«Խորհրդա-գերմանական պայմանագիր (1939)»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
ԽՍՀՄ-ը, որը տարակուսում էր Արևմտյան տերություններից և հնարավոր «կապիտալիստական շրջափակումից», մի փոքր ավելի տարակուսած էր լքված կլինի կամ կբախվի Լեհական բանակի հետ և ոչինչ չէր ուզում բացի երկաթե ռազմական դաշինքից Ֆրանսիայի և Բրիտանիայի հետ{{sfn|Carley|1993|p =324}}, որոնք կերաշխավորեն երկու ճակատով Գերմանիայի դեմ հարձակումը{{Sfn|Watson|2000|p=695}}: Այսպիսով Ստալինի համար կոլեկտիվ անվտանգությունը հիմնական խնդիր էր դարձել<ref>{{Cite journal|type=review of Raack, R, ''Stalin's Drive to the West, 1938–1945: The Origins of the Cold War''|title=The Journal of Modern History|first=G|last=Roberts|volume=69|date=December 1997|page=787|issue=4|ref=harv}}.</ref>: Բրիտանիան և Ֆրանսիան դեռ հավատում էին, որ պատերազմից կարելի է խուսափել պատերազմից և ԽՍՀՄ-ը թուլացել է [[1930-ականների բռնաճնշում]]ներից հետո{{sfn|Watt|1989|p=118}} և չի կարող լինել պատերազմի հիմնական մասնակից{{Sfn|Watson|2000|p=695}}, նաև որ մեծ ռազմական աղբյուրներ են ծախսվել [[Խորհրդա-ճապոնական սահմանային հակամարտություններ|ԽՍՀՄ հաղթանակի]] համար ճապոնական [[Կվանտունյան բանակ]]ի նկատմամբ [[Մանջուրիա]]յի սահմանին{{sfn|Carley|1993|pp=303–41}}: Ֆրանսիան ավելի նպատակադրված էր համաձայնագիր կնքել ԽՍՀՄ-ի հետ քան Բրիտանիան և որպես մայրցամաքային տերություն ավելի շատ էր ցանկանում հասնել համաձայնությամբ և վախենում էր ԽՍՀՄ-ի և Գերմանիայի միջև համաձայնագրի կնքումից{{Sfn|Watson|2000|p=696}}: Այս իրադարձությունները մասնակի բացատրում էին, թե ինչու էր Մոսկվան երկակի խաղ խաղում 1939 թվականին` դաշնակցության շուրջ բաց քննարկումներ իրականացնելով Ֆրանսիայի և Բրիտանիայի հետ, իսկ նրանց թիկունքում գաղտնի բանակցություններ էր վարում Գերմանիայի հետ{{Sfn|Watson|2000|p=696}}:
 
