«Ներսես Ե Աշտարակեցի»–ի խմբագրումների տարբերություն

Վիքիֆիկացում, տեղեկաքարտի, պատկերների ավելացում
(Վիքիֆիկացում, տեղեկաքարտի, պատկերների ավելացում)
{{unreferenced}}
{{Տեղեկաքարտ Կաթողիկոս|
{{wikify}}
| հայերեն անուն =Ներսես Ե Աշտարակեցի
 
| անուն ծնվելիս = Թորոս Հարությունի Շահազիզյան
'''Ներսես Ե Աշտարակեցի''' - [[Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս|Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս]] (1843-1857), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ: Հաջորդել է [[Հովհաննես Ը Կարբեցի|Հովհաննես Ը Կարբեցուն]]:
| պատկեր =Портрет Нерсеса Аштаракеци.А.Овнатанян.jpg
| եկեղեցի = {{դրոշավորում|ՀԱԵ}}
| տիտղոս = [[Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս|'''Ամենայան Հայոց Կաթողիկոս''']] (122-րդ)
| ժամանակ = [[1843]]-[[1857]] թթ.
| թիվ = {{Ծննդյան ամսաթիվ|1770|02|13}}
| վայր = [[Աշտարակ]]
| կրթություն =Էջմիածնի ժառանգավորաց դպրոց
| մահացել=[[Փետրվարի 13]], [[1857]] թ.
| վայր մահվան={{դրոշավորում|Ռուսական կայսրություն}} [[Էջմիածին]]
| վանականության ընդունում =
| ձեռնադրում = [[1843]] թ.
| թաղված={{դրոշավորում|Հայաստան}} {{դրոշավորում|Վաղարշապատ}}
| Վիքիպահեստում =
նախորդող| նախորդ = [[Հովհաննես Ը Կարբեցի|Հովհաննես Ը]] |
| հաջորդ =[[Մատթեոս Ա Կոնստանդնուպոլսեցի|Մատթեոս Ա]]
}}
'''Ներսես Ե Աշտարակեցի''' -, [[Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս|Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս]] ([[1843]]-[[1857]] թթ.), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ: Հաջորդել է [[Հովհաննես Ը Կարբեցի|Հովհաննես Ը Կարբեցուն]]:
 
== Կենսագրություն ==
 
Իսկական անունն է ՇահԹորոս ԱզիզյանՀարությունի Շահազիզյան: Ծնվել է [[1770]] թ-ի [[փետրվարի 13.2.1770թ.]]-ին Աշտարակում[[Աշտարակ]]ում, սովորել է Էջմիածնի ժառանգավորաց դպրոցում: [[Երևան]]յան առաջին արշավանքի ժամանակ ([[1804]] թ.) օգնել է ռուսական զորքերին:
 
[[1814]]-ին նշանակվելով [[Վրաստան]]ի հայոց հոգևոր թեմի առաջնորդ, ծավալել է տնտեսական և կրթական գործունեություն, [[Թիֆլիս]]ում հիմնադրել ([[1824]]) [[Ներսիսյան դպրոց]]ը:
 
[[1826]] թ-ի ռուս-պարսկական պատերազմի ժամանակ կազմակերպել է հայկական կամավորական խմբեր, անձամբ մասնակցել Երևանի[[Երևան]]ի, Էջմիածնի, [[Սարդարապատ]]ի ազատագրմանը:
 
Երևանի[[Երևան]]ի գրավումից հետո նշանակվել է երկրամասի ժամանակավոր վարչության անդամ, պարգևատրվել Ալեքսանդր Նևսկու շքանշանով ([[1828]]):
 
Նշանակալից դեր է կատարել Պարսկաստանից[[Պարսկաստան]]ից հայերի[[հայեր]]ի ներգաղթի կազմակերպման գործում: Ռուսաստանի[[Ռուսաստան]]ի հովանավորության ներքո հայկական ինքնավարություն ստեղծելու՝ Ներսես արք. Աշտարակեցու ձգտումները շուտով հարուցել են ցարական կառավարության դժգոհությունը, և նա հեռացվել է Անդրկովկասից՝[[Անդրկովկաս]]ից՝ նշանակվելով [[Նոր ՆախիջևանիՆախիջևան]]ի և Բեսարաբիայի[[Բեսարաբիա]]յի հայոց թեմի առաջնորդ ([[1828]]):
 
