«Թան (դինաստիա)»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (Պողոս Եսայան տեղափոխեց էջը «Տան դինաստիա»-ից «Թան դինաստիա»)
| Կրոն = [[Բուդդայականություն]], [[դաոսականություն]], [[կոնֆուցիականություն]]
}}
'''Տան դինաստիա''' ([[18 հունիսի]] [[618]] — [[4 հունիսի]] [[907]], {{lang-zh|唐朝}}, ''Տանգաո''), Լի Յուանի կողմից հիմնադրված չինական կայսրական դինաստիա: Նրա որդին` կայսր Լի Շիմինը, գյուղացիական ապստամբությունների և անջատողական [[ֆեոդալական ուժեր]]ի վերջնական ճնշումներից հետո սկսել է առաջադեմ քաղաքականություն վարել<ref>{{cite book|last=Latourette|first=Kenneth Scott|authorlink=Kenneth Scott Latourette|title=The Chinese: their history and culture|url=https://books.google.com/books?id=ultxAAAAMAAJ|year=1934|publisher=Macmillan|page=191}}</ref>: ՏանԹան դարաշրջանը [[Չինաստան]]ում ավանդաբար համարվել է բոլոր ժամանակների ամենահզոր դիանստիաներից մեկը, քանի որ նա իր զարգացմամբ գերազանցում էր մնացած ժամանակակից երկրներին<ref>{{cite book|last=Drompp|first=Michael Robert|title=Tang China And The Collapse Of The Uighur Empire: A Documentary History|url=https://books.google.com/books?id=NB6DEdAxLOsC&pg=PA126|year=2005|publisher=BRILL|isbn=90-04-14129-4|page=126}}</ref><ref>{{cite book|last1=Mair|first1=Victor|authorlink1=Victor H. Mair|last2=Steinhardt|first2=Nancy Shatzman|authorlink2=Nancy Shatzman Steinhardt|last3=Goldin|first3=Paul Rakita|authorlink3=Paul Rakita Goldin|title=Hawai'i reader in traditional Chinese culture|url=https://books.google.com/books?id=XdouAQAAIAAJ|year=2005|publisher=University of Hawai'i Press|isbn=978-0-8248-2785-4|page=276}}</ref>:
 
== Պատմություն ==
[[պատկեր:Tang dynasty1.PNG|left|мини|300px|{{легенда|yellow|Территория Китая при династии Тан.}}{{легенда|#808000|Сфера влияния Китая}}]]
ՏանԹան դինաստիան հիմնադրվել է Լի Յուանի կողմից, որը ընդգրկել է Չինաստանի հյուսիսային սահմանամերձ հսկայական տարածքները, որտեղ հիմնականում բնակեցված էին Թաբաշի ազգությունները<ref>[http://web.archive.org/web/20121101145229/http://kronk.narod.ru/library/malov-se-1951-1-2.htm С. Е. Малов: Памятники древнетюркской письменности. Тексты и исследования. // М.-Л.: 1951. 451 с.]</ref>: Մի ժամանակ բնագետ Լ. Գյումիլևը այս տարածաշրջանը բնութագրել է որպես [[Էթնոս]] ազգերի տարածաշրջան:
 
Լի Յուանը իր որդու` Լի Շիմինի հետ միասին հաղթեց քաղաքացիական պատերազմում, ինչի պատճառը եղավ կայսր Յան Դիի կոշտ և անխոհեմ քաղաքականությունը և նրա մահից անմիջապես հետո՝ [[618 թվական]]ին Լի Յուանը Չանգանում բազմեց գահին<ref name="DrTurk">[http://web.archive.org/web/20110814200201/http://kronk.narod.ru/library/gumilev-ln-1967.htm Л. Н. Гумилёв: Древние тюрки.// М.: 1967. 504 с.]</ref>: Այնուհետև նա իշխանությունից ազատեց Լի Շիմինին: Այնուամենայնիվ, նրա կողմից հիմնադրված դինաստիան պահպանվեց մինչև [[907 թվական]]ը<ref name="brook 1998 59">{{Harvnb|Brook|1998|p=59}}.</ref>:
=== Գաղափարախոսություն ===
 
ՏանԹան դինաստիան հենց սկզբից միատեղում էր բնօրինակ չինական և տափաստանային սկզբունքների համադրությունը: Դինաստիայի հիմնադիրը, որին Լ. Գյումիլևը համեմատում էր [[Ալեքսանդր Մակեդոնացի|Ալեքսանդր Մակեդոնացու]] հետ, մի մարդ էր, ով լավ ծանոթ էր Մեծ պատերազմի ժողովուրդներին, նրանց սովորույթներին և սովորություններին<ref name="Benn 2002 61">{{Harvnb|Benn|2002|p=61}}.</ref>:
 
=== Մշակույթ և տնտեսություն ===
=== Անհրաժեշտություն ===
 
ՏանիԹանի անկման պատճառները հաստատված չեն, սակայն [[8-րդ դար]]ում մի շարք ապստամբությունների և ռազմական պարտությունների շարքում նշվել է կենտրոնական կառավարության թուլացման սկիզբը<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U7C0I2KRyEUC&pg=PA28&dq=chinese+captured+lhasa+650&hl=en&ei=zfRNTJCsOcT48Aa24vnyCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDQQ6AEwAQ#v=onepage&q=chinese%20captured%20lhasa%20650&f=false|title=Tibet Past and Present|authorlink=Charles Alfred Bell|first=Charles|last=Bell|year=1924|publisher=Oxford University Press|edition= rpr. Motilal Banarsidass, 1992.|location=|isbn=81-208-1048-1|page=28|accessdate=July 17, 2010}}</ref>: Թալասի ճակատամարտում (751), չինացի զորքերը դուրս են եկել ռազմաճակատ, ինչը ստիպել է հրամանատար [[Գաո Սյանչժի]]ին նահանջել<ref>{{cite book|title=The historical status of Tibet|first=Tieh-tseng (Lǐ Tiězhēng 李鐵錚) |last=Li|year=1956|publisher=King's Crown Press, Columbia University|page=6|url=https://books.google.com/books?ei=usMUTu6wEuXnsQKmn-DUDw&ct=result&id=hdVwAAAAMAAJ&dq=one+Tibetan+record+reports+%28and+this+may+be+a+later+interpolation%29+that+the+Chinese+captured+the+Tibetan+capital,+Lhasa,+after+the+death+of+Sron-tsan+Gampo.11+It+is+significant+that+neither+the+Chinese+historical+annals+nor+the+highly&q=lhasa+gampo++captured&redir_esc=y}}</ref>: Շուտով Ան Լուշանի մեծ ապստամբությունը (756-761) ավերել է բարգավաճումը: Ան Լուշանը ստեղծել է Յանի պետությունը (756-763), որը զբաղեցրել է զգալի տարածքներ: [[858 թվական]]ին Մեծ ջրանցքի տարածքում ջուրը լցվել էր [[Չինաստան|Հյուսիսային Չինաստանի]] հսկայական հարթավայրերը և հանգեցրել էր տասնյակ հազարավոր մարդկանց մահվան<ref>Wang, Lianmao (2000). ''Return to the City of Light: Quanzhou, an eastern city shining with the splendour of medieval culture''. Fujian People's Publishing House. Page 99.</ref><ref>{{cite book|first=Jonathan Neaman |last=Lipman|publisher=University of Washington Press |year=1997
|isbn=962-209-468-6|title=Familiar strangers: a history of Muslims in Northwest China
|url= https://books.google.com/books?id=4_FGPtLEoYQC|page=29}}</ref>: