«Ողնուղեղ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (r2.7.1) (Ռոբոտը ավելացնում է․: zh-min-nan:Chek-chhé)
No edit summary
ՈՂՆԱՇԱՐԻ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԸ
{{inline}}
Ողնաշարը մտնում է իրանի կմախքի կազմության մեջ, այն կազմված է 33-34 ողերից: Ողնաշարն ունի 5 բաժին` 1.պարանոցային ողեր-7 ող, 2.կրծքային ողեր-12 ող, 3.գոտկային ողեր-5 ող, 4.սրբանային ողեր-5 ող, 5.պոչուկային ողեր- 3-4 ող: Ողը կազմված է մարմնից և աղեղից, որի վրա գտնվում են ելունները, դրանք 7-ն են. 1.վերին հոդային ելուններ`2 հատ, 2.ստորին հոդային ելուններ`2 հատ, 3.միջաձիգ ելուններ`2 հատ, 4.փուշ ելուն`1 հատ: Մարմնի և աղեղի միջև գոյանում է ողնանցքը, բոլոր ողերը միանալով իրար գոյացնում են ողնաշարային խողովակը, որտեղ գտնվում է ողնուղեղը:Ողերի առանձնահատկությունները: Առաջին պարանոցային ողը կոչվում է atlant, չունի մարմին, կազմված է առաջնային և հետին աղեղներից, ունի վերին և ստորին հոդային մակերեսներ, միանում է գանգի ծոծրոսկրին, իսկ ստորին հոդային մակերեսներով միանում է երկրորդ պարանոցային ողին: Երկրորդ պարանոցային ողն ունի փոքր մարմին, որի վրա կա ատամիկ: Որի շուրջը գլուխը կատարում է շարժումներ: Պարանոցային ողերի մարմինները համեմատաբար փոքր են, նրանց փշաձև ելունները կարճ են, ծայրը երկատված: 7-րդ պարանոցային ողն ունի ամենաերկար փուշ ելունը, որը շոշափվում է մաշկի տակ: Կրծքային ողերի մարմինները կողմնային մասում ունեն փոսիկներ, որտեղ միանում են կողերը: Կրծքային ողերի փշաձև ելունները երկար են ուղղված դեպի ներքև: Գոտկային ողերն ունեն մեծ մարմին, իսկ փուշ ելունները կարճ են, ուղղված են ուղիղ դեպի հետ: Սրբանային ողերն ամուր սերտաճելով միմիանց հետ առաջացնում են սրբոսկոր: Սրբոսկորը շրջված եռանկյունու տեսք ունի, հիմքով դեպի վեր: Հիմքով միանում է գոտկյին 5-րդ ողին, միացման այդ տեղը կոչվում է դարավանդ: Սրբոսկորն ունի առաջնային և հետին մակերեսներ: Նրա վրա կա 4 զույգ անցքեր, որոնց միջով նյարդերը և արյունատար անոթները մտնում են կոնքի խոռոչ: Սրբոսկրի գագաթային մասին միացված են պոչուկային ողերը: Սրբոսկրի կողմնային մասում կան հոդային մակերեսներ, որոնցով միանում են կողմնոսկրերին և մասնակցում կոնքի կազմությանը: Ողնաշարում ողերն իրար միանում են գրեթե բոլոր ձևերով:
 
[[Պատկեր:Центральная нервная система-Central nervous system.jpg|thumb|200px|[[Կենտրոնական Նյարդային Համակարգ]] ([[ԿՆՀ]])
I. [[Պարանոցային նյարդեր]]
II. [[Կրծքային նյարդեր]]
III. [[Գոտկային նյարդեր]]
IV. [[Սրբանային նյարդեր]]
V. [[Պոչուկային նյարդեր]]<br />
-/-<br />
1. [[Գլխուղեղ]]
2. [[Միջանկյալ ուղեղ]]
3. [[Միջին ուղեղ]]
4. [[Վարոլյան կամուրջ]]
5. [[Ուղեղիկ]]
6. [[Երկարավուն ուղեղ]]
7. '''Ողնուղեղ'''
8. [[Պարանոցային հաստացում]]
9. [[Գոտկային հաստացում]]
10. [[Ձիու պոչ]]]]
 
'''Ողնուղեղը''' (Medulla spinalis) կազմում է [[կենտրոնական նյարդային համակարգ]]ի բաժիններից մեկը:
 
== Ողնուղեղի զարգացումը ==
Ողնուղեղը ֆիլոգենետիկորեն ([[նշտարիկ]]ի իրանային ուղեղը) երևան է գալիս [[նյարդային համակարգ]]ի զարգացման երրորդ էտապում (խողողակավոր նյարդային համակարգ):Այդ ժամանակ [[գլխուղեղ]] դեռևս չկա, ուստի իրանային ուղեղը ունի օրգանիզմի բոլոր պրոցեսները` և վեգետատիվ, և անիմալ (ընդերային և մարմնային կենտրոններ) կարգավորող կենտրոններ: Մարմնի հատվածավոր կառուցվածքին համապատասխան իրանային ուղեղն ունի հատվածավոր կառուցվածք:Այն բաղկացած է իրար միացած նևրոմերներից, որոնց սահմաններում միակցվում է պարզագույն [[ռեֆլեկտոր ուղեղ]]ը: Մետամեր կառուցվածք ունի նաև մարդու ողնուղեղը, որով և պայմանավորված է նրա օրգանիզմում գոյություն ունեցող կարճ ռեֆլեկտոր ուղեղի առկայությունը:<br />
 
[[Ձկներ]]ի գլխուղեղի հանդես գալու ([[ցեֆալիզացիա]]յի էտապ) և հետագա զարգացմանը զուգընթաց [[ցամաքային կենդանիներ]]ի գլխուղեղում հանդես է գալիս ամբողջ [[օրգանիզմ]]ը կարգավորող բարձրակարգ [[կենտրոն]]ներ, իսկ ողնուղեղը ընկնում է ենթակա դրության մեջ: Ողնուղեղը մնում է ոչ միայն որպես հատվածային ապարատ, այլև դառնում է ծայրամասից գլխուղեղ և հակառակ ուղղությամբ գրգիռներ հաղորդող [[օրգան]], և նրա մեջ են զարգանում երկկողմանի կապերը գլխուղեղի հետ: Որքան շատ է զարգանում գլխուղեղը. այնքան ողնուղեղի զարգացումը ավելի շատ է կախված մնում նրանից: Օրինակ` գլխուղեղի կեղևի և նրա մեջ գտնվող շարժիչ [[նեյրոն]]ների (բացի [[բրգային բջիջներ]]ի) զարգացմանը զուգընթաց զարգանում են նրանից սկսվող թելերի համակարգերը (բրգային համակարգ): Քանի որ նոր կեղևն առաջանում է կաթնասուների մոտ, ուրեմն բրգային համակարգը ողնուղեղում հանդես է գալիս միայն այդ կենդանիների մոտ և կատարյալ զարգացմանն է հասնում մարդու մոտ` մեծ ուղողի կեղևի ամենաբարձր զարգացմանը համապատասխան, որտեղից և սկիզբ է առնում բրգային ուղին: Այսպիսով, ողնուղեղի [[էվոլուցիա]]յի ընթացքում առաջանում են երկու ապարատներ` մեկը ավել հին, ողնուղեղի սեփական կապերի հատվածավոր ապարատն է, իսկ երկրորդը` ավելի նոր, գլխուղեղի հետ կապվող երկկողմանի հաղորդչական ուղիների ապարատը: Կառուցվածքի այսպիսի սկզբունք նկատվում է նաև մարդու մոտ:
 
Իրանային ուղեղի առաջացման գործում վճռական գործոն է հանդիսանում շարժման միջոցով շրջապատի միջավայրին հարմարվելը: Ուստի ողնուղեղի կառուցվածքը ցույց է տալիս կենդանու տեղաշարժման միջոցը: Օրինակ, [[սողուններ]]ի (չունեն [[վերջույթ]]ներ և սողում են ամբողջ մարմնով. օրինակ, [[օձեր]]ը) ողնուղեղն ամբողջ երկարությամբ զարգացած է հավասարաչափ և չունի հաստացումներ: Վերջույթերից օգտվող կենդանիների մոտ առաջանում են երկու հաստացումներ, ընդ որում, եթե ավելի զարգացած են [[առջևի վերջույթներ]]ը (օրինակ, [[թռչուններ]]ի թևերը), ապա գերակշռում է ողնուղեղի առաջային (վզային) հաստացումը, եթե ավելի զարգացած են հետին վերջույթները (օրինակ, [[ջայլամ]]ինը), ապա մեծացած է հետին (գոտկային) հաստացումը, իսկ եթե քայլելուն մասնակցում են և’ առաջին, և’ հետին վերջույթները հավասարապես (չորքոտանի [[կաթնասուններ]]), ապա երկու հաստացումներն էլ զարգացած են միատեսակ: Ձեռքի, որպես աշխատանքի օրգանի, ավելի բարդ գործունեության հետ կապված մարդու ողնուղեղի պարանոցային հաստացումն ավելի է զարգացել, քան գոտկայինը:
 