Մայիսի վերջին պայմանագրերի նախագծերը պաշտոնապես ներկայացվեցին{{Sfn|Watson|2000|pp=696–8}}: Հունիսի կեսերին եռակողմ բանակցությունները սկսվեցին{{Sfn|Watson|2000|p=704}}: Քննարկումները կենտրոնացան արևելյան և կենտրոնական Եվրոպայի երկրների վրա, որոնց անվանտգությունը հարկավոր էր երաշխավորել Գերմանիայի աճող ագրեսիայից{{sfn|Carley|1993|pp=322–3}}: ԽՍՀՄ-ը կարծում էր, որ եթե Գերմանիան նպատակաուղղվի ՄերձբալթյանԲալթյան երկրների վրա, դա կնշանակի անուղղակի ագրեսիա ԽՍՀՄ-ի հանդեպ{{Sfn|Watson|2000|p=708}}: Բրիտանիան տարակուսում էր, որ ԽՍՀՄ-ը լեզու կգտնի իրենց հետ և կարդարացնի իր ներխուժումը Ֆինլանդիա և ՄերձբալթյանԲալթյան երկրներ, կամ կստիպի այս երկներին լավ հարաբերություններ փնտրել Գերմանիայի հետ{{Sfn|Shirer|1990|p=502}}<ref>{{cite book|last=Hiden|first=John|title=The Baltic and the Outbreak of the Second World War|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=0-521-53120-9|page=46}}.</ref>: Անուղղակի ագրեսիայի սահմանման վերաբերյալ քննարկումները դարձան կողմերի անհամաձայնության պետճառ և հուլիսի կեսերին եռակողմ քաղաքական բանակցությունները սառեցվեցին, բայց համաձայնվեցին սկսել քննարկումներ ռազմական համաձայնագրի շուրջ, որին ընդդիմացավ ԽՍՀՄ-ը` պատճառաբանելով , որ ոչ մի ռազմական համագործակցություն հնարավոր չէ առանց քաղաքական համաձայնագրի{{Sfn|Watson|2000|pp=710–1}}: Ռազմական բանակցություններից մեկ օր առաջ պոլիտբյուրոն որոշեց, որ բանակցությունները արդյունք չեն ունենա և որոշեց սկսել լրջորեն մտածել Գերմանիայի հետ բանակցությունների շուրջ<ref>{{cite book|last1= Gromyko|first1=Andrei |url=https://www.alibris.com/Soviet-foreign-policy-1917-1980-Andrei-Andreevich-Gromyko/book/6233636?collectible=1&qsort=p&matches=1|first2=B. N. Ponomarev|last2=Ponomarev|title=
Soviet foreign policy : 1917-1980 Collectible Soviet foreign policy : 1917-1980 |publisher=Progressive Publishers|year=1981|isbn= |page=89}}.</ref>: Ռազմական բանակցությունները սկսվեցին օգոստոսի 12-ին Մոսկվայում, Բրիտանիայի պատվիրակությունը ղեկավարում էր նախկին ադմիրալ [[Ռեգինալդ Դրաքս]]ը, Ֆրանսիայի պատվիրակության ղեկավարն էր Այմե Դյումեն և ԽՍՀՄ-ինը` [[Կլիմենտ Վորոշիլով]]ը: Առանց գրավոր համաձայնության, Դրաքսը իրավասու չէր երաշխավորել որևէ բան ԽՍՀՄ-ին և հնարավորինս ձգձգում էր քննարկումները և խուսափում էր պատասխանից, որդյոք Լեհաստանը կտրամադրի իր տարածքերը ԽՍՀՄ բանակին, եթե Գերմանիան հարձակվի նրա վրա<ref>{{cite book|last1=Butler|first1=Susan |url=https://books.google.com/books?id=TwXTCwAAQBAJ&pg=PA173&lpg=PA173&dq=Reginald+Drax+Voroshilov&source=bl&ots=cHLl_hNz2d&sig=8YXqepiEUtdpKvwau_YmpbgQvM0&hl=zh-CN&sa=X&ved=0ahUKEwjUi7zAp-DYAhVI62MKHbleBY4Q6AEIWTAK#v=onepage&q=Reginald%20Drax%20Voroshilov&f=false|first2=|last2=|title=Roosevelt and Stalin: Portrait of a Partnership |publisher=Vintage Books|year=2016|isbn= |page=173}}.</ref>: Քանի որ բանակցությունները տապալվեցին, Գերմանիայի ագրեսիան զսպող հնարավոր միջոցը կորցվեց<ref>[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/3223834/Stalin-planned-to-send-a-million-troops-to-stop-Hitler-if-Britain-and-France-agreed-pact.html Stalin 'planned to send a million troops to stop Hitler if Britain and France agreed pact']</ref>:
 
[[Քարոզչությունը ԽՍՀՄ-ում|Խորհրդային քարոզչամեքենան]] մեծ ջանքեր գործադրեց, որպեսզի նվազագունի հասցնի փաստի կարևորությունը, որ նրանք մոտ մեկ տասնամյակ պայքարել են Նացիզմի դեմ տարբեր եղանակներով: Բացի պայմանագիրը ստորագրումից, Մոլոտովը փորձում էր համուզել գերմանացիներին իրենց բարի կամքի մասին և լրագրողներին բացատրեց, որ «ֆաշիզմը բնական երևույթ է»<ref>{{cite book|first=Fulton John|last=Sheen|title=Communism and the Conscience of the West|publisher=Bobbs–Merrill|year=1948|page=115}}.</ref>:
 
