարանին կից փիլիսոփայական ընկերությունը։ Մարքսլենինյան ուսմունքը պրոպագանդում է ԿԿԿ-ն։ Հրատարակվում են «Dialogue» ([[1962]]-ից), «Etudes Medievales» ([[1939]] թվականից), «Laval theologique et philosophique» ([[1945]] թվականից) փիլիսոփայական հանդեսները։
 
=== Պատմական գիտություն ===
=== Ֆրանսիական գրականություն ===
[[Պատկեր:Raven-and-the-first-men.jpg|մինի|250x250px]]
Կանադայում անգլիական տիրապետության հաստատումից հետո ([[1763]] թվական) ֆրանսալեզու գրականության մեջ իր արտացոլումը գտավ ֆրանս-կանադացիների դիմադրությունը անգլիական ուծացմանը։ 19-րդ դ. կեսին Կանադայի հասարակական-մշակութային կյանքի աշխուժացումը նպաստեց ռոմանտիկ բանաստեղծների հայրենասիրական դպրոցի երևան գալուն (Լ. Ֆրեշեթ, [[1839]]-[[1908]] թվականներ, Պ. Լեմե, [[1837]]-[[1918]] թվականներ և ուրիշներ)։ 19-րդ դ. սկզբին տարածում գտավ ռեգիոնալ գրականությունը, որն իդեալականացնում էր նահապետական կացութաձևը (Լ. էմոնի, [[1880]]-[[1913]] թվականներ, «Մարիա-Շապդլեն», [[1916]] թվական, վեպը և այլն)։ [[1930]]-ական թվականներին զարգացավ ռեալիզմը, 40-ական թվականների կեսին դառնալով գրականության գլխավոր ուղղությունը (Ռ. Լեմլեն, ծն. 1919 թվական, Գաբրիել Ռուա, ծն. 1909 թվական, Կ. ժասմենԺասմեն, ծն. [[1930]] թվական, Մարի Կլեր Բլե, ծն. [[1940]] թվական)։ 40-60-ական թ թվականներին բանաստեղծները (Ա. Գրանբուա, ծն. [[1900]] թվական, Անն էբլեր, ծն. [[1916]] թվական և ուրիշներ) ձգտում էին արտացոլել ժամանակակիցների բանական և հուզական կյանքը։
 
=== Անգլիական գրականություն ===
=== Ճարտարապետություն և կերպարվեստ ===
[[Պատկեր:The Jack Pine, by Tom Thomson.jpg|մինի|250x250px]]
Մինչ եվրոպացիների Կանադայում հայտնվելը զարգացման որոշակի աստիճանի է հասել հնդկացիների ու էսկիմոսների արվեստը՝ բազմագույն փայտագրությունը (պաշտամունքային և գերեզմանային սյուներ, դիմակներ, իրական և երևակայական մոտիվների միահյուսումով զարդապատված կահկարասի), քարի, ոսկորի, եղջյուրի փորագրություն, փետուրե և խեցե զարդերի պատրաստում, վառ նախշազարդերով գործվածքներ, ասեղնագործություն, որմնանկարչություն։ Հնդկացիների ավանդական կացարաններն էին «վիգվամ» հյուղերը, մորթեծածկ «տիպի» վրանները, գետնափոր տները, հիմնակմախքային, հարուստ փորագրությամբ փայտե տները, էսկիմոսները բնակվում էին փայտե, քարե, կիսագետնափոր տներում և ձյունե գմբեթաձև «իգլու»-ներում։ Եվրոպացի գաղթականները իրենց հետ Կանադա են բերել եվրոպական ճարտարապետության ձևերը՝ [[ֆրանսիա]]կան կլասիցիզմը, ուշ անգլիական կեղծ գոթիկան։ 19-րդ դ. կեսերին հիմնադրվում են նոր քաղսփներ, հիմնականում երկհարկանի տներով կառուցապատված փողոցների ուղղանկյուն ցանցով, դարի վերջերին ուժեղանում է [[ԱՄՆ]]-ի ճարտարապետության ազդեցությունը (գրասենյակային բազմահարկ շենքեր, հյուրանոցներ, ճարտ. Ֆ. Դառլինգ, Ջ. Պիրսոն)։ 16-րդIIրդ II-19-րդ դդ. ֆրանսիական ռոկոկոյի, այնուհետև կլասիցիզմի ազդեցությամբ զարգանում են գեղանկարչությունը (Ֆ. Բակուր, Պ. Քեյն, Կ. Կրիգհով), քանդակագործությունը (Ֆ. էլբեր)։ 19-րդ դ. սկզբից ծաղկում է ապրում ազգային ռեալիստական արվեստը (բնանկարիչներ Զ. Ու. Մորիս, Կ. Գանյոն, «Ցոթի խումբը»՝ Զ. Մագդոնալդ, Ա. Լիզմեր, է. Հոլգեյթ և ուրիշներ, քանդակագործ Ֆ. Լորինգ, գրաֆիկ է. Մեթոն-Թոմփսոն)։ Կանադայի արդի արվեստում գերակշռողը մոդեռնիստական ուղղություններն են (գեղանկարիչ ժ. Պ. Ռիոպել, քանդակագործ Լ. Արշամբո)։ Ռեալիստական ավանդություններին հետևում են «Բանվորական գեղարվեստական լիգայի» նկարիչները։ Զարգանում են դիզայնը, դեկորատիվ արվեստի մի շարք տեսակներ։ Ժողովրդական ստեղծագործությունում աչքի են ընկնում փայտագործությունն ու ուկրաինացիների ասեղնագործությունը, էսկիմոսների քարարձանները։ Կիրառական գրաֆիկան հիմնականում հետևում է [[ԱՄՆ]]-ի «մասսայական մշակույթի» նմուշներին։ 19-րդ դ. կեսից վերակառուցվում և աճում են հին քաղաքները։ Մեծացել է բնակարանային շինարարությունը։ Կառուցվում են արդյունաբերական և հասարակական խոշոր համալիրներ ([[Տորոնտո]]յի քաղաքապետարանը, Վիլ Մարի հրապարակը և [[1967 ]]վի համաշխարհային ցուցահանդեսը, [[Մոնրեալ]])։ Միասնական նախագծերով են կառուցվել արդյունաբերական ձեռնարկություններին մոտ ստեղծվող քաղաքները (Կիտիմատ, Էլիոա-Լեյկ, Ինուվիկ)։
 
