«Մխիթար Գոշի դատաստանագիրք»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
No edit summary
Օրենքի ուժ որևէ պետության մեջ դատաստանագիրքը ստացել է [[13-րդ դար|13-րդ դարում]] [[Կիլիկիա]]յի հայկական թագավորությունում։ [[16-րդ դար|16-րդ դարում]] այն ընդունվել է Լեհաստանի թագավոր Սիգիզմունդ I-ի կողմից հայկական [[Լվով]]ի, Կամենեց-Պոդոլսկի և այլ քաղաքների գաղութների համար։Դատաստանագրքի առանձին հատվածներ թարգմանվել են լատիներեն, լեհերեն, թաթարերեն լեզուներով։ [[18-րդ դար|18-րդ դարում]] Մխիթար Գոշի դատաստանագիրքը մտել է վրացական օրենքների մեջ, դրանք հայտնի են իբրև Վախթանգյան օրենքների ժողովածու (օրենքների ժողովածու, որը կազմվել է Վրաստանի Վախթանգ թագավորի կողմից), ժողովածուն շարունակում էր գործել նույնիսկ այն ժամանակ, երբ [[Վրաստան]]ը անցավ [[Ռուսաստան]]ի կազմի մեջ։
Դատաստանագիրքը պահպանվել է բազմաթիվ հայկական ձեռագիր աղբյուրներում, որոնք այժմ պահպանվում են Երևանի Մատենադարանում [[Վենեցիա]]յի, [[Վիեննա]]յի, [[Բեյրութ]]ի, [[Փարիզ]]ի և այլ հայտնի գրադարաններում և մատենադարաններում։
 
 
== Ձեռագրեր ==
 
===Սոցիալական պատճառներ===
[[Պատկեր:Mkhitar Gosh-gerezmanaqar.JPG|250px|մինի|աջից|Մխիթար Գոշի գերեզմանաքարը]]
Առաջին պատճառը Գոշը համարում էր այն, որ մուսուլմանները և այլ քրիստոնյաները համարում էին, որ
մենք չունենք գրավոր օրենքներ։ Մխիթար Գոշը այս կապակցությամբ գրում է․
 
===Քրիստոնեական պատճառներ===
[[Պատկեր:Mkhitar Gosh Datastanagirq.jpg|250px|մինի|աջից|Մխիթար Գոշի Դատաստանագիրք]]
 
Ութերորդ պատճառն այն է, որ քրիստոնյաների դատարանները ևս լի են կաշառակեր եպիսկոպոսներով,
քահանաներով և աշխարհականներով, ովքեր տգիտությամբ են առաջնորդվում և չեն կարողանում կատարել
 
== Պատիժներ ==
[[Պատկեր:Mkhitar Gosh in Gosh.jpg|250px|աջից|մինի| Գոշի արձանը Գոշ գյուղում]]
Դատաստանագրքում մեղքն ընկալվում է երկու իմաստով՝ կրոնական և իրավական, առաջինը որպես աստվածադիր, մյուսը՝ մարդադիր օրինականության խախտում։ Ընդունելով, որ մեղքն իրավական իմաստով միաժամանակ մեղք է կրոնական իմաստով (հակառակ իմաստով՝ ոչ միշտ), Մխիթար Գոշը, համապատասխանաբար, նախատեսում է երկու բնույթի պատիժ՝ հոգևոր֊եկեղեցական և մարմնական։ Առաջինը նշանակում էին միայն եկեղեցական, երկրորդը՝ աշխարհիկ դատարանները։
Մխիթար Գոշն ընդունել է հետևյալ պատիժները՝ հոգևոր-եկեղեցական (բանադրանք, նզովք, ապաշխարություն իր տեսակներով, աստիճանազրկում, պաշտոնազրկում), մարմնական-նյութական՝ մահապատիժ, մարմնական պատիժներ (ծեծ, անդամահատում), ազատությունը զրկող կամ սահմանափակող, գույքային-դրամական։ Դտնելով, որ պատժի ներգործությունը չի որոշվում խստությամբ, Մխիթար Գոշն ընդունում է հանցանքի ու պատժի համամասնության, իր ժամանակի համար առաջադիմական, սկզբունքը, «իսկ պատիժն ըստ վնասուն համեմատ լիցի»<ref name="ՄԳ">Մխիթար Գոշ «Գիրք Դատաստանի», էջ 150</ref>։
 
=== Դատաստանագրքի գործադրություն ===
[[Պատկեր:Mkhitar Gosh 1713.jpg|250px|աջից|մինի|Մխիթար Գոշ մանրանկար 1713]]
Միջնադարյան Հայաստանում [[Մխիթար Գոշ]]ի Դատաստանագրքի գործադրության վերաբերյալ
հայագիտության մեջ իշխող կարծիքը բացասական է։ Դրա հիմքը, ամենից առաջ, արտաքուստ շատ