[[Ֆիլոգենեզ]]ի նշված գործոնները դեր են խաղում նաև ողնուղեղի [[օնտոգենեզ]]ում: Ողնուղեղը զարգանում է ուղեղային խողովակի հետին հատվածից (առջևինից զարգանում է գլխուղեղը): Խողովակի ներքին մակերեսին, նրա յուրաքանչյուր կողքային պատի վրա ի հայտ են գալիս սահմանային ակոսներ (sulcus limitans), որոնք խողովակը ներսից բաժանում են փորային ու մեջքային մասերի: Փորային բաժնից գոյանում են ողնուղեղի գորշ նյութի առաջնային սյուները (շարժիչ նեյրոնների բջջային մարմինները), նրանց հպված երկայնաձիգ նյարդաթելերի խրձերը և նշված նեյրոնների ելունները (շարժիչ արմատները): Մեջքային բաժնից առաջանում են [[գորշ նյութ]]ի հետի սյուները (զգացող նեյրոնների բջջային մարմինները), հետին պարանները (նեյրոնների ելունները):
 
Այսպիսով, ուղեղային խողովակի փորային մասը սկզբնական շարժիչ շրջանն է, իսկ մեջքայինը` սկզբնական զգացողը:
 
Պետք է նկատել, որ ուղեղային խողովակի պատերի ներքին երեսով ձգվող սահմանային ակոսները (sulcus limitans) շարունակվում են նաև խողովակի գանգային մասի մեջ, այսնպես որ այդ բաժանումն զգացող և շարժիչ շրջանների տարածվում է ուղեղային խողովակի ամբողջ երկարությամբ և պահպանվում է գլխուղեղի ցողունի մեջ:
 
Երբ խողովակի կողմնային պատերը հաստանում են, նրա մեջքային և փորային պատերը ձգվում են ու խրվում նրանց արանքը. նրանք հետագայում առաջացնում են ողնուղեղի առաջային և հետային կպուկները, որոնք իրար են կապում ողնուղեղի աջ ու ձախ կեսերը: Փորային և մեջքային մասերի համեմատությամբ կողմնային պատերի այդպիսի հաստացման շնորհիվ ողնուղեղն արտաքինից երկու երկայնաձիգ ակոսներով բաժանվում են աջ ու ձախ կեսերի: Ուղեղային խողովակի պատերի աճման շնորհիվ նրա խոռոչը (կենտրոնական խողովակը) աստիճանաբար տեղ-տեղ նեղանում են, հատկապես պոչային ծայրում, և խցանվում է այնպես, որ այստեղ նյարդային հյուսվածքից առաջանում է մի բարակ երկորուկ` ապագա սահմանային կամ տերմինալ թելը (filium terminale):
 
Սկզբում` ներարգանդային կյանքի երրորդ ամսում, ողնուղեղը գրավում է ամբողջ ողնաշարի խողովակը, այնուհետև ողնաշարն սկսում է ավելի արագորեն աճել, քան ողնուղեղը, որի հետևանքով վերջինիս ծայրը աստիճանաբար տեղափոխվում է վեր (գանգի ուղղությամբ), ըստ որում սահմանային թելը ձգվում է որպես բարակ թել: Ծնվելու ժամանակ ողնուղեղի ծայրը գտնվում է գոտկային III ողնի բարձրության վրա, իսկ հասուն մարդունը հասնում է I և II գոտկային ողների բարձրությանը: Ողնուղեղի այդ ձևի բարձրացման շնորհիվ (ascensus medullae spinales) նրանից դուրս եկող նյարդամատները ընդունում են թեք ուղղություն:
 
==Ողնուղեղի անատոմիան==
=== Ողնուղեղի կառուցվածքը ===
 
==== Ողնուղեղի արտաքին կառուցվածքը ====
[[Պատկեր:Medula.jpg|thumb|Մարդու ողնուղեղը]]
[[Պատկեր:Medulla spinalis - Section - English.svg|thumb|200px|right||Ողնուղեղի լայնական կտրվածքը]]
Ողնուղեղ (medulla spinalis). չափահասների ողնուղեղը տեղավորված է [[ողնաշարի խողովակ]]ում և առջևից հետ տափակացած մի երկար [[գլան]]աձև մարմին է (տղամարդկանց մոտ 45 սմ, կանանց մոտ` 41-42սմ), որը դեպի վեր (գլխի ուղղությամբ) անմիջապես փոխվում է [[երկարավուն ուղեղ]]ի, իսկ ներքևում (պոչի ուղղությամբ)` գոտկային II [[ող]]նի մակարդակում վերջանում է սրածայր ուղեղային կոնով (conus medullaris): Այս փաստի գիտենալը ունի գործնական նշանակություն (որպեսզի [[ողնուղեղային հեղուկ]] վերցնելու կամ ողնուղեղի անզգայացման նպատակով գոտկային պունկցիայի ժամանակ ողնուղեղը չվնասեն, հարկավոր է ներարկիչի ասեղը մտցնել III և IV ողների փուշ ելունների արանքը): Conus medullaris – ից դուրս է գալիս սահմանային թելը (filium terminale), որը ողնուղեղի ստորին հետ աճած մասն է և վերին մասում է միայն ուղեղային նյութ պարունակում, ներքևում կազմված է ողնուղեղի պատյանների շարունակությունից: Իր ստորին ծայրով ծայրային թելը կպչում է պոչուկի երկրորդ ողնին: Ողնուղեղի ամբողջ երկարության վրա կա երկու հաստացում, որոնք համապատասխանում են վերին ու ստորին վերջույթների նյարդարմատներին. սրանցից վերինը կոչվում է պարանոցային (intumesentia cervicalis), իսկ ստորինը` գոտկային (intumesentia lunbalis) հաստացում: Այս երկու հաստացումներից ավելի ծավալուն է գոտկայինը, իսկ ավելի դիֆերենցված` պարանոցայինը, որը կապված է ձեռքի, որպես աշխատանքի օրգանի ավելի բարդ նյարդավորման հետ:
 
Ողնուղեղի յուրաքանչյուր կեսը բաժանում են երեք երկայնաձիգ պարանների(ճոպանների)` առաջային (funiculus anterior), կողմնային (funiculus lateralis) և հետին (funiculus posterior): Հետին պարանը պարանոցային և վերկրծքային բաժիններում մի միջանկյալ ակոսով` sulcus intermedus posterior, բաժանվում է երկու խրձերի` Գոլլի (fusciculus gracilis) և Բուրդախի (fusciculus cuneatus): Այս խրձերը նույն անուններով վերևում անցնում է երկարավուն ուղեղի հետին երեսը:
 
Ողնուղեղի վերը նշված կողմնային ակոսներից դուրս են գալիս ողնուղեղային նյարդարմատները: Յուրաքանչյուր նյարդարմատ բարակ նյարդաթելերի մի խուրձ է. նյարդաթելերը կազմված են [[նյարդային բջիջ]]ների ելուստներից:
 
Առաջնային նյարդարմատը (radix dorsalis s. anterior) դուրս է գալիս առաջային կողմնային ակոսից և կազմված է շարժիչ նեյրոնի նեյրիտներից (կենտրոնախույ կամ էֆերենտ), որոնց բջիջների մարմինները գտնվում են ողնուղեղում, այն դեպքում, երբ հետին կողմնային ակոսից դուրս եկող հետին նյարդարմատը (radix posterior) պարունակում է նեյրոնների զգացող ելուններ (կենտրոնաձիգ կամ աֆերենտ), որոնց մարմինները գտնվում են ողնուղեղի (միջողային) հանգույցներում:
 
Ողնուղեղից մի փոքր դուրս զգացող և շարժիչ նյարդարմատները, մոտենալով իրար, կազմում են [[ողնուղեղային նյարդ]]ի ցողունը, որը նևրոպաթոլոգները առանձնացնում են պարանիկ անունով (funiculus): Պարանիկի բորբոքման դեպքում (ֆունիկուլիտ) միաժամանակ առաջանում են զգացող և շարժիչ շրջանների հատվածային խանգարումներ, արմատների հիվանդությունների ժամանակ ([[ռադիկուլիտ]]) նկատվում է միայն մեկ շրջանի` կամ զգացող, կամ շարժիչ, հատվածային խանգարում, իսկ նյարդաճյուղերի բորբոքման ժամանակ (նևրիտ) խանգարումը համապատասխանում է տվյալ նյարդի տարածման շրջանին: Funiculus-ը սովորաբար շատ կարճ է, քանի որ նա շուտ դուրս է գալիս միջողնային անցքից, որից հետո միջողնային նյարդը բաժանվում է իր հիմնական ճյուղերին:
 
Քանի որ ողնուղեղը ողնաշարային խողովակից կարճ է, նյարդարմատների ծագման տեղը չի համապատասխանում միջողնային անցքերի մակարդակին: Որպեսզի ընկնեն անցքերի մեջ, նյարդարմատներն ուղղվում են ոչ միայն ուղեղից դուրս, այլև ցած, ընդ որում ողնուղեղում իչքան ներքևից են սկսվում, այնքան վերընթաց են դառնում: Գոտկային հատվածում նրանք իջնում են դեպի համապատասխան միջողնային անցքերը սահմանային թելիկին զուգահեռ (filium terminalet) և, շրջապատելով ու ողնուղեղային կոնը (conus medullaris), կազմում են նյարդաթելերի մի խուրձ, որը կոչվում է ձիու պոչ (cauda equina):
 
==== Ողնուղեղի ներքին կառուցվածքը ====
 
Ողնուղեղը կազմված է [[գորշ նյութ]]ից, որը պարունակում է նյարդային բջիջներ, և [[սպիտակ նյութ]]ից, որը կազմված է միելինապատ նյարդաթելերից:
===== Ողնուղեղի գորշ նյութը =====
Գորշ նյութը տեղավորված է ողնուղեղի կենտրոնական մասում և շրջապատված է սպիտակ նյութով: Նա կազմում է երկու անկանոն ձևի ուղղաձիգ սյուներ, որոնք տեղավորված են ողնուղեղի աջ ու ձախ կեսերում և միացած են իրար նեղ լայնական գորշ կպուկով (commissura grisea), որի կենտրոնու գտնվում է ողնուղեղի կենտրոնական նեղ խողովակը (canalis centralis ): Վերջինս անցնում է ողնուղեղի ամբողջ երկարությամբ և պարունակում է ուղեղ – ողնուղեղային հեղուկ (liquor cerebrospinalis):
 
Տարիքի հետ միասին կենտրոնական խողովակը (canalis centralis) նեղանում է և տեղ-տեղ խցանվում, այնպես որ 40 տարեկանից հետո (93%-ում) այն դադարում է ամբողջական խողովակ լինելուց : Canalis centralis-ը գորշ կպուկը բաժանում է երկու մասի` առաջնային և հետին (commissura grisea anterior et posterior): Ճիշտ նույն ձևով էլ գորշ նյութի յուրաքնչյուր սյան մեջ լինում են 2 սյուներ` առաջային և հետին (commissura grisea anterior et columna posterior): Ողնուղեղի լայնական կտրվածքների վրա այս սյունակները ունեն եղջյուրների տեսք` առաջային լայնացած (cornu anterius) և հետին (cornu posterius) սրացած: Դրա շնորհիվ գորշ նյութի ընդհանուր տեսքը սպիտակ նյութի ֆոնի վրա նման է H տառի:
 
Գորշ նյութը բաղկացած է նյարդային բջիջներից, որոնք խմբավորվում են [[կորիզ]]ների ձևով, որոնց դասավորությունը հիմնականում համապատասխանում է ողնուղեղի հատվածային կառուցվածքի և նրա նախնական եռանդամ [[ռեֆլեկտոր աղեղ]]ին: Այս աղեղի առաջին զգացող նեյրոնը գտնվում է միջողնային հանգույցներում, ծայրամասային ելունը նյարդերի կազմի մեջ գնում է դեպի օրգաններն ու հյուսվածքները, որտեղ կապի մեջ են մտնում ընկալիչների հետ, իսկ կենտրոնական ելունը, մտնելով հետին զգացող նյարդի արմատի մեջ, ողնուղեղի հետին կողմնային ակոսի միջով թափանցում է ողնուղեղի մեջ, որտեղ միանում է հետին եղջյուրների բջիջների հետ:
 
Ամենաշատ թվով բջիջներ գտնվում են ողնուղեղի պարանոցային հաստուկի առաջային եղջյուրում, որտեղից նյարդավորվում են վերին վերջույթները, որոնք մասնակցում են մարդու աշխատանքային գործունեությանը: Մարդկանց ձեռքի, որպես աշխատանքի օրգանի, շարժումների բարդացման հետ կապված այդ կորիզները նշանակալի չափով ավելի շատ են , քան կենդանիներինը (ներառյալ նաև անտրոպոիդները): Այսպիսով, գորշ նյութի հետին և առջևի եղջյուրներն առնչություն ունեն կենդանական կյանքի օրգանների, հատկապես շարժողական ապարատի նյարդավորման հետ, որի կատարելագործմանը զուգընթաց էվոլուցիայի ընթացքում զարգացել է և ողնուղեղը:
 
Ողնուղեղի յուրաքանչյուր կեսում առաջային ու հեըտին եղջյուրները միացած են իրար գորշ նյութի մի միջանկյալ շերտով (zona intermedia), որը ողնուղեղի կրծքային ու գոտկային հատվածներում, կրծքային հատվածից մինչև գոտկային II – III հատվածները հատկապես արտահայտված են և դուրս է գալիս կողմնային եղջյուրների ձևով (cornu laterales): Դրա հետևանքով գորշ նյութը նշված բաժինների լայնական կտրվածքի վրա նմանվում է թիթռնիկի:
 
===== Ողնուղեղի սպիտակ նյութը, ողնուղեղի հաղորդող ուղիներ =====
Սպիտակ նյութը բաղկացած է 3 աղբյուրներից առաջացող նյարդային ելուններից:
*Միջողնային հանգույցների նյարդային բջիջների (աֆերենտ նեյրոնների) ելուններ:
*Անմիջապես ողնուղեղի գորշ նյութի բջիջների (միջադիր և էֆերենտ նեյրոնների) ելուններ:
*Գլխուղեղի բջիջների (էֆերենտ նեյրոնների) ելուններ:
 
Այս ելունները կազմում են նյարդաթելերի 3 համակարգեր.
*Ասոցիացիոն թելերի կարճ խրձեր, որոնք միացնում են ողնուղեղի տարբեր
բարձրության հատվածները (աֆերենտ և միջադիր նեյրոններ):
*Երկար կենտրոնաձիգ (զգացող, աֆերենտ) թելեր, որոնք կամ կազմում են միջողնային հանգույցներից ծագող հետին արմատների շարունակությունը (աֆերենտ նեյրոններ), կամ սկսվում են ողնուղեղի գորշ նյութից (երկրորդ նեյրոն). թե՛ մեկ և թե՛ մյուս խրձերը բարձրանում են դեպի մեծ ուղեղ կամ ուղեղիկ:
*Երկար կենտրոնախույս (շարժիչ, էֆերենտ) թելեր, որոնք իջնում են գլխուղեղից
դեպի ողնուղեղ` առաջնային եղջյուրի հետ միանալու համար (էֆերենտ նեյրոններ):
 
Առաջին համակարգը (կարճ թելերի) պատկանում է ողնուղեղի սեփական ապարատին, իսկ մնացած երկու հանակարգերը (երկար թելերի) գլխուղեղի հետ կազմում են երկկողմանի կապի հաղորդչական ապարատը:
 
Գլխուղեղի հետ երկկողմանի կապերի ապարատը ֆիլոգենետիկորեն ավելի երիտասարդ է, որովհետև առաջացել է միայն այն ժամանակ, երբ ի հայտ է եկել գլխուղեղը:
 
Վերջինիս զարգացմանը զուգընթաց, զարգանում են նաև հաղորդչական ուղիները, որոնք գլխուղեղը կապում են ողնուղեղի հետ: Սրանով է բացատրվում այն փաստը, որ ողնուղեղի սպիտակ նյութը բոլոր կողմերից շրջապատում է գորշ նյութը: Հաղորդչական ուղիների շնորհիվ ողնուղեղի սեփական ապարատը կապվում է գլխուղեղի հետ, որը միավորում է ամբողջ նյարդային համակարգի աշխատանոը: Նյարդաթելերը խմբավորվում են խրձերի մեջ, իսկ խրձերից կազմվում են անզեն աչքով տեսանելի 3 պարանիկներ` հետին, կողմնային և առաջային:
 
Հետին պարանիկները պարունակում են ողնուղեղային հետին նյարդարմատների թելեր: Նարանց մեջ կարելի է առանձնացնել 3 համակարգեր:
 
*Նազելի խուրձ (Գոլլի) (fasciculus gracilis Golli)
*Սեպաձև խուրձ (Բուրդախի) (fasciculus cuneatus Burdachi)
*Թիկնային սեփական խրձեր (fasciculus propril dorsales)
 
Կողմնային պարանիկները պարունակում են հետևյալ խրձերը.
*Վերել ուղիներ.
 
Դեպի հետին ուղեղը.
:* Ողնուղեղ – ուղեղիկային հետին (ֆլեքսիգյան) խուրձ (tractus
spinocerebellaris posterior)
:*Ողնուղեղ – ուղեղիկային առաջային (Հովերսի) ուղի (tractus spinocerebellaris anterior)
 
Դեպի միջին ուղեղը.
:* Ողնուղեղ – ծածկային ուղի (tractus spinotectalis)
 
Դեպի միջանկյալ ուղեղը.
:*Ողնուղեղ – տեսաթմբային կողմնային ուղի (tractus spinothalamicus tateralis)
:* Ողնուղեղ – տեսաթմբային առաջային ուղի (tractus spinocerebellaris anterior)
* Վայրէջ ուղիներ.
 
Մեծ ուղեղի կեղևից.
:* Կեղև - ողնուղեղային կողմնային ուղի (կամ կողմնային բրգային ուղի) (tractus corticospinalis (pyramidalis) lateralis)
 
Միջին ուղեղից.
:*Կարմիր կորիզ - ողնուղեղային ուղի (կամ Մոնակովի խուրձ) (tractus rubrospinalis (Monakow))
 
Հետին ուղեղից.
:*Օլիվաողնուղեղային ուղի (tractus olivospinalis)
:*Սեփական խուրձ (fasciculus proprius lateralis)
 
Առաջնային պարանիկները պարունակում են վայրէջ ուղիներ:
 
Գլխուղեղի կեղևից.
:*Կեղև - ողնուղեղային առաջային ուղի (կամ առաջանին բրգային ուղի) (tractus coricospinalis (pyramidalis) anterior):
 
Միջին ուղեղից.
:*Ծածկա - ողնուղեղային ուղի (tractus tectospinalis)
:*Նախադուռ – ողնուղեղային ուղի (tractus vestibulospinalis)
:*Ցանցաողնուղեղային ուղի (tractus reticulospinalis)
:*Սեփական խուրձ (fasciculi proprii ventrales)
 
=== Ողնուղեղի պատյանները ===
 
Ողնուղեղը պատվում է երեք շարակցահյուսվածքային պատյաններով, որոնք առաջանում են [[մեզոդերմ]]ից` ուղեղային խողովակի շուրջը: Այս պատյանները դրսից ներս հետևյալներն են` կարծր պատյան կամ կարծրենի (dura mater s. pachymenix), ոստայնային պատյան կամ ոստայնենի (arachgnoidea) և անոթային պատյան կամ նրբենի (pia mater): Վերջին երկու պատյանները, հակառակ առաջինի, կոչվում են նաև փափուկ պատյաններ: Գլխի շրջանում երեքն էլ դառնում են գլխուղեղի պատյաններ:
 
*'''Ողնուղեղի կարծրենին''' (dura mater spinalis) երկար, սպիտակավուն, ամուր պարկի
նման պատում է ողնուղեղը դրսից: Այն սերտորեն չի հպված ողնաշարի խողովակի պատերին, որոնք ծածկված են սեփական շրջոսկրով (edrorachis): Վերջինս կոչվում է նաև կարծր թաղանթի արտաքին թերթիկ: Endorachis – ի և կարծրենու միջև գոյանում է էպիդուրալ տարածությունը (cavum epidurale): Նրա մեջ գտնվում են ճարպային բջջանքը և երակային ցանցը (plexus venosi vertebralis interni), որի մեջ է թափվում ողնուղեղից և ողներից եկող երակային արյունը:
 
*'''Ողնուղեղի ոստայնենին''' (arachnoidea spinalis) ունի բարակ թափանցիկ անանոթ
թերթի ձև, ներսից հպված է կարծրենուն և բաժանվում է նրանից միայն մի ճեղքով` ենթակարծրենային ծոցով (cavum subdurale): Այս պատյանի արտաքին ու ներքին երեսները նույնպես ծածկված են էնդոթելերով: Ոստայնենու և ողնուղեղի միջև գտնվում է լայն ենթաոստայնային տարածությունը (cavum subarachoideale), որի մեջ ողնուղեղը և նյարդարմատները ազատ են և շրջապատված են մեծ քանակությամբ ուղեղ – ողնուղեղային հեղուկով:
 
*'''Ողնուղեղի անոթապատյանի''' (pia mater spinalis) մակերեսը ծածկված է էնդոթելով և բաղկացած է արտաքին ու ներքին շերտերից, որոնց արանքով անցնում են անոթները. այն շրջապատում է ողնուղեղը և անոթների հետ միասին խրվում է ուղեղի նյութի մեջ` անոթների շուրջը ավշային բունոցներ առաջացնելով: Դեպի գլուխը պատյանը պատվում է վերջնային թելիկով և վերջում ձուլվում է նրա հետ: Բացի բազմաթիվ անոթներից, նրբենին հարուստ է նաև նյարդերով, որոնց թելերը դուրս են գալիս գլխավորապես սիմպաթիկ ցողունից` ողնուղեղային նյարդերի ճյուղերի հետ միասին:
 
==Լրացուցիչ նկարներ==
<gallery>
Պատկեր:Gray663.png|Ողնուղեղը ամբողջությամբ
Պատկեր:Gray664.png|Ողնուղեղի կրծքային բաժնի լայնական կտրվածքը
Պատկեր:Gray666.png|Տարբեր բաժիններում ողնուղեղի լայնական կտրվածքը
Պատկեր:Rabbitspinalcord100x1.jpg|Ճագարի ողնուղեղի լայնական կտրվածքը
Պատկեր:Gray661.png|Ողնուղեղի ստորին հատվածի տեղադրությունը
</gallery>
 
==Գրականություն==
#Է. Ի. Բորզյակ, Ե. Ա. Դոբրովոլսկայա, Վ. Ս. Ռևազով, Մ. Ռ. Սապին - Մարդու անատոմիա, Եր., Լույս, 1992թ., 2 հատորով
#Մ. Գ. Պրիվեսի խմբ. Մարդու նորմալ անատոմիայի դասագիրք, Եր., Լույս, 1992թ., 2 հատորով
 
 
[[Կատեգորիա:Ողնուղեղ| ]]
 
{{Link GA|de}}
 
[[als:Rückenmark]]
[[ar:النخاع الشوكي]]
[[az:Onurğa beyni]]
[[bg:Гръбначен мозък]]
[[bn:সুষুম্নাকাণ্ড]]
[[br:Mel-livenn]]
[[bs:Kičmena moždina]]
[[ca:Medul·la espinal]]
[[cs:Mícha]]
[[da:Rygmarv]]
[[de:Rückenmark]]
[[dv:ސްޕައިނަލް ކޯޑް]]
[[el:Νωτιαίος μυελός]]
[[en:Spinal cord]]
[[eo:Mjelo]]
[[es:Médula espinal]]
[[et:Seljaaju]]
[[eu:Bizkarrezur-muin]]
[[fa:طناب نخاعی]]
[[fi:Selkäydin]]
[[fr:Moelle épinière]]
[[gl:Medula espiñal]]
[[hak:Chit-siói]]
[[he:חוט השדרה]]
[[hi:मेरूरज्जु]]
[[hr:Leđna moždina]]
[[hu:Gerincvelő]]
[[id:Sumsum tulang belakang]]
[[io:Myelo]]
[[is:Mæna]]
[[it:Midollo spinale]]
[[ja:脊髄]]
[[kn:ಬೆನ್ನು ಹುರಿ]]
[[ko:척수]]
[[la:Medulla spinalis]]
[[lt:Nugaros smegenys]]
[[mk:‘Рбетен мозок]]
[[mr:मज्जारज्जू]]
[[ms:Saraf tunjang]]
[[nl:Ruggenmerg]]
[[no:Ryggmargen]]
[[oc:Mesoth espinau]]
[[pl:Rdzeń kręgowy]]
[[pt:Medula espinhal]]
[[qu:Ñiqwin]]
[[ro:Măduva spinării]]
[[ru:Спинной мозг]]
[[si:සුෂුම්නාව]]
[[simple:Spinal cord]]
[[sk:Miecha]]
[[sl:Hrbtenjača]]
[[sr:Кичмена мождина]]
[[sv:Ryggmärg]]
[[ta:முள்ளந்தண்டு வடம்]]
[[te:వెన్నుపాము]]
[[th:ไขสันหลัง]]
[[tl:Kurdong panggulugod]]
[[tr:Omurilik]]
[[uk:Спинний мозок]]
[[vi:Tủy sống]]
[[zh:脊髓]]
[[zh-min-nan:Chek-chhé]]
Անանուն մասնակից