«Նատրիում»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 4 բայտ ,  3 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
«Na» հապավումը և ''natrium'' բառը առաջին անգամ օգտագործել են ակադեմիկոսները, հիմնադիրը՝ շվեդ բժիշկ Հակոբոս Բերցելիուս (''Jöns Jakob Berzelius'', 1779-1848)։ Հետագայում տարրը անվանեցին նաև սոդա ({{lang-lat|sodium}})։ ''Sodium'' անվանումը հավանաբար գալիս է արաբական ''suda'' բառից, որը նշանակում է «գլխացավ», քանի որ այդ ժամանակ սոդան օգտագործում էին որպես դեղ գլխացավի համար<ref>Newton, David E.. Chemical Elements. ISBN 0-7876-2847-6.</ref>:
 
Մետաղական նատրիումը առաջինն անջատել է Հ․ Դևին ([[1807]], [[նոյեմբերի 19]]), ով առաջին անգամ այդ մասին տեղեկացրել է Բեկերսկի դասախոսություններում<ref>{{cite journal|author=Davy, H.|title=The Bakerian Lecture, on some new Phenomena of chemical Changes produced by Electricity particularly the Decomposition of the fixed Alkalies, and the Exhibition of the new substances which constitute their bases; and on the general Nature of alkaline Bodies|journal=[[Philosophical Transactions]]|volume=98|pages=1-44|year=1808|url=https://books.google.am/books?id=Kg9GAAAAMAAJ&pg=PA1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false}}</ref> (իր դասախոսություններում նա նշել է, որ 1807 թվականի հոկտեմբերի 6-ին հայտնաբերել է կալիումը, իսկ նատրումընատրիումը կալիումից<ref>{{cite book |author = Davy, John |title = The Collected Works of Sir Humphry Davy |location = London|publisher = Smith, Elder, and Company|year = 1839|volume=I|pages=109|url=https://books.google.am/books?id=3iIzAQAAMAAJ&pg=PA109}}</ref> մի քանի օր անց)։ Նա նատրիումը ստացել է խոնավ [[նատրիումի հիդրօքսիդ]]ը [[էլեկտրոլիզ]]ի ենթարկելով։
 
== Բնության մեջ ==
 
== Ստացում ==
Արդյունաբերության մեջ նատրումընատրիումը ստանում են միջնորմավոր էլեկտրոլիզարարներում՝ [[կերակրի աղ]]ի հալույթի [[էլեկտրոլիզ]]ով, որի հալման ջերմաստիճանն (մինչև 575-585&nbsp;°C) իջեցնելու, [[էներգիա]]յի ծախսը փոքրացնելու և նատրիումի գոլորշիացումը կանխելու նպատակով ավելացնում են KCl, CaCl<sub>2</sub>, NaF և այլն։ Որպես կաթոդ օգտագործում են [[պղինձ]] կամ [[երկաթ]], որպես անոդ՝ գրաֆիտ, որը չի փոխազդում անջատվող [[քլոր]]ի հետ։
 
:: <math>\mathsf{2NaCl \ \xrightarrow{elektroliz}\ 2Na + Cl_2 }</math>
: <math>\mathsf{Na + 4NH_3 \ \xrightarrow{-40^oC}\ Na[NH_3]_4 }</math>
 
Հալված նատրիումի հետ (300-350&nbsp;°C) NН<sub>3</sub>-ն առաջացնում է նատրիումամին՝ NaNH<sub>2</sub>, որը ջրում քայքայվող սպիտակ բյուրեղական նյութ է։ Հայտնի են բազմաթիվ նատրիումօրգանական միացություններ, որոնք որպես ալկիլացնողալկալիացնող միջոցներ օգտագործվում են օրգանական սինթեզում։ Մետաղների հետ նատրիումը առաջացնում է [[համաձուլվածքներ]] և ներմետաղական միացություններ (NaPb), որոնցից շատերը (ամալգամները, կալիումի հետ են) ուժեղ վերականգնիչներ են։
 
: <math>\mathsf{2Na + Cl_2 \ \xrightarrow{\ }\ 2NaCl }</math>
Նատրումը և նրա համաձուլվածքներն օգտագործվում են միջուկային վառելանյութով աշխատող սարքերում և ինքնաթիռային շարժիչներում, որպես համաչափ տաքացնող (450-650&nbsp;°C-ում) ջերմության կրողներ։ [[Կապար]]ային համաձուլվածքը (0,58 % Na, 0,73 % Ca և 0,04 % Li) օգտագործվում է երկաթուղային վագոնների գնդառանցքակալներ պատրաստելու համար։
 
ՆատրիումիիՆատրիումի միացությունը կապարի հետ՝ NaPb (10 % Na), օգտագործվում է քառաէթիլկապարի արտադրության համար։ Որպես վերականգնիչ նատրիումը օգտագործվում է մետաղա-ջերմային եղանակով հազվագյուտ տարրերի (Ti, Zr, Та) ստացման ժամանակ և օրգանական սինթեզում։ Աշխատանքը նատրիումի հետ պահանջում է անվտանգության կանոնների խիստ պահպանում, անհրաժեշտ է օգտագործել պաշտպանիչ ակնոցներ և ռետինե հաստ ձեռնոցներ։
 
== Բժշկության մեջ ==
31

edits