=== Երաժշտություն ===
Կանադայի երաժշտական կյանքը 16-րդI դ. սկսած կապված է անգլիական և ֆրանսիական մշակույթին։ Առաջին կանադական օպերան գրել է ֆրանսիացի ժԺ. Կենելը («Կոլա և Կոլինետտա», [[1790]] թվական, [[Մոնրեալ]])։ 19-րդ դ. 2-րդ կեսին ստեղծվել են երաժշտասերների ընկերություններ, ձևավորվել է կանադական ժողովրդական երաժշտությունը (կենցաղային երգեր, ռոմանտիկական բալլադներ են)։ Առաջին նշանավոր երաժշտական գործիչներից է կոմպոզիտոր Կ. Լավալլեն (ազգային հիմնի երաժշտության հեղինակը)։ 19-րդ դ. Վերջին։վերջին։ 19-րդ դ. սկզբին երևան են եկել պրոֆեսիոնալ կոմպոզիտորներ և կատարողներ, ստեղծվել նվագախմբեր, երգչախմբեր։ Կանադայի երաժշտական կյանքը վերելք է ապրել սկսած 19-րդ դ. 40-ական թվականներից։ [[1949]] թվականին ստեղծվել են Կանադայի օպերային խումբը ([[Տորոնտո]]) և Ազգային երիտասարդական նվագախումբը, [[1969]] թվականին բացվել է Արվեստի ազգային կենտրոնը (օպերային և դրամատիկական թատրոններ են)։ Կանադայում գործում է բարձրագույն երաժշտական ուսումնական 8 հաստատություն (կոնսերվատորիաներ, երաժշտական ակադեմիաներ)։ [[1965]] թվականից [[Մոնրեալ]]ում անց են կացվում երաժիշտ կատարողների միջազգային փառատոներ և մրցույթներ։ ժամանակակից երաժիշտներից են՝ կոմպոզիտորներ Մ. Բլեկբեռնը, Կ. Պեպենը, դիրիժորներ ժԺ. Բոդրին, Պ. Դերվոն, դաշնականար Գ. Դուլդը, Ա. Կուերաին, շութակահարուհի Ի. Հենդելը, երգչուհի Լ,. Մարշալը, Մ. Ֆորեսաերը, երգիչ Լ. Սիմոնոն և ուրիշներ։ Գործում են Կանադական կոմպոզիտորների ասոցիացիան, Կանադական երաժշտական խորհուրդը և այլ կազմակերպություններ։
 
