Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Ավելացվել է 298 բայտ, 11 ամիս առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
}}
 
'''Զագրեբ''' ({{lang-hr|Zagreb}} {{IPA|[ˈzâːɡrɛb]}}), [[Խորվաթիա]]յի [[մայրաքաղաք]]ը և խոշորագույն քաղաքը։ Առաջին անգամ հիշատակվել է [[1094]] թվականին։ Անվանումն ունի [[Սլավոնական լեզուներ|սլավոնական]] ծագում․ բառացի նշանակում է «հողաթմբից (պատնեշից, խրամատից) այն կողմ»։ [[1526]]-[[1918]] թվականներին գտնվել է [[Հաբսբուրգներ]]ի տիրապետության տակ և կոչվել է ''Ագրամ''։<ref>{{cite book|author=Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան |title=Աշխարհագրական անունների բառարան |publisher=«Լույս» |location=Երևան |year=1987 |page=}}</ref>: 2011 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմում է 790,017 մարդ, տարածքը՝ 641,29 կիլոմետր քառակուսիկմ²: Քաղաքը գտնվում է [[ՍավեՍավա (գետ)|Սավե գետիՍավա]] գետի [[Դանուբ]] վտակի վրա, 45,815 ° հյուսիսային լայնության և 15,98306 ° արեւելյան երկայնության վրա: Ամենացածր կետը համարվում է [[Մեդվեդնիցա լեռնաշղթա|Մեդվեդնիցա լեռնաշղթան]], որը գտնվում է ծովի մակարդակից 104 մետր բարձրության վրա (ամենացածր կետը) Մեդվեդնիցա լեռնազանգվածի կողքին: Զագրեբի տարիքը ավելի քան 900 տարի է: Զագրեբ քաղաքը արվարձանների հետ միասին ունի այնպիսի[[Ժուպանություն|ժուպանության]] կարգավիճակ, որտեղքաղաքը ղեկավարությունը անցկացնումղեկավարում է քաղաքային [[Խորվաթիա|Խորվաթիայի]]ասամբլեայի կողմից ընտրվող քաղաքապետը և ընտրովի քաղաքային վեհաժողովը: 2009 թվականի մայիսի 31-ին չորրորդ անգամ քաղաքապետ է ընտրվել [[Միլան Բանդիչ|Միլան Բանդիչը]]: Զագրեբ քաղաքը գտնվում է մայրցամաքային գոտում,գոտում․ որտեղամառային միջինում ամառայինմիջին ջերմաստիճանը կազմում է + 21 աստիճան°C ցելսիուսէ, իսկ ձմռանը ՝ձմռանը՝ + 2 աստիճան ցելսիուս°C:
'''Զագրեբ''' ({{lang-hr|Zagreb}} {{IPA|[ˈzâːɡrɛb]}}), [[Խորվաթիա]]յի [[մայրաքաղաք]]ը և խոշորագույն բնակավայրը։
 
== Անվանում ==
Առաջին անգամ հիշատակվել է [[1094]] թվականին։ Անվանումն ունի [[Սլավոնական լեզուներ|սլավոնական]] ծագում․ բառացի նշանակում է «հողաթմբից (պատնեշից, խրամատից) այն կողմ»։ [[1526]]-[[1918]] թվականներին գտնվել է [[Հաբսբուրգներ]]ի տիրապետության տակ և կոչվել է ''Ագրամ''։<ref>{{cite book|author=Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան |title=Աշխարհագրական անունների բառարան |publisher=«Լույս» |location=Երևան |year=1987 |page=}}</ref>: 2011 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմում է 790,017 մարդ, տարածքը՝ 641,29 կիլոմետր քառակուսի: Քաղաքը գտնվում է [[Սավե |Սավե գետի]] [[Դանուբ]] վտակի վրա, 45,815 ° հյուսիսային լայնության և 15,98306 ° արեւելյան երկայնության վրա: Ամենացածր կետը համարվում է [[Մեդվեդնիցա լեռնաշղթա|Մեդվեդնիցա լեռնաշղթան]], որը գտնվում է ծովի մակարդակից 104 մետր բարձրության վրա: Զագրեբի տարիքը ավելի քան 900 տարի է: Զագրեբ քաղաքը արվարձանների հետ միասին ունի այնպիսի կարգավիճակ, որտեղ ղեկավարությունը անցկացնում է [[Խորվաթիա|Խորվաթիայի]] քաղաքապետը և ընտրովի քաղաքային վեհաժողովը: 2009 թվականի մայիսի 31-ին չորրորդ անգամ քաղաքապետ է ընտրվել [[Միլան Բանդիչ|Միլան Բանդիչը]]: Զագրեբ քաղաքը գտնվում է մայրցամաքային գոտում, որտեղ միջինում ամառային ջերմաստիճանը կազմում է + 21 աստիճան ցելսիուս, իսկ ձմռանը ՝ + 2 աստիճան ցելսիուս:
 
== Պատմությունը ==
 
Առաջին հիշատակումը Զագրեբի մասին վերագրվում է 1094-ին, երբ [[Հունգարիա|Հունգարիայի]] թագավոր Լասլոն I-ը հաստատեց մի եպիսկոպոսություն Կապտոլ բլրի վրա: 1222Այն թվականինժամանակ ԳրադեցըԳրադեց եղելև էԿապտոլ [[Հունգարիա|Հունգարիայի]]բնակավայրերը, թագավորորոնք ևայժմ Բելիհամարվում 4-րդըեն ԶագրեբըԶագրեբ հռչակելքաղաքի էպատմական ազատմիջուկը, թագավորականանկախ քաղաք:բանակավայրեր են եղել։
 
1242 թվականին Զագրեբը ավերվել է Բիտյաի կողմից:
1242 թվականին Գրադեցն ավերվել է [[Բաթու խան]]<nowiki/>ի կողմից: Դրանից հետո այն հունգարախորվաթական թագավոր Բելա IV-ի Ոսկե կոնդակով հռչակվեց ազատ թագավորական քաղաք։
14-րդ դարի սկզբին Գրադեցը և Կապտոլը միացվել են և դարձել որպես մեկ քաղաք:
 
1669 թվականին հիմնադրել է առաջին ավագ դպրոցը և ակադեմիան: Այս ամսաթիվը համարվում է հիմնադիր ամսաթիվը Զագրեբի համալսարանի բացումը առաջին անգամ հնագույն [[Եվրոպա|Եվրոպայում]]: Շուտով Զագրեբ դառնում է մշակութային կենտրոն և Խորվաթիայի մեծ քաղաքների շարքում: 1776 թվականին Վարաժդինան Զագրեբում խորվաթական նիստի կառավարության ժամանակ քաղաքը փաստացիորեն ձեռք է բերում մայրաքաղաքային կարգավիճակ:1851 թվականին [[Իոսիֆ Էլալիչ|Իոսիֆ Էլալիչը]] միավորել է Կապտոլը և Գրադեցը Զագրեբում: Այդ ժամանակ ստացել է միացյալ թագավորի պաշտոն, որը զբաղեցրել է Գրադեցի վերջին դատավոր [[Յանկու Կամայուֆ|Յանկու Կամայուֆը]]<ref>{{книга|автор=Звонимир Милчец|заглавие=Zagrebački gradonačelnici|место=Загреб|издательство=Alfa|год=1993|isbn=9531680108}}</ref>: Այս օրերին [[Ավստրո-Հունգարական կայսրություն|Ավստրո-հունգարական կայսրության]] քաղաքը կոչվել է Արգամ</ref><ref>[http://www.bse2.ru/book_view.jsp?idn=027954&page=308&format=djvu БСЭ (2 издание)]</ref>: 1991 թվականի հունիսի 25-ին Խորվաթիայի խորհրդարանը հռչակեց անկախությունը և Զագրեբը հռչակվեց Խորվաթիայի մայրաքաղաք: 1995-ի մայիսին քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Զագրեբը ենթարկվեց հրթիռային հարձակման և [[Սերբական Հանրապետություն|Սերբական Հանրապետության]] Կրայինա քաղաքում զոհվեց 7, վիրավորվեց ավելի քան 175 մարդ:
14-րդ դարի սկզբին Գրադեցը և Կապտոլը միացվել են և դարձել որպես մեկ քաղաք:քաղաք․ Կապտոլի եպիսկոպոսությունը վերանվանվում է Զագրեբի արքեպիսկոպոսություն։
 
1669 թվականին [[Հիսուսի միաբանություն|ճիզվիտներ]]<nowiki/>ը հիմնադրում են առաջին ավագ դպրոցը և ակադեմիան: Այս տարեթիվըհամարվում է Զագրեբի համալսարանի հիմնադրման տարեթիվը՝ հնագույններից մեկը Եվրոպայում։ Շուտով Զագրեբը դառնում է մշակութային կենտրոն և Խորվաթիայի մեծ քաղաքներից մեկը:
 
1776 թվականին [[Վարաժդին]]<nowiki/>ից Զագրեբ է տեղափոխվում խորվաթական թագավորական վեչեի (ղեկավարության) նստավայրը, ինչից հետո քաղաքը փաստացիորեն մայրաքաղաքի կարգավիճակ է ստանում։
 
1851 թվականին Իոսիպ Ելաչիչը միավորել է Կապտոլը և Գրադեցը Զագրեբի մեջ: Այդ ժամանակ հաստատվեց նաև միավորված քաղաքի քաղաքապետի պաշտոնը, որը զբաղեցրեց Գրադեցի վերջին դատավոր Յանկու Կամաուֆը<ref>{{книга|автор=Звонимир Милчец|заглавие=Zagrebački gradonačelnici|место=Загреб|издательство=Alfa|год=1993|isbn=9531680108}}</ref>: [[Ավստրո-Հունգարական կայսրություն|Ավստրո-Հունգարական կայսրության]] ժամանակ քաղաքը կոչվել է Ագրամ<ref>[http://www.bse2.ru/book_view.jsp?idn=027954&page=308&format=djvu БСЭ (2 издание)]</ref>:
 
1991 թվականի հունիսի 25-ին Խորվաթիայի խորհրդարանը հռչակեց Խորվաթիայի անկախությունը և Զագրեբը հայտարարեց Խորվաթիայի մայրաքաղաք: 1995 թվականի մայիսին քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Զագրեբը ենթարկվեց հրթիռային հարձակման ինքնահռչակ Սերբական Կրայինայի Հանրապետության կողմից․ զոհվեց 7, վիրավորվեց ավելի քան 175 մարդ:
 
== Կլիմա ==
 
Զագրեբի կլիման ցամաքային է, ևարտահայտված արտահայտվումեն էտարվա 4 եղանակներինեղանակները: Միջին ջերմաստիճանը ձմռանը 2° C է , իսկ ամռանըամռանը՝ 21° C: Որպես կանոն, Զագրեբում շատ շոգ է մայիսին,մայիսին՝ հատկապես ամսվա վերջին ջերմաստիճանը գերազանցում է 30 ° C –ը: Ձմռանը ձյանբոնորշ տեղումներըեն տարածվածձյան ենտեղումները, իսկ աշունը , սովորաբար, շատ անձրևոտ է :
 
== Ժողովրդագրություն ==
 
Զագրեբը ամենամեծ քաղաքն է [[Խորվաթիա|ԽորվաթիայումԽորվաթիայ]]<nowiki/>ի ևամենամեծ միակնքաղաքն է և միակը, որի բնակչությունը (այդներառյալ թվում արվարձանների հետ միասինարվարձանները) գերազանցում է 1 մլն մարդը, որը ներկայացնում էբնակչության ավելի քան բնակչության 20 %-ըն է: ՄետրոպոլիայիՔաղաքային տարածքումագլոմերացիաներում ապրում 1,088,841 մարդ: Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 790,017 մարդ (2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով): Ըստ տեղական ոստիկանության բաժանմունքի տվյալների՝ 2005 թվականին քաղաքում գրանցվելհաշվառված է եղել 973,667 մարդ: Զագրեբի ազգայինէթնիկական կառուցվածքըկազմը բավականաչափ միատեսակմեծապես միատարր է, ըստ 2001 թվականի մարդահամարի տվյալներով,տվյալների՝ բնակիչների 91,94% [[խորվաթներ]] են: Ըստ նույն տվյալներիտվյալների՝ քաղաքըքաղաքում տուն է 40,066բնակվում են էթնիկ փոքրամասնությունների նկատմամբ40,066 ներկայացուցիչներ: Դրանցից ամենամեծըամենամեծաթիվը [[սերբեր]]<nowiki/>ն են (18,811 մարդ, 2.41%.), ապա [[բոսնիացիներ]]<nowiki/>ը (6204 մարդ, 0.80%), [[ալբանացիներ]]<nowiki/>ը (3389 մարդ, 0.43%), [[սլովիացիներսլովենացիներ]]<nowiki/>ը (3,225 մարդ, 0.41%), [[ռումիացիներգնչուներ]]<nowiki/>ը (1946 մարդ, 0.25%), [[մոնտենեգրոիդներչեռնոգորցիներ]]<nowiki/>ը (1131 մարդ, 0.17%) և [[մակեդոնացիներ]]<nowiki/>ը (1,315 մարդ, 0.17%): Բնակչության մեծամասնությունը (մոտ 90%) դավանում են հռոմեական [[Կաթոլիկություն|կաթոլիկ]] ուղղությանըէ, կական նաև միփոքրաթիվ փոքր ուղղափառուղղափառներ և իսլամադավան փոքրամասնությանիսլամի ուղղությունհետևորդներ:
 
== Տնտեսություն ==
 
Զագրեբում տնտեսության առավել կարևոր մասնճյուղերն են կազմում` էլեկտրական սարքերի արտադրությունը, [[Քիմիական արտադրություն|քիմիական]], դեղագործական և [[Տեքստիլ արդյունաբերություն|տեքստիլ արդյունաբերությունը]]: Զագրեբը միջազգային առևտրի և բիզնես կենտրոն է Կենտրոնական և Արեւելյան Եվրոպայի միջև:
Խորվաթիայի մայրաքաղաքը ունի ամենաբարձր անվանական [[ՀՆԱՀամախառն ներքին արդյունք|ՀՆԱ]]-ն՝ մեկ շնչի հաշվով 19.132 $ : Այստեղ կենտրոնացված են խորվաթական բոլոր ընկերությունների ավելի քան մեկ երրորդը բոլոր խորվաթական ընկերությունների և գրեթե [[Խորվաթիա|Խորվաթիայի]] աշխատուժի գրեթե 40 %-ը: Զագրեբում, մասնավորապես, գտնվում են գլխամասերի գրեթե բոլոր ազգային բանկերըբանկերի գլխամասային գրասենյակները, կոմունալ ընկերություններըոլորտի, հասարակական տրանսպորտը,տրանսպորտի կարևորագույն տնտեսվարող սուբյեկտները: Այնպես որ,Այսպես՝ 2006 թվականին Զագրեբի ընդհանուր շրջանառության մասնաբաժինը կազմել է 60%, ընդհանուր ընկերության եկամուտների մասնաբաժինը `մասնաբաժինը՝ 35%, երկրի արտահանման և ներկրման մասնաբաժինը`մասնաբաժինը՝ 57%:
 
Զագրեբում արագ զարգանում է զբոսաշրջությունը: Զագրեբում կան երեք հինգաստղանի հյուրանոցներ` Westin, Sheraton, Regent: Զագրեբի բյուջեն 2007 թվականին կազմել է 7.38 մլրդ, միջին ամսական զուտ աշխատավարձը 6228 ռուբլի, ՀՆԱ-ն ) 2004 թվականին կազմել է 28,261:
 
 
Զագրեբում արագ զարգանում է զբոսաշրջությունը: Զագրեբում կան երեք հինգաստղանի հյուրանոցներ` Westin, Sheraton, Regent: Զագրեբի բյուջեն 2007 թվականին կազմել է 7.38 մլրդ, միջին ամսական զուտ աշխատավարձըաշխատավարձը՝ 62286669 ռուբլիկունա, ՀՆԱ-ն ) 2004 թվականին կազմել է 28,261 դոլար:
 
== Ծանոթագրություններ ==