Հնարավոր գաղտնի դրույթների գոյության մասին առաջին անգամ ահազանգեց ՄերձբալթյանԲալթյան երկրների մտավորականություն պայմանագրի ստորագրումից օրեր անց: Այս թեմայով անհանգստությունը մեծացավ, երբ ԽՍՀՄ-ը սկսեց բանակցություններ վարել այս երկներում ռազմաբազաներ կառուցելու վերաբերյալ:
 
Պայմանագրի ստորագրումից մեկ օր անց ԽՍՀՄ ռազմական դիվանագետ [[Կլիմենտ Վորոշիլով]]ը իր մոտ հրավիրեց բրիտանական և ֆրանսիական պատվիրակություններին{{Sfn|Shirer|1990|pp=541–2}}: Օգոստոսի 25-ին Վորոշիլով ասաց նրանց, որ քաղաքական իրավիճակը փոխվել է և իմաստ չունի շարունակել երկխոսությունը{{Sfn|Shirer|1990|pp=541–2}}: Նույն օրը Հիտլերը Բրիտանիայի դեսպանին Բեռլինում ասաց, որ պայմանագիրը ԽՍՀՄ-ի հետ պահանջված էր, որպեսզի խուսափեն երկճակատյա պատերազմից, ինչպես Առաջին աշխարհամարտում և Բրիտանիան պետք է համաձայնվի իրենց պահանջների հետ Լեհաստանի հարցում{{Sfn|Nekrich|Ulam|Freeze|1997|p=123}}:
[[Պատկեր:Ribbentrop-Molotov.svg|frameless|center|upright=3.4|Պլանավորված և իրական տարածքային փոփոխությունները Կենտրոնական Եվրոպայում 1939–1940 թվականներին]]
 
==Ֆինլանդիայի, Լեհաստանի, ՄերձբալթյանԲալթյան երկրների և Ռումիայի նվաճումներ==
[[File:Armia Czerwona,Wehrmacht 22.09.1939 wspólna parada.jpg|thumb|right|Վերմախտի և Կարմիր բանակի միասնական ռազմական շքերթը [[Բրեստ]]ում Լեհաստան ներխուժման ավարտին: Կենտրոնում գեներալ մայոր [[Հայնց Գուդերյան]]ն ու Բրիգադի հրամանատար [[Սեմյոն Կրովեշեյն]]ն են:]]
 
Հոկտեմբերի 3-ին Մոսկվայում Գերմանիայի դեսպան [[Վերներ ֆոն Շուլենբուրգ]]ը տեղեկացրեց [[Իոահիմ ֆոն Ռիբենտրոպ]]ին, որ ԽՍՀՄ կառավարությունը ցանկանում է իրեն կցել [[Վիլնյուս]] քաղաքը և նրա շրջակայքը: 1939 թվականի հոկտեմբերի 8-ին նոր խորհրդա-գերմանական համաձայնություն ձեռք բերվեց [[Վյաչեսլավ Մոլոտով]]ի և Գերմանիայի դեսպանի միջև<ref>{{cite journal|url=http://www.lituanus.org/1989/89_2_02.htm|last=Domas|first=Krivickas|title=The Molotov–Ribbentrop Pact of 1939: Legal and Political Consequences|journal=Lituanus|volume=34|date=Summer 1989|issn=0024-5089|issue=2|ref=harv}}.</ref>:
 
[[ՄերձբալթյանԲալթյան երկրներ]] [[Էստոնիա]]յին, [[Լատվիա]]յին և [[Լիտվա]]յին ոչինչ չէր մնում քան ստորագրել այսպես կոչված ''Ընդհանուր պաշտպանության և աջակցության պակտ''-ը, որով թույլատրեցին խորհրդային զորքերին մուտք գործել իրենց տարածք<ref name="wettig20" />:
 
