«Պորտուգալիա»–ի խմբագրումների տարբերություն

վիքիֆիկացում
(Սևիլիա → Սևիլյա)
(վիքիֆիկացում)
|calling_code = +351
}}
'''Պորտուգալիա''' ({{audio|En-us-Portugal.ogg|/ˈpɔːrtʃəɡəl/}}, {{lang-pt|Portugal}}), նախկինում նաև '''Փորթուգալիա''', պաշտոնական անվանումը՝ '''Պորտուգալիայի Հանրապետություն''' ({{lang-pt|República Portuguesa}}), [[ինքնիշխան պետություն]] [[Հարավային Եվրոպա|Հարավային Եվրոպայում]]՝յում՝ [[Պիրենեյան թերակղզի|Պիրենեյան թերակղզու]] վրա<ref name="ՏՈՒՏ">{{ՏՈՒՏ|section=II.A.3|page=53}}</ref>։ Համարվում է [[Մայրցամաքայինմայրցամաքային Եվրոպա|մայրցամաքային Եվրոպայի]]յի ամենաարևմտյան պետությունը, որն արևմուտում և հարավում սահմանակից է [[Ատլանտյան օվկիանոս]]ին, իսկ հյուսիսում և արևելքում՝ [[Իսպանիա|Իսպանիային]]։յին։ Պորտուգալա-իսպանական սահմանի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 1214 կմ․ սա ամենաերկար միջպետական սահմանագիծն է ամբողջ [[Եվրոպական Միություն|Եվրոպական Միության]] տարածքում։ Հիմնական ցամաքային տարածքից բացի Պորտուգալիային են պատկանում նաև [[Ազորյան կղզիներ|Ազորյան կղզիներն]]ն ու [[Մադեյրա|Մադեյրան]]ն, որոնք Հանրապետության կազմում ունեն ինքնավարություն։
 
Պորտուգալիան [[Եվրոպա|Եվրոպայի]]յի հնագույն պետություններից մեկն է, որի տարածքը բնակեցվել է [[Նախապատմական Իբերիա|դեռևս անհիշելի ժամանակներ առաջ]]։ Նախքան պետականության ստեղծումը՝ այս տարածքների համար պայքարել են [[Կելտեր|կելտերըկելտեր]]ը, [[Կարթագեն|կարթագենցիներըկարթագեն]]ացիները, [[Հռոմեական կայսրություն|հռոմեացիները]], իսկ հետո նաև [[Վեստգոթեր|վեստգոթերնվեստգոթեր]]ն ու [[Գերմանացիներ|գերմաններըգերմաններ]]։ը։ Պորտուգալիան որպես պետություն ստեղծվել է [[Մուսուլմաններ|մուսուլմաններիմուսուլմաններ]]ի կողմից <nowiki/>[[Պիրենեյան թերակղզի|Պիրենեյան թերակղզում]] գրավվածգրաված տարածքների վերանվաճման երակարատև գործընթացից՝ [[Ռեկոնկիստա|Ռեկոնկիստայից]]յից հետո։ [[1128|1128 թվականին]] թվականին տեղի է ունենումունեցավ Սան Մամեդեի ճակատամարտը, որտեղ [[Աֆոնսու I|Աֆոնսու I Էնրիկեշի]] գլխավորած պորտուգալական ուժերը պարտության են մատնումմատնեցին Թերեզա Լեոնացու բանակին։ Արդյունքում՝ Պորտուգալիայի կոմսությունը հաստատում է իր ինքնիշխանությունը, իսկ Աֆոնսուն հռչակվում է արքայազն։ Շատ չանցած՝ [[1139 թվական|1139]] թվականին]], [[Օուրիկի ճակատամարտ|Օուրիկի դաշտում]] Աֆոնսուն վճռական հաղթանակ է տանում արաբների նկատմամբ, որից հետո էլ հռչակվում է [[Պորտուգալիայի թագավորություն|Պորտուգալիայի թագավոր]]։ Հարևան պետությունները Աֆոնսուին այդ պաշտոնում ճանաչում են միայն [[1143|1143 թվականին]]՝ թվականին՝ Սապորայի պայմանագրով։
 