Ընտրվելով կաթողիկոս՝ Ներսես Աշտարակեցին վերադարձել է [[Էջմիածին]], դիմադրել Հայ եկեղեցու նկատմամբ ցարական կառավարության ոտնձգություններին, զբաղվել հասարակական, կրթական և շինարարական գործունեությամբ: Նրա ջանքերով կարգավորվել են Մայր աթոռի և Կ. Պոլսի[[Կոստանդուպոլիս]]ի հայոց պատրիարքարանի հարաբերությունները:
 
Մահացել է [[1857]] թ-ի [[փետրվարի 13.2.1857թ.]]-ին Վաղարշապատում[[Վաղարշապատ]]ում:
 
Էջմիածնում, Ներսես Ե Աշտարակեցի կաթողիկոսի շիրմաքարին փորագրված է` ''«Պաշտպան հայրենյաց»'':
 
Նրան հաջորդել է [[Մատթևոս Ա.Կոնստանդնուպոլսեցի (Չուհաճյան)|Մատթեոս Ա ԿոստանդնուպոլսեցինԿոնստանդնուպոլսեցի]]ն:
 
== Գործունեությունը ==
1840-ական թթ. կեսից Ներսես Աշտարակեցու ուշադրության կենտրոնում առավելապես տնտեսական խնդիրներն էին: Նրա առաջնահերթ նպատակն է դարձել վերականգնել կաթողիկոսի՝ «Պոլոժենիե»-ով ոտնահարված իրավունքները: Դրա համար հարկ էր կայունացնել Հայ եկեղեցու տնտեսական վիճակը: Նրա գահակալությունը եղել է անզիջում պայքար Հայ եկեղեցու ազգային ավանդական կարգի պահպանման համար, և այդ պայքարում կաթողիկոսը հաճախ է անտեսել «Պոլոժենիե»-ն և գործել ինքնուրույն: Իր ձեռքում կենտրոնացնելով եկեղեցական ողջ իշխանությունը՝ Ներսես Կաթողիկոսը չի համալրել Սինոդի կազմը, ամլության է մատնել նրա գործունեությունը՝ չհաստատելով Սինոդի արձանագրությունները: Թեմերում իր նշանակած ներկայացուցիչների միջոցով սահմանափակել է թեմակալ առաջնորդների իրավունքները և աչալրջորեն վերահսկել աթոռապատկան եկամուտները:
 
1840-ական թթ. կեսից Ներսես Աշտարակեցու ուշադրության կենտրոնում առավելապես տնտեսական խնդիրներն էին: Նրա առաջնահերթ նպատակն է դարձել վերականգնել կաթողիկոսի՝ ''«Պոլոժենիե»''-ով ոտնահարված իրավունքները: Դրա համար հարկ էր կայունացնել Հայ եկեղեցու տնտեսական վիճակը: Նրա գահակալությունը եղել է անզիջում պայքար Հայ եկեղեցու ազգային ավանդական կարգի պահպանման համար, և այդ պայքարում կաթողիկոսը հաճախ է անտեսել ''«Պոլոժենիե»''-ն և գործել ինքնուրույն: Իր ձեռքում կենտրոնացնելով եկեղեցական ողջ իշխանությունը՝ Ներսես Կաթողիկոսը[[Կաթողիկոս]]ը չի համալրել Սինոդի կազմը, ամլության է մատնել նրա գործունեությունը՝ չհաստատելով Սինոդի արձանագրությունները: Թեմերում իր նշանակած ներկայացուցիչների միջոցով սահմանափակել է թեմակալ առաջնորդների իրավունքները և աչալրջորեն վերահսկել աթոռապատկան եկամուտները:
Չբավարարվելով այդ ամենով՝ կազմել է տվել Հայ եկեղեցու նոր կանոնադրություն, որով Հայ եկեղեցու գործերի վարչությունը կենտրոնացվել է կաթողիկոսի ձեռքում: Իր հիմքում ունենալով Հայ եկեղեցու ավանդական կարգը, այն իրենից ներկայացրել է «Պոլոժենիե»-ին բոլորովին հակադիր մի կանոնադրություն: Այդ պատճառով այն չի ներկայացրել ցարական կառավարության հաստատմանը՝ քաջ գիտակցելով, որ վերջինս հավանություն չի տալու դրան, սակայն գործել է համաձայն Հայ եկեղեցու կանոնադրության իր տարբերակի: Դրանով նա ի չիք է դարձրել ցարական կառավարության հետապնդած նպատակները: Կաթողիկոսը, շատ շուտ հասու լինելով ցարիզմի իրական նպատակներին և ազատվելով Ռուսաստանի հովանավորության ներքո հայկական ինքնավարություն ստեղծելու պատրանքներից, իր տիրական ձեռքով ուղղություն է տվել ազգային-պահպանողական մի հոսանքի, որի խնդիրն ամենից առաջ Հայ եկեղեցու ազգային ոգու և ավանդական կարգի պահպանումն էր:
 
Չբավարարվելով այդ ամենով՝ կազմել է տվել Հայ եկեղեցու նոր կանոնադրություն, որով Հայ եկեղեցու գործերի վարչությունը կենտրոնացվել է կաթողիկոսի ձեռքում: Իր հիմքում ունենալով Հայ եկեղեցու ավանդական կարգը, այն իրենից ներկայացրել է ''«Պոլոժենիե»''-ին բոլորովին հակադիր մի կանոնադրություն: Այդ պատճառով այն չի ներկայացրել ցարական կառավարության հաստատմանը՝ քաջ գիտակցելով, որ վերջինս հավանություն չի տալու դրան, սակայն գործել է համաձայն Հայ եկեղեցու կանոնադրության իր տարբերակի: Դրանով նա ի չիք է դարձրել ցարական կառավարության հետապնդած նպատակները: Կաթողիկոսը, շատ շուտ հասու լինելով ցարիզմի իրական նպատակներին և ազատվելով Ռուսաստանի[[Ռուսաստան]]ի հովանավորության ներքո հայկական ինքնավարություն ստեղծելու պատրանքներից, իր տիրական ձեռքով ուղղություն է տվել ազգային-պահպանողական մի հոսանքի, որի խնդիրն ամենից առաջ Հայ եկեղեցու ազգային ոգու և ավանդական կարգի պահպանումն էր:
Եկեղեցու և կառավարության հարաբերություններում արմատական դիրքորոշում որդեգրած Ներսես Աշտարակեցին վարել է շատ ավելի զգուշավոր քաղաքականություն, երբ խոսքը հայ ժողովըրդի և տվյալ տերության (Ռուսաստան, Թուրքիա, Պարսկաստան) փոխհարաբերությունների մասին էր: Իր կոնդակներով, գրություններով շարունակաբար հորդորել է հայության տարբեր հատվածներին զերծ մնալ անխոհեմ քայլերից, որոնք առաջ կբերեին տվյալ տերության դժգոհությունը և հակազդեցությունը:
 
Եկեղեցու և կառավարության հարաբերություններում արմատական դիրքորոշում որդեգրած Ներսես Աշտարակեցին վարել է շատ ավելի զգուշավոր քաղաքականություն, երբ խոսքը [[հայ]] ժողովըրդի և տվյալ տերության ([[Ռուսաստան]], [[Թուրքիա]], [[Պարսկաստան]]) փոխհարաբերությունների մասին էր: Իր կոնդակներով, գրություններով շարունակաբար հորդորել է հայության տարբեր հատվածներին զերծ մնալ անխոհեմ քայլերից, որոնք առաջ կբերեին տվյալ տերության դժգոհությունը և հակազդեցությունը:
{{bio-stub}}
 
== Պատկերներ==
{{Կաթողիկոս|
<gallery>
նախորդող = [[Հովհաննես Ը Կարբեցի]] |
Պատկեր:Tombstone - Nerses V.JPG|Ներսես կաթողիկոսի գերեզմանը [[Էջմիածնի Մայր Տաճար]]ի մոտ
հաջորդող = [[Մատթևոս Ա.Կոնստանդնուպոլսեցի (Չուհաճյան)]] |
Պատկեր:Nerses Ashtaraketsi Statue.jpg|Ներսես Աշտարակեցու արձանը [[Աշտարակ]]ում, [[Հայաստան]]
ժամկետներ = 1843&ndash;1857
</gallery>
}}
 
{{bio-stub}}
 
{{կաթողիկոսներ}}
 
* [http://araratian-tem.am/media/Qrist.%20Hayast..pdf Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան, էջ 782]
 
* [http://www.a1plus.am/am/culture/2004/06/4/6665 Ներսես Աշտարակեցի]
 
[[Կատեգորիա:1770 ծնունդներ]]
[[Կատեգորիա:1857 մահեր]]
17 101

edits