===Խորհրդա-ֆիննական պատերազմ և Կատինի գնդակահարություններ===
[[Պատկեր:Lithuania territory 1939-1940.svg|thumb|right|Լիտվան 1939-ից 1941 թվականներին: Նացիստական Գերմանիային զիջվեց [[Շեշուպե]] գետից արևմուտք ըսնկած տարածքը համաձայն խորհրդա-գերմանական բարեկամության պայմանագրի, փոխարենը Գերմանիան վճարեց $7.5 միլիոն:]]
 
[[ՄերձբալթյանԲալթյան երկրներ]]ի կողմից պայմանագիրը համաձայնեցնելուց հետո{{Sfn|Engle|Paananen|1985|p=6}} Ստալինը իր ուշադրությունը ուղղեց դեպի Ֆինլանդիա` հասկանալով որ Ֆինլանդիայի կապիտուլացիան կարող է մեծ աղմուկ բարձրացնել{{Sfn|Turtola|1999|pp =35–37}}: ԽՍՀՄ-ը Ֆինլանդիայից պահանձեց [[Կարելյան թերակղզի]]ն, [[Ֆիննական ծոց]]ի կղզիները և ռազմական բազա Ֆինլանդիայի մայրաքաղաք [[Հելսինկի]]ի մոտ{{Sfn|Turtola|1999|pp=32–33}}{{Sfn|Trotter|2002|pp=12–13}}, ինչը Ֆինլանդիան մերժեց{{Sfn|Edwards|2006|p=55}}: ԽՍՀՄ-ը օգտագործեց [[Մայնիլայի պատահար]]ը որպես առիթ դուրս գալու չհարձակման պայմանագրից{{Sfn|Turtola|1999|pp=44–45}}: [[Խորհրդա-ֆիննական պատերազմ (1939-1940)|Կարմիր բանակը հարձակվեց]] Ֆինլանդիայի վրա 1939 թվականի նոյեմբերին<ref name="ckpipe">{{cite book|last=Kennedy-Pipe|first=Caroline|title=Stalin's Cold War|place=New York|publisher=Manchester University Press|year=1995|isbn=0-7190-4201-1}}.</ref>: Միաժամանակ ստեղծեց իրեն ենթակա [[Ֆիննական Ժողովրդական հանրապետություն|Ֆիննական Ժողովրդական հանրապետության]] կառավարություն{{Sfn|Chubaryan|Shukman|2002|p=xxi}}: Լենինգրադի ռազմական շրջանի հրամանատար: Ֆինները անակնկալ ուժեղ դիմադրություն ցույց տվեցին` մեծ կորուստներ պատճառելով խորհրդային զորքին, որից հետո ԽՍՀՄ-ը ստիպված էր կնքել [[Մոսկվայի հաշտության պայմանահիր|հաշտության պայմանագիր]]: Ֆինլանդիան կորցրեց [[Կարելիա]]յի հարավարևելյան մասը (Ֆինլանդիայի տարածքի 10%-ը)<ref name="ckpipe"/>, ինչի պատճառով 422.000 կարելիացի (Ֆինլանդիայի բնակչության 12%-ը) կորցրեց իրենց տները{{Sfn|Engle|Paananen|1985|pp=142–3}}Խ ԽՍՀՄ պաշտոնական տվյալներով իրենց կորուստները կազմել էին 200.000 սպանված{{Sfn|Roberts|2006|p=52}}, մինչդեռ ԽՍՀՄ-ի վարչապետ [[Նիկիտա Խրուշչով]]ը ավելի ուշ հայտարարել էր, որ կուրուստները կարող են կազմել մեկ միլիոն<ref>{{cite book|last=Mosier|first=John|title=The Blitzkrieg Myth: How Hitler and the Allies Misread the Strategic Realities of World War II|publisher=HarperCollins|year=2004|isbn=0-06-000977-2|page=88}}.</ref>:
 
