«Հռոմեական հանրապետություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (Sigma'am տեղափոխեց էջը «Հռոմեական Հանրապետություն»-ից «Հռոմեական հանրապետություն» վերահղման վրայով: Պատմական պետության անվանում է)
{{Պատմական երկիր
{{անաղբյուր}}
| Անվանում = Հռոմեական Հանրապետություն
[[Պատկեր:Republica Romana.svg|մինի|աջից|Հռոմեական հանրապետություն]]
| Նախորդ1 =
'''Հռոմեական հանրապետություն''' (ք.ա.509-ք.ա.27), Հռոմի պատմության ժամանակահատված։ Սկիզբ է առնում [[Հռոմեական թագավորություն|Հռոմեական թագավորության]] անկումով ու ավարտում [[Հռոմեական կայսրություն|Հռոմեական կայսրության]] սկիզբով։ Հենց այս ժամանակահատվածում էր, որ Հռոմեական պետությունը քաղաք պետտությունից վերածվեց [[Միջերկրական ծով]]ի տերության։ Առաջին երկու դարում Հռոմեական հանրապետությունը տարածվեց ողջ Իտալիայում, հետո [[Կարթագեն]]ին պարտության մատնելով գրավեց Հյուսիսային Աֆրիկայի մի մասը ու [[Իսպանիա]]ն։ Մ.թ.ա. առաջին դարում արդեն իշխում էր ողջ Միջերկրական ծովի վրա։
| Դրոշ_Նախորդ1 =
| Նախորդ2 =
| Դրոշ_Նախորդ2 =
| Նախորդ3 =
| Դրոշ_Նախորդ3 =
| Հաջորդ1 =
| Դրոշ_Հաջորդ1 =
| Հաջորդ2 =
| Դրոշ_Հաջորդ2 =
| Հաջորդ3 =
| Դրոշ_Հաջորդ3 =
| Հիմնադրման տարեթիվ =
| Ավարտի տարեթիվ =
| Դրոշ =
| Դրոշի հոդված =
| Զինանշան = [[Պատկեր:Q._Servilius_Caepio_(M._Junius)_Brutus,_denarius,_54_BC,_RRC_433-1_reverse.jpg|170px]]
| Զինանշանի հոդված =
| Քարտեզ = [[Պատկեր:Roman Republic-44BC.png|230px]]
| Քարտեզի տարեթիվ = '''[[Հռոմեական պրովինցիա]]ները''' մ.թ.ա. 44 թվականին
| Պետական կարգ = [[Հանրապետություն]] (մ.թ.ա. 509–27)
| Մայրաքաղաք = [[Հռոմ]]
| Պետության գլուխ = [[Կոնսուլ]]
| Դինաստիա =
| Օրենսդրություն =
| Կառավարիչ =
| Փոխ-կառավարիչ =
| Իրադարձություն1 =
| Իրադարձության տարեթիվ1 =
| Իրադարձություն2 =
| Իրադարձության տարեթիվ2 =
| Իրադարձություն3 =
| Իրադարձության տարեթիվ3 =
| Իրադարձություն4 =
| Իրադարձության տարեթիվ4 =
| Իրադարձություն5 =
| Իրադարձության տարեթիվ5 =
| Իրադարձություն6 =
| Իրադարձության տարեթիվ6 =
| Մակերես =
| Բնակչություն =
| Ազգություն =
| Արժույթ =
| Կարգախոս =
| Տոն =
| Հիմն =
| Լեզու =
| Կրոն =
| Նշումներ =
}}
'''Հռոմեական Հանրապետություն''' ({{lang-la|Res publica Romana}}) [[Հին Հռոմ|դասական Հռոմեական քաղաքակրթություն]], որն սկիզբ է առել [[Հռոմի թագավորության պատմություն|Հռոմի թագավորության]] տապալմամբ մ.թ.ա. 509 թվականից և ավարտվել է մ.թ.ա. 27 թվականին երբ հիմնադրվեց [[Հռոմեական կայսրություն]]ը: Այս ժամանակահատվածում Հռոմի տիրապետությունը Հռոմ քաղաքից վերածվեց գերտերությանը, որն ընդգրկեց [[Միջերկրական ծով]]ի ամբողջ ավազանը:
 
Հռոմի պետական կարգը հանրապետության վաղ ձևերից էր, որում իշխում էին [[պատրիկներ]]ը, որոնք հարուստ և հողատեր փոքրամասնություն էին, ովքեր տապալեցին թագավորությունը և հիմնեցին հանրապետությունը: Նրանք նախկին թագավորների իշխանությունը կիսեցին իրենց միջև և ստեղծեցին ընտրվող մագիստրությունների, ռազմական ղեկավարության և ազդեցիկ այլ պաշտոններ: Հանրապետությունը ղեկավարում էր երկու [[Կոնսուլ]]ները, որոնց խորհրդակցում էր մագիստրոսների [[Հռոմեական սենատ|սենատը]]: Հասարակական դասերով և կարգավիճակներով որոշվում էր քաղաքացիների ընտրական իրավունքը, որոնք ընտրում էին քաղաքացիական, ռազմական և կրոնական պաշտոնաներին: Պատրիկների ձայները ավելի շատ կշիռ ունեին քան [[Պլեբեյ|''պլեբայներինը'']], ինչը թույլ էր տալիս պատրիկյան փոքրամասնությանը ավելի մեծ իշխանություն ունենալ մի քանի անգամ ավելի պլեբեյներից:
 
Հանրապետական ավանդույթները և բարոյականությունը մրցակցություն էին ստեղծում հանրապետության համար ծառայողների միջև: Էլիտայի մեջ զինվորական ծառայությունը գերադասելի էր քաղաքական պաշտոններ զբաղեցնելու համար: [[Հռոմի հեթանոսություն]]ը Հռոմի տնտեսության եւ սոցիալական կառուցվածքի կարևոր առանձնահատկությունն էր: Հանրապետական պահպանողականները և ավանդականները զգուշանում էին դեմագոգներից, որոնք հիմնվում էին պլեբեյների վրա ուղղակի քաղաքական աջակցության համար: : Արիստոկրատ [[Գրաքքի]] եղբայրները հողային բարեփոխումներ իրականացրեցին հողազուրկ պլեբեյների համար և սպանվեցին իրենց ընդդիմախոսների կողմից:
 
Առաջին երկու դարերի ընդացքում Հռոմեական հանրապետությունը ընդրաձակվեց կենտրոնական Իտալիայից և տիրեց ամբողջ [[Ապենինյան թերակղզի|Ապենինյան թերակղզուն]]: Մյուս դարում նրանք ներպուժեցին [[Հյուսիսային Աֆրիկա]], նվաճեցին [[Պիրենեյան թերակղզի|Պիրենեյան թերակղզ]]ու մեծ մասը և ժամանակաից հարավային Ֆրանսիան: Դրանից երկու դար հետո մ.թ.ա. 1-ին դարում նրանց տիրապետության տակ անցավ ժամանակաից Ֆրանսիան, [[Հունաստան]]ը և Միջերկրական ծովի արևելյան ավազանի մեծ մասը: Ներքին լարվածությունները բերեցին մի շարք քաղաքացիական պատերազմների, ինչի արդյունքում [[Հուլիոս Կեսար]]ը անցավ Ռուբիկոն գետը, հռչակվեց Հռոմի դիկտատոր և սպանվեց մ.թ.ա. 44 թվականին: [[Մարկոս Անտոնիոս]]ի և [[Կլեոպատրա]]յի պարտությունից հետո մ.թ.ա. 31 թվականի [[Ակտիումի ծովամարտ]]ում, Սենատը մ.թ.ա. 27 թվականին իշխանությունը զիջեց [[Օկտավիանոս Օգոստոս]]ին, ով դարձավ Հռոմի առաջին կայսրը` վերջ դնելով հանրապետությանը:
 
[[Կատեգորիա:Հին Հռոմ]]