=== Բալետ ===
[[1938]] թվականից գործող բալետի դպրոցի հիման վրա կազմակերպվել է առաջին՝ «Վիննի-պեգի բալետ» թատերախումբը ([[1949]]-ից թվականից պրոֆեսիոնալ, [[1953]]-ից թվականից կոչվել է թագավորական)։ [[1951]] թվականին [[Տորոնտո]]յում ստեղծվել է Կանադայի «Ազգային բալետ» խումբը։ [[1952]]-ին թվականին [[Մոնրեալ]]ի հեռուստատեսային բալետային խմբից կազմակերպվել է «Կանադական մեծ բալետը»։ [[1967]] թվականին երկրում կար 4 խումբ։ Գործող բալետային դպրոցներից խոշորը. Ազգային բալետային դպրոցն է (հիմնվել է [[1959]] թվականին, [[Տորոնտո]])։
 
=== Թատրոն ===
Թատրոնի զարգացումն սկսվել է 16-րդIրդ I դ., ֆրանսիական Քվեբեկ և Աքադիա նահանգներում։ [[1774]] թվականին Հալիֆաքս քաղաքում բեմադրվել է կանադական առաջին պիեսը ([[անգլերեն]])։ [[1825]] թվականին [[Մոնրեալ]]ում բացվել է առաջին մշտական թատրոնը։ [[1940]]-ական թվականների վերջերից պրոֆեսիոնալ թատրոններ են գործում խոշոր քաղաքներում։ Դրանցից ամենահինը «Ռիդո վեր»-ն է (հիմնվել է [[1949]] թվականին, [[Մոնրեալ]]ում), ուր բեմադրվում են Շեքսպիրի, Մոլիերի, Պ. Կլոդելի, Ա. Չեխովի և ուրիշների պիեսները։ Կանադական դրամատուրգներից են՝ Ռ. Դեյվիսը, Ջ, Կոուլաերը, Գ. Ֆերիսը, Լ. Մինկլերը։ Ֆրանսալեզու թատրոնները ձգտում են ստեղծել ազգային թատերարվեստ։ Անգլախոս թատերախմբերը կրում են [[ԱՄՆ]]-ի թատրոնի ազդեցությունը։ Թատերական գործիչներից են՝ Զ. Կոլիկոսը, Կ. Պլամմերը, ժ. Գասկոն։ Կազմակերպվում են դրամատիկական արվեստի ամենամյա փառատոներ։ [[1953]] թվականից Մտրատֆորդում տեղի է ունենում Շեքսպիրյան փառատոն։ Գործում է Ազգային թատերական դպրոց, դասավանդումը՝ [[ֆրանսերեն]]ով և [[անգլերեն]]ով։
 
=== Կինո ===
Ֆիլմերի կանոնավոր արտադրությունն սկսվել է [[1914]] թվականից։ Մեծ մասամբ թողարկվել են վավերագրական և ռեկլամային կարճամետրաժ ֆիլմեր։ [[1939]]-[[1946]] թվականներին ազգային կինոարվեստի ձևավորմանը մեծապես նպաստել է անգլացի ռեժիսոր Ջ. Գրիրսոնը։ [[1956]] թվականին [[Մոնրեալ]]ում ստեղծվել է Կինոյի ազգային վարչություն, այնուամենայնիվ ֆիլմերի թողարկումը պայմանավորված է առանձին ռեժիսորների նախաձեռնությամբ, քանի որ կառավարությունը չի աջակցում կինեմատոգրաֆիայի զարգացմանը։ Լավագույն ֆիլմերից են՝ «Ոսկու քաղաքը» ([[1957]] թվական, ռեժ. Կ. Լոու), «Որպեսզի կյանքը շարունակվի» ([[1963]] թվական, ռեժ. Մ. Բրո)։ Կինոգործիչներից են՝ Կ. ժյուտրան, ժԺ. Կարլը, Ռ. Գարսոն, Գ. Մանրոն, Կ, Պինդալը, մուլտիպլիկացիոն կինոյի նշանավոր ռեժ. Ն. Մակլարենը։ Մտրատֆորդում, [[Մոնրեալ]]ում, [[Վանկուվեր]]ում [[1957]] թվականից տեղի են ունենում միջազգային կինոփառատոներ։
 
== Խոհանոց ==
152 461

edits