Այս ժամանակահատվածում մի շարք Գեստապո-ՆԳԺԿ կոնֆերանսներիից հետո [[ԽՍՀՄ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատ|ՆԳԺԿ]]-ի սպաները զեկուցել են, որ մոտ 300.000 լեհ ռազմագերիներ պահվում են ճամբարներում<ref name="PWN">{{cite web|url=http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=3949396|language=Polish|title=Obozy jenieckie żołnierzy polskich|trans-title=Prison camps for Polish soldiers|place=[[Լեհաստան|ԼՀ]]|publisher=[[Internetowa encyklopedia PWN]]|accessdate=28 November 2006}}.</ref><ref name="Wojsko">{{Cite book|url=http://www.dzp.wojsko.pl/dzial/wydawnictwa/zwarte/pdf/EHW_1_2005.pdf|contribution=Edukacja Humanistyczna w wojsku|year=2005|title=Dom wydawniczy Wojska Polskiego|issn=1734-6584|language=Polish|trans-title=Official publication of the Polish Army|place=PL|issue=1|ref=harv|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080307151053/http://www.dzp.wojsko.pl/dzial/wydawnictwa/zwarte/pdf/EHW_1_2005.pdf|archivedate=2008-03-07|df=}}.</ref><ref name="Молотов">{{Cite journal|title=Молотов на V сессии Верховного Совета 31 октября цифра "примерно 250 тыс."|language=Russian|ref=harv}}</ref><ref name="Отчёт">{{Cite book|place=[[Russia|RU]]|title=USA truth|publisher=By|contribution=Отчёт Украинского и Белорусского фронтов Красной Армии Мельтюхов, с. 367.|url=http://www.usatruth.by.ru/c2.files/t05.html|language=Russian|ref=harv}}{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, և որ իրականացվում է սպանվածների հաշվառում<ref name="Fischer">{{cite journal |publisher=CIA |author-link=Benjamin B. Fischer |last=Fischer |first=Benjamin B |url=https://www.cia.gov/csi/studies/winter99-00/art6.html |title=The Katyn Controversy: Stalin's Killing Field |place=US |journal=[[Studies in Intelligence]] |date=Winter 1999–2000 |ref=harv}}.</ref> 1940 թվականի մարտի 5-ին, տեղի ունեցավ հետագայում հայտնի դարձած [[Կատինի գնդակահարություն]]ը<ref name="Fischer" /><ref name="Sanford">{{cite book|author-link=George Sanford (scholar)|last=Sanford|first=George|title=Katyn and the Soviet Massacre of 1940: Truth, Justice and Memory|isbn=978-0-415-33873-8|volume=20|series=BASEES – Russian and East European studies: British Association for Soviet, Slavonic and East European Studies|url=https://books.google.com/?id=PZXvUuvfv-oC&pg=PA20&lpg=PA20&dq=Soviet+invasion+of+Poland+1939|publisher=Routledge|year=2005|format=Google Books|pages=20–24}}.</ref><ref>{{cite web|publisher=CIA|url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/kent-csi/pdf/v43i3a06p.pdf|title=Stalin's Killing Field|accessdate=2008-07-19|format=PDF}}</ref>, որի ժամանակ հրամանագիր էր ստորագրվել գնդակահարել 25,700 լեհ ռազմագերիների, որոնց բնորոշում էին որպես ազգայնականներ և հակահեղափոխականներ, նրանք պահվում էին արևմտյան [[Ուկրաինա]]յի և [[Բելառուս]]ի ճամբարներում ու բանտերում<ref name="kmw_resolution">{{cite journal|title=Excerpt from the minutes No. 13 of the Politburo of the Central Committee meeting, shooting order|date=March 5, 1940|place=[[Canada|CA]]|publisher=Electronic museum|url=http://www.electronicmuseum.ca/Poland-WW2/katyn_memorial_wall/kmw_resolution.html|accessdate=19 December 2005|language=Russian, English|ref=harv|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080505093030/http://www.electronicmuseum.ca/Poland-WW2/katyn_memorial_wall/kmw_resolution.html|archivedate=5 May 2008|df=}}.</ref>: