Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Մուսուլմանական խաղաղ բնակչության կորուստները պատերազմի ժամանակ հաճախ հաշվվում են տասնյակ հազարների<ref>{{Citation | title = Genocide in the Age of the Nation State: The rise of the West and the coming of genocide | first = Mark | last = Levene | year = 2005 | url = https://books.google.com/books?id=3PsLXeDflfMC&pg=PA225&dq=muslims++1878+bulgaria+%22tens+of+thousands%22&hl=en&ei=tn89TdzJCY72sgaRttHzBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CD8Q6AEwBg#v=onepage&q=muslims%20%201878%20bulgaria%20%22tens%20of%20thousands%22&f=false | page = 225}}.</ref>: Կոտորոծների կազմակերպիչների մասով պատմաբանները վիճելի են համարում: Ամերիկացի պատմաբան [[Ջաստին Մակարտի (Ամերիկացի պատմաբան)|Ջաստին Մակարտի]]ն գտնում է որ կազմակերպիչներն են ռուս զինվորները, կազակները, ինչպես նաև բուլղարացի կամավորները<ref name="McCarthy, J. 2001, p. 48">{{Citation | last = McCarthy | first = J | title = The Ottoman Peoples and the end of Empire | year = 2001 | page = 48 | publisher = Oxford University Press}}.</ref>, մինչդեռ [[Ջեյմս Ջ. Ռեյդ]] գտնում է, որ հիմնական զորերը եղել են [[չերքեզներ]]ը և մեղավորները կարող են լինել Օսմանյան բանակից{{Sfn | Reid | 2000 | pp = 42–43}}: Ըստ [[Ջոն Ժոզեֆ (ակադեմիկոս)|Ջոն Ժոզեֆ]]ի ռուս զինվորները հաճախ կոտորել են մուսուլման գյուղացիներին, որպեսզի նրանք չխանգարեն զորքի մատակարարմանը և տեղաշարժին: [[Հարմանլիի կոտորած|Հարմանլիի ճակատամարտ]]ը ուղեկցվեց մահմեդական խաղաղ բնակչության նկատմամբ վրեժով, որի ժամանակ մեծ թվով մահմեդական քաղաքացիներ հարձակման ենթարկվեցին Ռուսական բանակի կողմից, արդյունքում սպանվեցին հազարավորները և նրանց գույքը բռնագրավվեց<ref>{{Citation | title = The Congress of Berlin and after | first = William Norton | last = Medlicott | page = 157}}</ref><ref>{{Citation | title = Muslim-Christian Relations and Inter-Christian Rivalries in the Middle East | first = John | last = Joseph | page = 84 | year = 1983}}.</ref>: ''Daily News''-ի լրագրողները զեկուցեցին, որ ըստ ականատեսների, ռուս զինվորները հրկիզել են հինգ թուրքական գյուղ, որպեսզի խուսափեն տարածաշրջանում թուրքերի պարտիզանական պայքարիզ{{Sfn | Reid | 2000 | p = 324}}:
 
Ըստ [[Էռջեյ Կրամպտոն]]ի փախստականների թիվը 130.000 էր<ref>{{Citation | last = Crampton | first = RJ | title = A Concise History of Bulgaria | year = 1997 | publisher = Cambridge University Press | ISBN = 0-521-56719-X | page = 426}}.</ref>: [[Ռիչարդ Կ. Ֆրուկտ]]ը համարում էր որ պատերազմից հետո մնաց մահմեդական բնակչության միայն կեսը (700,000), 216.000-ը սպանվեցին, մնացածը արտագաղթեցին<ref>{{Citation | title = Eastern Europe | first = Richard C | last = Frucht | page = 641 | year = 2005}}.</ref>: [[Դուգլաս Արտուր Հովարդ]]ը գտնում էր, որ պատերազմից առաջ Բուլղարիայում ապրող մոտ 1.5 միլիոն մահմեդական բնակչության, որոնց մեծ մասը թուրքեր էին, կեսը անհետացավ: 200.000-ը մահացան, մնացածը հավանաբար բնակություն հաստատեցին Օսմանյան կայսրության մյուս տարածքներում:<ref>{{Citation | title = The history of Turkey | first = Douglas Arthur | last = Howard | page = 67 | year = 2001}}</ref>: Այնուամենայնիվ համաձայն մեկ մարդահամարի մինչպատերազմական Բուլղարիայում ապրել է 2,8 միլիոն մարդ 1871 թվականի դրությամ<ref>{{Citation | url = http://www.populstat.info/Europe/bulgaric.htm | publisher = Popul stat | title = Europe | contribution = Bulgaric}}.</ref>, մինչդեռ համաձայն 1880/81 թվականների պաշտոնական մարդահամարի, Բուլղարիայի բնակչությունը 2,823 միլիոն էր<ref>{{Citation | title = Bulgaria | first = RJ | last = Crampton | year = 2007 | page = 424}}.</ref>: Այսպիսով կարելի է եզրակացնել, որ 2,8 միլիոն բնակրությունից 216.000-ը զոհ է գնացել պատերազմի ընթացքում, հիմնականում մահմեդական բնակչությունը:
 