[[15-րդ դար|15]]-[[16-րդ դար|16-րդ դարերում]]երում պորտուգալացիները ստեղծում են [[Պորտուգալական կայսրություն|առաջին համաշխարհային կայսրությունը]]՝ դառնալով աշխարհի խոշորագույն տնտեսական, քաղաքական և ռազմական ուժերից մեկը։ [[Աշխարհագրական մեծ հայտնագործություններ|Աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունների ժամանակահատվածում]] պորտուգալացի ծովագնացներն արքայազն Հենրիխի հովանավորությամբ [[1418]] թվականից սկսում են նավարկել [[Աֆրիկա|Աֆրիկայի]]յի արևմտյան ափերով։ Հիմնական հայտնագործությունները հայտնվումկատարվում են<nowiki/> [[1488| <nowiki/>1488 թվականից]] թվականից հետո, երբ այդ տարի [[Բարդուղիմեոս Դիաշ|Բարդուղիմեոս Դիաշը]]ը հասնում է <nowiki/>[[Հնդկական օվկիանոս]]։ [[1498|1498 թվականին]] թվականին [[Հնդկաստան]] է հասնում <nowiki/>[[Վասկո դա Գամա|Վասկո դա Գաման]]։ն։ Ավելի հեռուն գնալով՝ պորտուգալացիները <nowiki/> [[1513|1513 թվականին]] թվականին հասնում են <nowiki/>[[Չինաստան|Չինաստանի]]ի ափերին։ <nowiki/>[[1522|1522 թվականին]] <nowiki/>թվականին [[Առաջին շուրջերկրյա ճանապարհորդություն|շուրջերկրյա ճանապարհորդություն]] է կատարում <nowiki/>[[ՖերնանՖեռնան Մագելան|Ֆերնան Մագելանը]]՝ը՝ ամբողջացնելով արևմուտքի ու արևելքի նավարկությունները։ [[1415]] թվականին ձևավորվում է [[Պորտուգալիայի կայսրություն|Պորտուգալիայի կայսրությունը]]ը, որն իր մեջ ներառում էր մի շարք գաղութներ [[Ամերիկա|Ամերիկայում]], [[Աֆրիկա|Աֆրիկայում]] և [[Ասիա|Ասիայում]]։ Այնուամենայնիվ՝ [[1755|1755 թվականի]] [[Լիսաբոնի երկրաշարժ|Լիսաբոնի ավերիչ երկրաշարժը]], [[Նապոլեոնյան պատերազմներ|Նապոլեոնյան պատերազմների]] ընթացքում երկրի բռնազավթումը և [[Բրազիլիայի պատմություն|Բրազիլիայի անկախության հռչակումը]] նպաստեցին Պորտուգալիայի հեղինակության և ազդեցության նվազմանը։ 1910 թվականին երկրում տեղի ունեցավ հեղափոխություն, որից հետո Պորտուգալիան հռչակվեց [[հանրապետություն]], սակայն [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ|Երկրորդ աշխարհամարտի]] նախօրեին երկրում հաստատվեց ֆաշիստների «Էստադո Նովո» ավտորիտար վարչակարգը, ինչն էլ հանրապետությունը փոխարինեց բռնապետությամբ։ Ժողովրդավարությունն այս երկրում վերականգնվեց միայն կակաչների հեղափոխությունից հետո՝ [[1974 թվական|1974 թվականին]]։ Պորտուգալիայի գաղութային վարչակարգը հիմնահատակ կործանվեց [[1999 թվական|1999 թվականին]], երբ [[Մակաո|Մակաոն]] հանձնվեց [[Չինաստան|Չինաստանին]]։
 
Պորտուգալիան զարգացած երկիր է՝ եկամտաբեր տնտեսությամբ և բնակչության բարձր կենսամակարդակով։ Այն աշխարհի երրորդ ամենախաղաղապահ երկիրն է, որն ունի [[Կիսանախագահական համակարգ|կիսանախագահական կառավարման համակարգ]]։ Պետության գլուխը [[Նախագահ|նախագահն]] է, որն ընտրվում է քառամյա ժամկետով։ Ըստ [[2017|2017 թվականի]] տվյալների՝ երկրի բնակչությունը կազմում է 10 294 289 մարդ։ Ի տարբերություն [[Եվրոպա|Եվրոպայի]] մյուս պետությունների՝ Պորտուգալիայի աշխարհի ամենամիատարր բնակչություն ունեցող պետություններից է։ [[Պորտուգալացիներ|Պորտուգալացիները]] կազմում են երկրի բնակչության 99,7 %-ը<ref>{{Cite web|url=http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=2&hId=670|title=Պորտուգալիա // Հայկական Հանրագիտարան|last=|first=|date=|website=www.encyclopedia.am|publisher=|language=en-US|accessdate=2017-11-20}}</ref>։ Պաշտոնական լեզուն [[Պորտուգալերեն|պորտուգալերենն]] է, կրոնը՝ [[Կաթոլիկություն|կաթոլիկ քրիստոնեությունը]]։ Որպես արժույթի միավոր օգտագործվում է [[Եվրո|եվրոն]]։ Պորտուգալիայի մայրաքաղաքը [[Լիսաբոն|Լիսաբոնն]] է, որը նաև երկրի [[Քաղաքականություն|քաղաքական]], [[Մշակույթ|մշակութային]], [[Կրթություն|կրթական]], [[Առողջապահություն|առողջապահական]] և [[Տնտեսական համակարգ|տնտեսական]] կենտրոնն է։ Երկրի անվանումն առաջացել է [[Պորտու|Պարտու նավահանգստային քաղաքի]] անունից։
40 934

edits