Հակամարտության ընթացքում ավերվեցին մեծ թվով մահմեդականների շենքեր և մշակութային կենտրոններ: Մեծ գրադարան հին թուրքական գրքերով ավերվեց, որբ հրկիզվեց Տուրնովոյի մզկիթը 1877 թվականին{{Sfn | Crampton | 2006 | p = 111}}: Սոֆիայի մզկիթների մեծ մասը վերացվեցին, դրանցից յոթը ավերվեցին մեկ գիշերվա ընթացքում 1878 թվականի դեկտեմբերին{{Sfn | Crampton | 2006 | p = 114}}:
 
Քրիստոնյա բնակչությունը, հատկապես պատերազմի վաղ շրջանում, գտնվելով Օսմանյան բանակի ճանապարհին, նույնպես մեծ կորուստներ ունեցան:
 
Բուլղարացի խաղաղ բնակիչների ամենանշանավոր կոտորոծը տեղի ունեցավ 1877 թվականի հուլիսին [[Ստարա Զագորայի ճակատամարտ]]ից հետոԳուրկոյի զորքը նահանջեց դեպի Շիպկա լեռնանցք: Ճակատամարտից հետո [[Սուլեյման փաշա (Օսմանյան գեներալ)|Սուլեյման փաշա]]յի զորքը հրկիզեց [[Ստարա Զագորա]] քաղաքը, որն այդ ժամանակ Բուլղարիայի խոշորագույն քաղաքներից մեկն էր: Սպանված քրիստոնյա խաղաղ բնակիչների թիվը հասնում էր 15.000-ի: Սուլեյման փաշայի զորքը նաև ահաբեկեց [[Մարիցա (գետ)|Մարիցա]] գետի հովտի բոլոր բնակավայրերը` գտնելով այն բուլղարացիներին, որոնք սատարել էին ռուսներին, անգամ նրանց ովքեր չէին սատարել և կոտորեց նրանց{{Sfn | Argyll | 1879 | p = 49}}: Արդյունքում մոտ 100.000 բուլղարացի խաղաղ բնակիչ հեռացավ հյուսիս, որտեղ տեղակայված էին ռուսական զորքերը<ref name="Report on the Russian Army">{{cite book | first =Francis Vinton | last = Greene | title = Report on the Russian Army and its Campaigns in Turkey in 1877–1878 | publisher = D Appleton & Co | year = 1879 | page = 204}}</ref>: Հետագայում օսմանյան զորքերը նախատեսում էին հրկիզել [[Սոֆիա]] քաղաքը, երբ Գուրկոն ստիպված էր նահանջել Բալկանյան լեռներ : Միայն Իտալիայի հյուպատոսի, Ֆրանսիայի փոխհյուպատոսի, Ավստրո-Հունգարիայի փոխհյուպատոսի հրաժարականը հեռանալ Սոֆիայից կանգնեցրեց թուրքերին: Իտալիայի հյուպատոս Պոսիտանոն նաև կազմակերպեց զինված խմբեր, որպեսզի պաշտպանի խաղաղ բնակիչներին մարադյորներից (Օսմանյան կանոնավոր բանակի դասալիքներ, բաշի-բոզուկներ և չերքեզներ).<ref name="sega">{{cite news|url=http://www.segabg.com/online/article.asp?issueid=315&sectionid=4&id=00004|title=Позитано. "Души в окови"|last=Ivanov|first=Dmitri|date=2005-11-08|publisher=Sega|language=Bulgarian|accessdate=2009-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719054301/http://www.segabg.com/online/article.asp?issueid=315&sectionid=4&id=00004|archive-date=2011-07-19|dead-url=yes|df=}}</ref>
 
Բուլղարացի պատմագետները համարում են, որ մոտ 30.000 բուլղարացի խաղաղ բնակիչ է սպանվել պատերազմի ժամանակ, որոնց 2/3 մասը Ստարա Զագորա տարածաշրջանում<ref>{{Citation | title = Russian-Turkish war 1877–1878 | first = Bozhidar | last = Dimitrov | year = 2002 | page = 75 | language = Bulgarian}}.</ref>:
 
== Տես նաև ==